Кіріспе
Санскрит тіліндегі Махабхашья (, IAST: Mahābhāṣya, , "Ұлы түсініктеме"), Патанджалиға жатқызылады. Ол Панинидің "Аштадхьяи" трактатынан санскрит грамматикасының таңдалған ережелеріне, сондай-ақ Катьяянаның "Вартика сутрасына" – Панини грамматикасын кеңейтуге түсініктеме береді. Қытай саяхатшысы Ицзиннің 16 жыл Үндістанда тұрып, Наланда университетінде оқыған кезіндегі жазбаларына сүйене отырып, бұл еңбек б.з.д. 2 ғасырға дараланады.
Mahabhashya (, IAST: Mahābhāṣya, , "Great Commentary"), attributed to Patañjali, is a commentary on selected rules of Sanskrit grammar from Pāṇini's treatise, the Aṣṭādhyāyī, as well as Kātyāyana's Vārttika sūtra, an elaboration of Pāṇini's grammar. It is dated to the 2nd century BCE on the basis of records of Yijing, the Chinese traveller who resided in India for 16 years and studied in Nalanda University.
Шолу
Патанджали – ежелгі Үндістанның үш ең белгілі санскрит грамматигінің бірі, ал қалған екеуі – Панини және Катьяяна, олар Патанджалиден бұрын болған (шамамен б.з.д. 250 ж.). Катьяянаның еңбегі (Панини туралы 1500-ге жуық шумақ) тек Патанджалидің еңбегіндегі сілтемелер арқылы ғана қолжетімді. Патанджали арқылы үнді тіл білімінің дәстүрі өзiнiң толыққанды нысанына жетті. Осылайша құрылған жүйе шикша (фонология, соның ішінде екпін) және вякарана (грамматика және морфология) тұрғысынан өте толыққанды. Синтаксис туралы көтерілмейді, бірақ нирукта (этимология) талқыланады, ал осы этимологиялар табиғи түрде семантикалық түсіндірмелерге алып келеді. Адамдар оның еңбегін Паниниді қорғау ретінде түсіндіреді, оның сутралары мағыналы түрде кеңейтілген. Патанджали Катьяянаны да өте қатаң сынға алады. Бірақ Патанджалидің басты үлесі – оның грамматика принциптерін қарастыруда. Катьяяна грамматикаға семантикалық мәселелерді енгізді, оны Патанджали одан әрі дамытты, сондықтан Махабхашьяны грамматиканың және грамматика философиясының қосындысы деп атауға болады. Джаядитья және Вамана (Ицзин еске салған) жазған Кашика вриттиде Патанджалидің көзқарастарына қосылмаған басқа грамматиктердің пікірлері де бар. Махабхашья мәтіні Аштадхьяидың 3981 сутрасының 1228-іне қолжетімді. Махабхашья сексен бес бөлімге бөлінген, олар ахника деп аталады, әрқайсысы бір күндік оқу материалдарынан тұрады.
Естерде және түсініктемелер
Сатьяприя Тирта (шамамен 1701 – 1744 жж.), Двайта Веданта мектебінің Уттарди Матасының питхадипатисі, Махабхашьяға «Махабхашья Виварана» деп аталатын түсіндірме жазды. Джеймс Р. Баллантайн (шамамен 1813 – 1864 жж.) 1856 жылы Патанджалидің «Махабхашьясының» бірінші бөлігін жариялап, үнді грамматикалық дәстүрін еуропалық ғалымдардың кең аудиториясына тұңғыш рет таныстырды. Пудукоттаи қаласындағы Намасамудрамдық Махабхашья Гопакришна Шастри, Садасива Брахмендраның досы және замандасы, «Саабтека Чинтамани» атты «Махабхашьяға» арналған еңбек жазды.
Басылымдар
Санскрит тілінде.