Кіріспе

Барухтың сириялық Апокалипсисі деп те аталады. 2 Барух – еврейлердің псевдоэпиграфикалық мәтіні, б.з. 70 жылы ғибадатхана қирағаннан кейін, бірінші ғасырдың соңында немесе екінші ғасырдың басында жазылған деп есептеледі. Ол Киелі кітаптағы Барух бен Нерияға (б.з.д. 6 ғасыр) жатқызылады, сондықтан Ескі өсиетпен байланысты, бірақ еврейлердің немесе көптеген христиандық топтардың қасиетті кітабы ретінде қарастырылмайды. Ол Пешиттаның кейбір басылымдарында қамтылған және сириялық православие дәстүрінде Киелі кітаптың бір бөлігі болып табылады. Кітапта 87 бөлім (тарау) бар. 2 Барух сондай-ақ Барухтың Апокалипсисі немесе Барухтың сириялық Апокалипсисі (грек Апокалипсисінен ажырату үшін қолданылады) деп белгілі. Апокалипсистің өзі кітаптың алғашқы 77 тарауын құрайды. 78–87 тараулар әдетте Барухтың Тоғыз жарым руға жазған хаты деп аталады.

Қолжазба дәстүрі

Барухтың хаты кітаптың қалған бөліктеріне қарағанда жеке және кеңірек таралған, оның куәсі ретінде отыз алты сирия тіліндегі қолжазба бар. Нағыз Апокалипсис бұдан да аз таралды. Киприанның цитатынан латын тіліндегі бір үзінді белгілі болған. Оксиринх қолжазбаларының арасында 4-5 ғасырларға жататын грек фрагменті табылды. Сирия православие шіркеуінің 13 ғасырға жататын лекциялық жинақтарынан екі үзінді белгілі. Барухтың 2-ші кітабының толық мәтіні 6-шы немесе 7-ші ғасырға жататын сирия тіліндегі қолжазбадан белгілі болды, оны Антонио Чериани 1866 жылы Милан қаласындағы Амброзиана кітапханасынан тапқан. 1974 жылы кітаптың толық мәтінінің араб тіліндегі қолжазбасы табылды. Бұл, әдетте, Милан қолжазбасына ұқсас сирия тіліндегі мәтіннен жасалған еркін аударма болып табылады.

Сипаттама

Еремия кітабында Барух Еремияның хатшысы ретінде бейнеленсе де, 2-Барух кітабында ол өзіндік пайғамбар ретінде суреттеледі. Оның стилі Еремияға жатқызылған жазбаларға ұқсас: дұға, ақтау және аянның үйлесімі. Барух б.з.д. 586 жылы Набуходоносордың Иерусалимді шабуылдағаны туралы жазса да, кітап қазіргі уақытта 70 жылы Иерусалимнің құлауына жауап ретінде жазылған деп саналады, бірақ 135 жылға дейін жазылған. Сирия тілі грек тілінен аударма болуы мүмкін, ал түпнұсқасы еврей тілінде жазылған. Мұнда сипатталған аяу мен 2-Ездрдегі аяу арасында тығыз байланыс бар, бірақ сыншылар қайсысы екіншісіне әсер еткені туралы мәселеде келіспейді. Ықтималдықтар 2-Барухтағы аяудың 2-Ездрдегі аяудың еліктеуі екенін және демек, кейінірек жазылғанын көрсетеді. Бұл Барухтың аяуы, ішінара, теократиялық халықтың азаптары және олардың қанаушыларға қарсы соңғы жеңісі сияқты мәселелермен айналысады. Оның мессианизм, жалпы алғанда, жердегі мессианизм, бірақ кітаптың соңғы бөлігінде Мәсіхтің билігі анық түрде рухани ұғымға қарай бейіледі. Бұл кітапта заңға, байланысты шығармаға қарағанда көбірек мән беріледі. Кейбір ғалымдар 2-Барухты жиынтық жұмыс деп санайды, бірақ көптеген сыншылар оны біртұтас деп есептейді. 2-Ездрдегідей, күнә Адамның бағынбауына байланысты, бірақ Адамның күнәсінің мұрагерлік сипаты туралы әртүрлі көзқарастар бар: 2-Ездр оны қолдайды, ал 2-Барух мүлдем басқа ұстанымды ұстанады: «біз әрқайсымыз өзіміздің жанымыздың Адамымыз» (54:15). Мәтіннің бірінші бөлігі үштік құрылымда: үш ораза, одан кейін үш аян және халыққа үш үндеу. Аяндар теодиция, зұлымдық мәселесі және тағдырға баса назар аударғанымен ерекшеленеді. Мәтінге сәйкес, ғибадатхананың қасиетті заттары періштелердің қорғауымен жойылудан құтқарылды, олар Еремия кітабында болжағандай, жаңару кезінде қайтарылады. Мәтіннің екінші бөлігі - ұзақ хат (Барухтың хаты деп белгілі), көптеген ғалымдар оның бастапқыда жеке құжат болғанын сендіреді.

