Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
5 ғасырдағы христиан мәтіні
5th century Christian text
Мартирологиум Иеронимианум ("Иеронимнің шейіттер тізімі") немесе Мартирологиум Санкти Иероними ("Ағыс Иеронимнің шейіттер тізімі") – христиан шейіттерінің күнтізбелік тәртіппен тізілген ежелгі шейіттер тізімі, Орта ғасырларда ең көп қолданылған және ықпалды тізімдердің бірі. Бұл – барлық кейінгі Батыс шейіттер тізімдерінің алғашқы және жалпы немесе "әмбебап" шейіттер тізімі. Киелі Иеронимге теңсіз жазылған Мартирологиум Иеронимианумда оның Малхустың өмірі (392 ж.) туралы жазған алғашқы тарауынан алынған сілтеме бар, онда Иероним елшілер заманынан бастап қасиеттілер мен шейіттердің тарихын жазу ниетін былай баяндайды: "Мен құтқарушының келуінен бастап біздің заманымызға дейін, яғни елшілерден бастап біздің заманымыздың соңғы кездеріне дейін [бұрын айтылған тарихты] жазуға бел будым".
The Martyrologium Hieronymianum (meaning "martyrology of Jerome") or Martyrologium sancti Hieronymi (meaning "martyrology of Saint Jerome") is an ancient martyrology or list of Christian martyrs in calendar order, one of the most used and influential of the Middle Ages. It is the oldest surviving general or "universal" martyrology, and the precursor of all later Western martyrologies. Pseudepigraphically attributed to Saint Jerome, the Martyrologium Hieronymianum contains a reference to him derived from the opening chapter of his Life of Malchus (392 AD) where Jerome states his intention to write a history of the saints and martyrs from the apostolic times: "I decided to write [a history, mentioned earlier] from the coming of the saviour up to our age, that is, from the apostles, up to the dregs of our time".
Күн және мәтіндік тарих
Мартирологиум Иеронимиан материалдарын Римнің қолданыстағы күнтізбесінен, Африка күнтізбесінен және шамамен 362 жылы грек тілінде жасалған жинақтан алған көрінеді. 362 жылғы жинақтың мазмұны бізге 411 жылғы Сирия тіліндегі «Мартирология» аудармасы арқылы белгілі. Осы көздердің географиялық таралуы осы алғашқы мартирологияға жалпы немесе «әмбебап» сипат берді. Дегенмен, осы жергілікті сипатта болғаны және соңғы жинақ христианға қарсы қуғын-сүргін аяқталғаннан кейін жасалғандықтан, жиналған көптеген мәліметтердің сенімділігі, бірнеше түзілгендердің және аталған тұлғаларды жеке танымаған жазушылардың қателіктерінен зардап шегеді. Бастапқы латын мәтіні 430 немесе 440 жылдары Солтүстік Италияда, мүмкін Аквилея патриархатында жасалған, бірақ кейін шамамен 600 жылы Галлияда, мүмкін Аусерде қайта жөнделген. Сақталған қолжазбалар осы таралым арқылы жеткен. Латынша Мартирологиум Иеронимианның ең ерте үш қолжазбасы 8 ғасырдан сақталған, яғни олар таралым барысында өзгерістерге ұшыраған. Олардың ең көнесі Нортумбриялық миссионер Әулие Виллибордтың Эхтернахтағы монастырында жазылған және 8 ғасырдың басында Англияда жасалған. Сол ғасырда тағы екі маңызды қолжазба жазылған, біреуі Мецке жақын Әулие Авольдус монастыры үшін, ал екіншісі 772 жылға дейін Әулие Вандрил монастырына көшіріліп, кейін Виссембургтегі Әулие Петр монастырына жеткен. 1894 жылы үш қолжазбаның мәтіндері Джованни Баттиста де Росси мен Луи Дюшеннің «Acta Sanctorum» монументальді жинағына енгізілді, бұл 1931 жылы Анри Квентиннің тарихи түсіндірмесімен бірге сындық басылымға жол ашты, ал түсіндірме Болландист Ипполит Делехае жасаған. Ғалымдар әдетте әр күндік жазбалардың басындағы шейіттер тізіміне жаңа қосымшалар тізімнің соңына қосылған деп есептейді, сондықтан алғашқы есімдер Мартирологиум Иеронимианның жоғалған ерте нұсқаларынан алынған болуы мүмкін.
The Martyrologium Hieronymianum appears to have drawn for its material on the existing calendar of Rome, on one from Africa, and on a compilation made in Greek around the year 362 A. D. and which used as a major source the details found regarding the martyrs in works of Eusebius of Caesarea. The contents of the 362 AD compilation are known to us from an untidy Syriac translation, the Martyrology of AD 411. It is the geographical spread of the sources which gave this pioneering martyrology its general or "universal" character. Nevertheless, on account precisely of this non local character and because the date of the final compilation considerably postdates the end of the main anti Christian persecutions, the antiquity of much of the information gathered is undermined by the inevitable errors caused by multiple compilers and by scribes to whom the persons mentioned could not have been personally unknown. It appears that the initial Latin text was fabricated in Northern Italy, probably within the Patriarchate of Aquileia, in the 430s or 440s, but then later reworked in Gaul, probably at Auxerre, about the year 600. It is from this line of transmission that the surviving manuscripts descend. The three earliest manuscripts which do survive of the Latin Martyrologium Hieronymianum as such are all relatively late, from the 8th century, which means they have inevitably suffered interference in the course of transmission. The oldest of them comes from the monastery of the Northumbrian missionary St Willibrord at Echternach and was written in England in the first years of the 8th century. Two other important manuscripts were written in the same century, one for the monastery of Saint Avoldus near Metz, and the other was copied by 772 AD for the monastery of Saint Wandrille and then came to the monastery of St Peter in Wissembourg. In 1894 the texts of the three manuscripts were juxtaposed in a publication contributed by Giovanni Battista de Rossi and Louis Duchesne to the monumental Acta Sanctorum, which prepared the way for a critical edition published by Henri Quentin in 1931 along with a historical commentary by the Bollandist Hippolyte Delehaye, again in connection with the Acta Sanctorum. Scholars generally assume that in the lists of martyrs that head each day's entry, newer additions were added at the bottom of the lists, and thus the first names are most likely to be those from the lost earliest versions of the Martyrologium Hieronymianum.
Мазмұны
Martyrologium Hieronymianum-да сақталған материалды бағалау үшін жоғары мамандандырылған білім қажет. Көбінесе күнтізбелерден алынғандықтан, жазбалардың көп бөлігі есімдер мен жерлердің ғана қысқаша тізімін қамтиды, мысалы: "Қаңтар айының 13-іне дейінгі үшінші күні Римде, Аппий жолындағы Калликст зиратында Мильтиад епископ жерленді". Әулиелердің өмірін баяндайтын тарихи мазмұнға ие алғашқы мартирологиялар Каролинг дәуірінде, Беданың мартирологиясымен басталып дами бастады.
The material preserved in the Martyrologium Hieronymianum is such that highly specialist training is needed to evaluate it. Derived as the material often is from calendars, it is no surprise that the greater part of the entries contain only summary lists of names and places, for example: "On the third day before the Ides of January, at Rome, in the [catacomb] cemetery of Callixtus, on the Appian Way, was buried Miltiades, the bishop". The first "historical" martyrologies, (containing a narrative history of the life of a saint), would not flower until the Carolingian period, starting with the martyrology of Bede.