Кіріспе

Өзін-өзі аяу – адамның өзінің ішкі және сыртқы қиындықтарына байланысты өзін-өзі кешірімсіз ренжу және аяу сезімі.

Сипаттама

Өзін-өзі аяу сезімі көбінесе адам сәтсіздіктерді өзін бақылай алмайтын сыртқы факторларға байланысты деп есептегенде туындайды. Өзін-өзі аяудың негізгі назары – өзіне және өз сезімдеріне болғанымен, оның қарым-қатынастағы да маңызды бөлігі бар. Жалғыздықтан бөлек, адамдар "қызғану, кінәлау, ашу және басқаларға деген қарымталық сезімдерге" ұшырауы мүмкін. Дегенмен, өзін-өзі аяудан зардап шегетін адамдар өздеріне қатысты сынды жиі мойындамайды; олар көбінесе өзін-өзі талдауға қабілетсіз және жағдайларын нашарлауына сыртқы факторларды ғана, мысалы, бақытсыздық немесе басқалардың болжамды наразылығын кінәлейді. Өзін-өзі аяу, сәтсіздікке ұшырағанда немесе жалпы түрде қиындыққа тап болғанда өзіне мейірімділікпен қарауден тұратын өзін-өзіңе деген мейірімділіктен өзгеше.

Әсерлер

Өзін-өзі аяу туралы зерттеулер өте аз, бірақ қолжетімді зерттеулер өзін-өзі аяудың қайғылы оқиғаның салдарынан туындауы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, адамның мінезінің кейбір аспектілері өзін-өзі аяуға әсер етуі мүмкін. Бұл басқаларға деген антагонистік көзқараспен де байланысты болуы мүмкін, себебі олардың өзіне деген аянышы айналасындағы адамдарға қызғанышқа айналады. Басқалар бастапқыда өзін-өзі аяуға жанашырлықпен жауап берсе де, оның жиі білдірілуінің қарым-қатынастағы салдары зиянды болуы мүмкін. Ұдайы өзін-өзі аяуға бейім адамдардың құрбыларынан қабылдануы қиын болуы мүмкін және олар көбінесе наразылық білдіруші деп есептеледі. Психология ғылымын зерттегенде, өзін-өзі аяуды сезінуге бейім мінездер көңіл-күйдің тез өзгеруіне, сондай-ақ алаңдау, ашу, жалғыздық сияқты сезімдерге ұшырайды. Басқаша айтқанда, өзін-өзі басқара алмайтын адамдар өмірінің көп бөлігінде өзін-өзі аяуға бейім. Өзін-өзі аяудың әсері жынысқа байланысты болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер де бар, әйелдер осыған осал және көбірек ұшырайды. Өзін-өзі аяудың пайда болуына себеп – өткендегі сәтсіздіктер мен жоғалтулар болуы мүмкін, бұл адамның санасын күйретуіне әкелуі мүмкін. Осы адамдар осы циклді қайталап, өзіне-өзі зиян келтіру арқылы азабын күшейтуге тырысуы мүмкін.

Емдеу

Өзін-өзі аяудың ойға шолу мен қашқыштыққа бейімделу стратегияларымен байланысты екені байқалады, сондықтан оны емдеу ортасында мойындау маңызды эмоционалдық тәжірибе болып табылады. Адам өзін-өзі аяудың салдарына ұшырағанда, оның осы салдарларын азайту үшін, процесте жақсы ойларға ден қою пайдалы болуы және одан әрі зиянды әсерлерді азайтуы мүмкін екені анықталды. Қолда бар зерттеулердің нәтижесінде, оларды пайдаланып, мазасыздық пен депрессияны ажыратуға болады. Адам өзін-өзі аяумен қалай күреседі, оның ауруын жеңу үшін қандай да бір жеңілдік тауып, одан әрі азаптан құтылуы мүмкін.