Барухтың сириялық Апокалипсисі

1–5 тараулар: Құдай Барухқа Иерусалимнің жақындағы құлауын ашып, оны және басқа да ізгі адамдарды қаладан кетуге шақырады. Барух ғибадатхана қирағанда Израиль есімі қалай еске алынады және Мұсаға берілген уәделер қалай орындалады деп түсінбейді. Құдай осы жердегі құрылыстың Адамға күнә жасағанға дейін және Мұсаға Синай тауында көрсеткен құрылыс емес екенін түсіндіріп, Барухқа Израильдің қайғысы мәңгілік болмайтынын айтады. Содан кейін Барух, Еремия және басқа да адал жандар Қидрон аңғарына барып, қайғырып, ораза ұстайды. 6–8 тараулар: Келесі күні халдейлер қаланы қоршайды, Барух керемет түрде Иерусалим қабырғаларына көтеріледі және қабырғаларды өртеген төрт періштелерді көреді, бірақ бұрын басқа періште ғибадатхананың қасиетті ыдыстарын жерге жібермейді, олар соңғы күндерге дейін жұтады. 9–12 тараулар: Иерусалимнің басып алынуынан жеті күн өткен соң, Барух тағы да аян алады. Оған Еремияның тұтқындармен бірге Вавилонға баруы керектігі, ал өзінің Иерусалимнің қираған жерінде қалуы керектігі айтылады, онда Құдай оған соңғы күндерде болатын жайттарды ашады. Содан кейін Барух Иерусалимнің құлауына аза тұтады. 13–20 тараулар: Жеті күн ораза ұстағаннан кейін Барух жалған құдайға табынушылар мен барлық бейкүнә адамдарға қатысты аян алады; ол Раббыға шағымданып, адамдардың қайғылы тағдырына наразылық білдіреді. Құдай оған: «Адам Заңнан нұсқау алды және енді уақыт жеделдеу болады», - деп жауап береді. 21–30 тараулар: Тағы жеті күн ораза ұстап, ұзақ дұға еткеннен кейін, аспан ашылады және Барух көктен келген дауысты естиді. Біріншіден, ол күмәнділік үшін кінәланады, содан кейін Раббы былай түсіндіреді: «Адам күнә жасағанда және дүниеге келетіндерге өлім жазылғанда, дүниеге келетіндердің саны саналды және сол сан үшін тірілер мекендейтін және өлгендер сақтауға берілетін орын дайындалды», сондықтан «келешек уақыт» жер өзінің барлық жемісін бергеннен кейін ғана келеді. Барух осы уақыт қашан болатынын білгісі келеді, ал Раббы «келешек уақыттың» алғашқы сипаттамасын береді, қысым уақытының он екі бөлімін (Жақыптың бағанында кездесетін сол бөлімдер) түсіндіреді және Мәсіхтің қуанышты дәуірі мен өлгендердің қайта тірілуін болжайды. 31–34 тараулар: Барух халықтың ақсақалдарын жинап, оларға Сионның жақын арада қалпына келтірілетінін, бірақ тағы да қиратылатынын, содан кейін мәңгілікке қайта құрылатынын айтады. 