Кіріспе

Неміс туған еврей француз шығыстанушысы (1803–1867)

Саломон Мунк (14 мамыр 1803 – 5 ақпан 1867) – неміс туған еврей француз шығыстанушысы.

Өмірбаян

Мунк Пруссия Корольдігінің Гросс-Глогау қаласында дүниеге келді. Ол еврей тіліндегі алғашқы білімін яһуди қауымының қызметкері болған әкесінен алды; соңғысы қайтыс болғаннан кейін ол Р. Якоб Иосип Эттингердің Талмуд сабағына қатысты. Он төрт жасында ол Гросс-Глогаудағы Малбиш 'Аруммим қоғамының синагогында "ба'ал ḳорех" (Тора оқушысы) қызметін атқара алды. 1820 жылы ол Берлинге барып, Леопольд Зунцпен және филолог А. В. Цумппен достық қарым-қатынас орнатып, Е. Ганспен латын және грек тілдерін оқыды. Екі жылдан кейін ол Иоахимсталь гимназиясына түсіп, сонымен қатар жеке сабақтар беріп өзін асырады. 1824 жылы ол Берлин университетіне қабылданды, Бекх, Гегель және әсіресе Бопптың лекцияларын тыңдады. Сол кезде Пруссияда мемлекеттік қызметке еврейлердің қабылдануы мүмкін болмағандықтан, Мунк университетті бітірмей Францияға кетуге шешім қабылдады. Алайда, ол алдымен Бонн университетінде бір семестр оқыды, Фрейтагтан араб тілін, ал Лассеннен санскрит тілін үйренді. Ваймардан өте жатып, Гётемен кездесті, ол бұл оқиғаны күнделігіне жазып қалды. 1828 жылы ол Майербердің інісі, жас ақын Майкл Бердің көмегімен Парижге келді. Мұнда да, Берлиндегідей, ол бастапқыда жеке сабақтар беріп өзін қамтамасыз етті, оның шәкірттерінің арасында жас Альфонс және Густав де Ротшильд аға-інілері болды. 1838 жылы ол Париждегі Ұлттық кітапханада еврей, халдей, сирия және араб тілдеріндегі қолжазбаларды тізімдеуге тағайындалды. Мунк енді өзінің күшін орта ғасырлардағы яһуди-араб әдебиетін және Маймонидтің еңбектерін, әсіресе соңғысының "Море Небуким" еңбегін зерттеуге арнады. Ол араб тіліндегі түпнұсқаға тікелей жүгінді, кітапханада тапқан мәтіндерді Оксфордта көшіріп алған мәтіндермен толықтырды. Сонымен қатар ол Маймонидтің жиі сілтеме жасайтын Аристотельді де жан-жақты зерттеді. Осылайша ол "Море" еңбегінің араб тіліндегі мәтінін аударма және түсіндірмелермен бірге басып шығару үшін қажетті материалдарды жинады, оны соқыр болғаннан кейін көп жыл өткен соң үш үлкен томдық түрде жариялады (1856, 1861, 1866). Ол 1850 жылы кітапхана қорындағы санскрит және еврей қолжазбаларын тізімдеу кезінде көзінен айырылды.

Мысырға сапар

Мунк Монтефиоре мен Кремьоны Дамаск ісіне байланысты Мысырға ертіп барды; және оның араб тілін білуінің арқасында (кейбіреулер бұл еңбекті Луи Лоуеге жатқызады), Мұхаммед Әлидің фарманында айыпталушыларды діни ритуалдық кісі өлтіру айыбынан ақтап тастағанда "әділеттілік" сөзі "иесімі" сөзінің орнына қолданылды. Египеттік яһудилердің еуропалық оқыту үлгілеріне негізделген мектептер ашуы да көбінесе оның күш-жігерінің нәтижесі болды. Каирде ол Ұлттық кітапхана үшін көптеген араб және еврей қолжазбаларын сатып алды. Отанына оралғаннан кейін Мунк Франциялық еврейлердің орталық консисториясының хатшысы болып сайланды; 1858 жылдың 3 желтоқсанында ол Жазулар және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды, ал бірнеше жылдан кейін Ренаннан кейін Франция колледжінде еврей тілінің профессоры болып тағайындалды. Ол Парижде қайтыс болды.

Дәйексөздер

1845: «Палестина, Географиялық, тарихи және археологиялық сипаттама», «Л'Универс Питорске» журналында; «Палестина» деген атпен біз бұрын израильдіктер қоныстанған шағын елді түсінеміз, ол бүгінде Акра және Дамаск пашалықтарының құрамына кіреді. Ол 31 және 33° солтүстік ендік және 32 және 35° шығыс бойлық аралығында, шамамен 1300 км² аумақты қамтиды. Еврейлер жеріне саяси маңыз беру үшін кейбір ынталы жазушылар Палестинаның аумағын үлкейтіп көрсеткен, бірақ бізде оны жобауға болмайтын сенімді дереккөз бар. Осы елде ұзақ сапарлаған Киелі Жером Дарданусқа (хат 129) жолдаған хатында солтүстік шекарасы оңтүстік шекарасынан 160 римдік миль қашықтықта екенін айтқан, бұл шамамен 55 км-ге жуық. Өзі айтқандай, «Уәде етілген жерді жазықсыздардың қысымына ұшыратудан қорқынышпен», ол шындыққа құрмет көрсетті: "Pudet dicere latitudinem terrae repromissionis, ne ethnicis occasionem blasphemandi dedisse uideamur".