Түркі тілдес халықтардың мәдени ықпалдасуы

Кіріспе

Түркі емес халықтың түркі мәдениетін қабылдауы

Түркілендіру, түркілендіру немесе түркі тілдестіру (Түркілейтiру) – халықтар немесе аймақтар түркі мәдениеті, тілі, тарихы немесе этностық қасиеттері сияқты түркі атрибуттарын қабылдаған немесе иеленген өзгерісті білдіреді. Дегенмен, бұл термин көбінесе тек түрік атрибуттарын ғана білдіреді, яғни Осман империясының саясатына немесе Түркия Республикасының түркі ұлттық саясатына, Түркиядағы этникалық азшылықтарға қатысты жиі қолданылады. Түркі мемлекеттері дамып, өскен кезде осы мәдени өзгерістердің көптеген мысалдары кездесті. Түркілендірудің ең ерте мысалы Орталық Азияда болды, 6 ғасырда Ішкі Азиядан түркі тайпаларының қоныс аударуы нәтижесінде аймақтағы ирандық халықтардың тілі өзгерді.

Этимология

20 ғасырдан бұрын Анатолия, Балқан, Кавказ және Таяу Шығыс аймақтары османдықтандыру процесіне ұшырады делінеді. 20 ғасырда түрік ұлтшылдығының күшеюімен "түркілендіру" термині "османдықтандыру" терминімен жиі қолданыла бастады. Бұл термин грек тілінде 1300 жылдардан бері немесе соңғы Византия дәуірінде "εκτουρκισμός" немесе "τούρκεμα" түрінде қолданылып келеді. Сөзбе-сөз мағынасында "түрікке айналу" дегенді білдіреді. Адамдардан өзге, түрктер бағындырған қалаларға немесе мешітке айналған шіркеулерге де қатысты болуы мүмкін. Көбінесе "τουρκεύω" (түркілендіру, мұсылман болу немесе түрікке айналу) етістігі түрінде қолданылады.

Түркілендірудің алғашқы мысалдары

750 жылға қарай Қарлық түркілерінің Қашғарды түркілендіру процесі басталды. Қарлықтар Қараханидтердің ата-тегі болды, олар да халықты ислам дініне өткізді. Орта Азиядағы шұрайлы аймақ Хорезмдегі иран тілі түркілендіру салдарынан бірте-бірте жоғалып кетті.