35–40 тараулар: Барух ғибадатхананың қираған жерінде отырып, аза тұтып, келесі көрініс түрінде жаңа аян алады: ұйқыда ол тастармен және жартастармен қоршалған ормандарды көреді, ал орманның қарсы жағында өсіп келе жатқан жүзім бұтасы, оның астында бұлақ ағады. Бұлақ орманға дейін тыныш ағып, онда құдіретті ағысқа айналып, орманды басып, тек бір ғана арша ағашын қалдырады. Соңында бұл арша да алып тасталып, жүзім бұтасына ілінеді. Құдай Барухқа осы көріністің мағынасын түсіндіреді. Орман – Рим империясы сияқты қуатты төртінші билік; бұлақ – Мәсіхтің билігі; ал жүзім бұтасы – Сион тауында соңғы жау патшасын жоятын Мәсіхтің өзі. 42–46 тараулар: Барухқа иман келгендер мен жолдан тайғандар туралы түсіндіріледі, оған халықты ескерту және өзін тағы бір аянға дайындауға бұйырылады. Ол өзінің өлімін ұлына және басқа жеті ақсақалға болжайды. 47–52 тараулар: Апокалипсистің орталық бөлігі Барухтың Құдайдың ұлылығы алдындағы кішіпейілділікке толы ұлы дұғасымен басталады. Құдай оған соңғы күндердегі қысымдарды, қайта тірілуді, адалдардың соңғы тағдырын («онда адалдар періштелерден де жоғары болады») және бейкүнәлердің тағдырын ашады. Осылайша Барух өлгендерге қайғырмауды, керісінше, қазіргі азаптарға қуанышпен қарауды үйренеді. 53–74 тараулар: Екінші пайғамбарлық көрініс, оның мағынасын періште Рамиел түсіндіреді. Теңізден туған бұлт он екі рет жаңбыр жаудырады, қараңғы және ақ сулар кезектесіп. Бұл Адамнан Мәсіхке дейінгі оқиғаларды көрсетеді. Алты қара су – бейкүнәлердің билігі (Адам, Ежелгі Египет, Ханаан, Еробоғам, Манаса және халдейлер). Алты ақ су – Ибрайым, Мұса, Дәуіт, Езекия, Жосия және Екінші ғибадатхана уақыты («бірақ бастапқыда болғандай толық емес»). Осы он екі судан кейін бұрынғылардан қараңғырақ, отқа толы, жойқындық әкелетін су келеді. Ақ жарқын нұр қорқынышты дауылды тоқтатады. Қара бұлт – Екінші ғибадатхана мен Мәсіхтің келуі арасындағы кезең; соңғы оқиға бейкүнәлердің билігін анықтайды және мәңгілік береке дәуірін бастайды. 75–77 тараулар: Барух Құдайға ашқан құпиялары үшін алғыс айтқаннан кейін, Құдай оған халықты ескертуді және аспанға көтерілуге дайын болуды бұйырады, өйткені Құдай оны уақыттың толуына дейін онда сақтауды ниеттендіреді. Барух халыққа насихат айтады және екі хат жазады: біреуін тоғыз жарым тайпаға (құс арқылы жіберілген), екіншісін Вавилонға жер аударылған екі жарым тайпаға (мазмұны берілмейді).

Барухтың хаты

78–87 тараулар (Барұхтың Тоғыз жарым руға жолданған хаты ретінде де белгілі): Осы хаттың басты тақырыптары – қазіргі қиындықтардан кейін болашақтағы сыйлыққа деген үміт, уақыттың жылдамдауы, Мұсаның өсиетінің беріктігі және адамның Құдайды іздеу еркіндігі.