Төлемші төлейді және мүмкіндігі барлар төлейді қағидалары
User pays
Пайдаланушы төлейді қағидаты: тауарлар мен қызметтерге толық төлем, әділеттілік, көлденең теңдік. Салық жүйесінде кімге қанша төлеу керек? Толығырақ оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Пайдаланушы төлейді немесе иегер төлейді дегені – баға белгілеу тәсілі, ол ресурстарды ең тиімді бөлу тұтынушылар өздері тұтынатын тауарлардың толық құнын төлеген кезде жүзеге асады деген ойға негізделген. Мемлекеттік қаржы саласында бұл "төлемге қабілеттілік" принципіне қарсы келеді, онда мүмкіндігі барлар мемлекеттік қызметтерге байланысты ауыртпалықты көбірек бөлісуі керек делінеді. Төлемге қабілеттілік принципі прогрессивті табыс салығы жүйесінің қабылдануының бір себебі болып табылады. Пайдаланушы төлейтін принцип горизонтальды теңдік идеясын қолдайды, онда бірдей байлық және табыс деңгейіндегі адамдар салық жүйесінде тең қаралуы керек. Негізгі идея – қызметті пайдаланбаған адамдар оны төлеуге міндетті болмауы керек. Егер иегер пайдаланушымен дәл сәйкес келсе, пайдаланушы төлейді принципі жұмыс істейді. Киноға бармаған адамдар басқа біреудің қатысуы үшін төлеуге міндетті емес. Қоғамдық игіліктерде иегерлер мен пайдаланушылар кейде сәйкес келмейді. Пайдаланушы мен иегер арасындағы айырмашылық өндіріс пен тұтынудың сыртқы әсерлері болған кезде туындайды. Бензин сатып алатын жүргізуші, шығарылатын парниктік газдардан басқа, бензиннің толық құнын төлейді деп ойлауы мүмкін. Олар қоршаған ортаға зиян келтіреді және климаттың өзгеруіне әсер етеді. "Иегерлер" бензин сатып алу кезінде төленбеген шығындарды көтереді. Мұндай жағдайда пайдаланушы төлейді принципі жүргізушіге жанар-жағармайды пайдаланудың толық немесе әлеуметтік құнын төлемейді, бұл реттеу және мемлекеттік араласудың басқа да түрлерін қолдауға негіз береді. Бензинге салынатын салықты арттыру – тұтынушыға шығындарды арттыру арқылы пайдаланушы төлейді принципін сақтайтын бір мүмкін жауап. Алайда, мұндай талдауды көбінесе газды пайдаланудың тиімді деңгейі және шығарындылардың құны туралы реттеушілерге ақпарат беретін білімнің жетіспеуі қиындатады.
User pays, or beneficiary pays, is a pricing approach based on the idea that the most efficient allocation of resources occurs when consumers pay the full cost of the goods that they consume. In public finance it stands in opposition to another principle of "ability to pay," which states that those who have the means should share more of the burden of public services. The ability to pay principle is one of the reasons for the general acceptance of the progressive income tax system. The principle of user pays supports the idea of horizontal equity, which states that those in similar wealth and income positions should be treated equally by the tax system. The basic idea is that those who do not use a service should not be obligated to pay for it. As long as the beneficiary aligns exactly with the user, the user pays principle works. Those who do not go to a movie are not obligated to pay for someone else to attend. In public goods, beneficiaries and users sometimes do not align. The divergence of user and beneficiary occurs when production and consumption have external effects. Driver who purchase gasoline may believe that they pay for the full cost (user pays) of using gasoline except for the greenhouse gases produced. They impose costs on the environment and are known to contribute to climate change. The "beneficiaries" must bear costs not paid in the purchase of gasoline. In that case the user pays principle results in the driver not paying the full or social cost of using fossil fuels, which creates a strong argument for regulation and other forms of public intervention. Increasing taxes on gasoline is one possible response that preserves the user pays principle by increasing the costs to user. However, such analysis is often complicated by the lack of knowledge that would inform regulators of the efficient level of gas use and the costs of emissions.