Орталық Азияны түркілендіру

Орталық Азияның қазіргі халқы кем дегенде 1400 жыл бұрын басталған ұзақ және күрделі үрдістің нәтижесі болып табылады. Бүгінде бұл аймақ негізінен түркі этностарынан тұрады, парсы тілді тәжіктерден басқа, бірақ ғасырлар бұрын оның жергілікті тұрғындары ирандықтар болған. Орталық Азияның, негізінен қазіргі Қазақстан, Түркіменстан және Қырғызстан аумақтарының жергілікті ирандықтарының түркіленуі біздің заманымыздың 6-шы ғасырында, ішінара ішкі Азиядан түркі тайпаларының көшіп кетуіне байланысты басталды. Орталық Азияны түркілендіру процесі, қазіргі Тәжікстан аумағын құрайтын және Өзбекстанның көпшілігі тәжік халқы тұратын бөліктерімен қатар, моңғолдардың Орталық Азияны жаулап алуымен жеделдеді. Моңғолдар түрік немесе түрікше сөйлейтін халық болмағанымен, олардың әскері негізінен түркі соғыскерлерінен құралған. Орта Азияны жаулап алудың соңында Махмуд әл-Қашғари Бұхара мен Самарқант арасында өмір сүрген адамдар түркілендірілген соғдиандар болған деп жазады. Тәжіктер Орталық Азияда түркілендіру процесінен аман қалған жалғыз этникалық топ болып саналады. Олардың анық ирандық ұлты болғанымен, тәжіктердің ирандық болмысын жоққа шығаруға тырысатын және оларды Иран немесе парсы өркениетінің әсерінен өз тілдерін жоғалтқан түрік тілінде өскен арабтардың ұрпақтарымен байланыстыратын дәлелдер бар. Оғыз түркілерінің қазіргі Түрікменстаннан көшіп-қонуы, тілдік ұқсастығымен расталған, моңғол кезеңінде жоғары болды, өйткені Ілхандық әскерлердің басым бөлігі түркі болды. Сафавилер дәуірінде Әзірбайжанның түркілік сипаты Сафави империясының арқауы болған түрікмен көшпелі тайпаларының бірлестігі Қызылбаш ықпалымен күшейді. Кеңес ғалымдарының пікірінше, Әзірбайжанды түркілендіру Ілхандық кезеңінде толық аяқталды. Түрік ғалымы Фарук Сүмер түркілендірудің үш кезеңін атап өтті: Сәлжұқ, моңғол және моңғолдықтан кейінгі (Қара Қоюнлу, Ақ Қоюнлу және Сафави). Алғашқы екеуінде оғыз түркі тайпалары алға жылды немесе Анатолия мен Арранға айдалды. Соңғы кезеңде Ирандағы түркілік элементтерге (Оғыз, ұйғыр, Қыпшақ, Карлық, сондай-ақ түркілендірілген моңғолдар) енді Иранға көшіп келген анатолиялық түркілер қосылды. Бұл түркілендірудің соңғы кезеңі болды. Анатолияда ежелгі заманда жерлестері, қоныс аударушылары және жаулап алушылары болған көптеген халықтар өмір сүрді. Бұл халықтарға армяндар, анатолиялықтар, парсылар, хурилер, гректер, киммериялықтар, галаттар, колхиялықтар, ибериялықтар, арабтар, арамейлер, ассириялықтар, кордуиндер және тағы басқалар кірді. Микен және классикалық кезеңдерінде гректер Анатолияның батыс, солтүстік және оңтүстік жағалауларын отарлады. Көптеген ғасырлар бойы ішкі Анатолияда эллиндеу процесі болды, оған койне грек тілі саяси шеңберлерде лингва-франка болғандығы және кейінірек негізгі литургиялық тілге айналғандығы, сондай-ақ Анатолияның кейбір ана тілдерінің грек тіліне ұқсастығы (мысалы, фригиялық) ықпал етті. V ғасырда Кіші Азияның жергілікті халқының тілі грекше, ал діні христиандық болды. Бұл грек тілінде сөйлейтін Кіші Азияның христиан тұрғындары Византия гректері деп аталады, бірақ сол кезде олар өздерін римдіктер деп санайтын. Олар Византия империясының грек тілінде сөйлейтін халқының көпшілігін мың жыл бойы, V ғасырдан бастап Византия мемлекетінің құлауына дейін құрады. Қара теңіздің солтүстік-шығысында бұл халықтар өздерінің мемлекетін құрды, ол қазіргі Понтиялық грек халқының пайда болуына себепші болды. Шығыс аймақта, Парсы империясының шекарасына жақын жерде басқа да жергілікті тілдер сақталған, атап айтқанда, армян, ассириялық арамей және күрд тілдері. Византия билігі діни біркелкілікті орнату және бүлікшілікті басу үшін халықты ауқымды аудартуды жүйелі түрде жүргізді. Мысалы, 1018 жылы Бірінші Болгария империясы бағынғаннан кейін оның әскерінің көп бөлігі Шығыс Анатолияға қоныс аударды. Византиялықтар армяндардың көптігін өздеріне сіңіруге тырысты. Осы мақсатта, XI ғасырда армян ақсүйектері өздерінің жерлерінен шығарылып, бүкіл батыс Анатолияға қоныс аударды, олардың көрнекті отбасылары Византия ақсүйектеріне қосылды, бұл көптеген Византия генералдары мен императорларына әкелді. Бұл қоныс аударулар армян тілді қауымдастықты Кіші Азияға терең таратты, бірақ оның күтпеген салдары шығыс Византия шекарасында жергілікті әскери басшылардың жоғалуы болды, бұл түрік басқыншыларының жолын ашты. XI ғасырдан бастап түрік пен византиялықтардың арасынд...

