Кіріспе

R v Ruzic, [2001] 1 SCR 687 – Канада Жоғарғы Сотының мәжбүрлеуді қорғаудың жалпы құқықтық ережесі және Қылмыстық кодекстің 17-бабына сәйкестігі туралы маңызды шешімі. Сот, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 7-бабына сәйкес, қылмыс жасалған сәтте күштеудің тікелей дене зиянына қаупі болмаған жағдайда да, айыпталушыға мәжбүрлеуді қорғау мүмкіндігі берілуі керек деп шешті.

Өмірбаян

Марияна Рузич 21 жастағы югославиялық, Белградта анасымен бірге тұратын. Бір ер адам оған Канадаға героин контрабандасында көмектеспесе, зиян келтіретінін мәлімдеген. Ол Рузичті біраз уақыт бойы қудалап, қорқыта бастады, ақырында зорлық-зомбылыққа дейін барды. Рузич соңында оның талабына көніп, Канадаға ұшып кетті. Ол Торонто Пирсон халықаралық әуежайында героин әкелгені үшін тұтқындалды. Сотта ол қылмысты тек қана қысыммен жасағанын айтты. Қылмыстық кодекстің 17-бабына сәйкес, қысыммен жасалған қылмысқа қатысты қорғаныс тек қана адам "қылмыс жасалған кезде қатысы бар адамның дереу өлім немесе дене жарақатын келтіруі арқылы мәжбүрлеуі" жағдайында қолданылады. Рузич өзінің және анасының өміріне қауіп төніп тұрғанын, басқа амалы болмағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, полицияның сыбайласқа бейім және көмектеспейтініне сенгендіктен, полицияға жүгіне алмағанын айтты. Сарапшылардың куәлігі Югославия азаматтарының полицияға және олардың оларды қарулы топтардан қорғай алу мүмкіндігіне деген жалпы сенімсіздігін растады. Дегенмен, оның талабы "дереу өлім немесе дене жарақаты" қаупі болмағандықтан және ер адам "қылмыс жасалған кезде" қатыспағандықтан қабылданбады. Рузич Қылмыстық кодекстің 17-бабын конституцияға қайшы деп есептеді, өйткені ол Хартияның 7-бабына сәйкес оның жеке қауіпсіздігіне құқығын бұзады. Сот судьясы Рузичпен келісіп, қысыммен жасалған қылмысқа қатысты қорғаныс оған қол жетімді екенін және осыған байланысты ол ақталғанын мәлімдеді. Онтарио апелляциялық сотындағы апелляция шағымы қабылданбады.

Соттың пікірі

2001 жылдың 20 сәуірінде Жоғарғы Сот бұрынғы үкімді күшінде қалдырып, мемлекеттік айыптаудың апелляциясын қабылдамады. Бір ауыздан шешім жазған Лебель судьясы, Қылмыстық кодекстің 17-бабының қатысу және дереулік талаптары арқылы Хартияның 7-бабын бұзатындығын мәлімдеді, себебі ол тым шектеулі еді. Бұл талаптар үшінші тұлғаға қауіп төнген жағдайларда немесе болашақта зиян келтіруге байланысты жағдайларда қорғану мүмкін еместігін білдірді. Лебель судьясы, алдын ала сотта қарастырылған мәжбүрлеу қорғанысының да осындай шектеулерге ие емес екендігі туралы шешіммен келісті. Аталған қорғаныс бойынша айыпталушы қауіп-қатерге қарсы күресу үшін бар күшін салуы керек, жасалған қылмыстық әрекеттің ауырлығы қауіп-қатердің деңгейімен сәйкес болуы керек, сондай-ақ айыпталушының қашуға басқа мүмкіндіктері болмауы тиіс.