The current population of Central Asia is the result of the long and complex process that started at least 1,400 years ago. Today this region consists of mainly Turkic ethnic groups, barring Persian speaking Tajiks, although centuries ago its native inhabitants were Iranian peoples. Turkification of the native Iranian population of Central AsiaMainly the territories of the present day Kazakhstan, Turkmenistan and Kyrghyzstan began by the 6th century A. D. partly due to migration of Turkic tribes from Inner Asia. The process of Turkification of Central Asia, besides those parts that constitute the territory of present day Tajikistan and parts of Uzbekistan with a majority Tajik population, accelerated with the Mongol conquest of Central Asia. Though Mongols were not Turks or Turkic speaking people, their army consisted mostly of Turkic warriors by the end of the conquest of Central Asia Mahmud al Kashgari writes that the people who lived between Bukhara and Samarkand were Turkified Sogdians, whom he refers to as “Sogdak”. Tajiks are considered to be the only ethnic group to have survived the process of Turkification in Central Asia. Despite their clear Iranian ethnicity, there are arguments that attempt to denounce Tajiks' Iranian identity, and instead link them with the descendants of Arabs raised in Iran or Turks who have lost their language under the influence of Persian civilization. The migration of Oghuz Turks from present day Turkmenistan, which is attested by linguistic similarity, remained high through the Mongol period, since the bulk of the Ilkhanate troops were Turkic. By the Safavid period, the Turkic nature of Azerbaijan increased with the influence of the Qizilbash, an association of the Turkmen nomadic tribes that was the backbone of the Safavid Empire. According to Soviet scholars, the Turkification of Azerbaijan was largely completed during the Ilkhanate period. Turkish scholar Faruk Sumer notes three distinct periods in which Turkification took place: Seljuq, Mongol and Post Mongol (Qara Qoyunlu, Aq Qoyunlu and Safavid). In the first two, Oghuz Turkic tribes advanced or were driven to Anatolia and Arran. In the last period, the Turkic elements in Iran (Oghuz, with lesser admixtures of Uyghur, Qipchaq, Qarluq as well as Turkified Mongols) were joined now by Anatolian Turks migrating back to Iran. This marked the final stage of Turkification.]] Anatolia was home to many different peoples in ancient times who were either natives or settlers and invaders. These different people included the Armenians, Anatolian peoples, Persians, Hurrians, Greeks, Cimmerians, Galatians, Colchians, Iberians, Arabs, Arameans, Assyrians, Corduenes, and scores of others. During the Mycenaean and Classical periods of Greek history, Greeks colonised the Western, Northern and Southern Coasts of Anatolia. Over the course of many centuries a process of Hellenization occurred throughout the interior Anatolia which was aided by the fact that Koine Greek was the lingua franca in political circles and also later became the primary liturgical language, and the similarity of some of the native languages of Anatolia to Greek (cf. Phrygian). By the 5th century the native people of Asia Minor were entirely Greek in their language and Christian in religion. These Greek speaking Christian inhabitants of Asia Minor are known as Byzantine Greeks, although at the time they would have considered themselves to be Romans (Rhomaioi), and they formed the bulk of the Byzantine Empire's Greek speaking population for one thousand years, from the 5th century until the fall of the Byzantine state in the 15th century. In the northeast along the Black Sea these peoples eventually formed their own state known as the Empire of Trebizond, which gave rise to the modern Pontic Greek population. In the east, near the borderlands with the Persian Empire, other native languages remained, specifically Armenian, Assyrian Aramaic, and Kurdish. Byzantine authorities routinely conducted large scale population transfers in an effort to impose religious uniformity and quell rebellions. After the subordination of the First Bulgarian Empire in 1018, for instance, much of its army was resettled in Eastern Anatolia. The Byzantines were particularly keen to assimilate the large Armenian population. To that end, in the eleventh century, the Armenian nobility were removed from their lands and resettled throughout western Anatolia with prominent families subsumed into the Byzantine nobility, leading to numerous Byzantine generals and emperors of Armenian extraction. These resettlements spread the Armenian speaking community deep into Asia Minor, but an unintended consequence was the loss of local military leadership along the eastern Byzantine frontier, opening the path for the inroads of Turkish invaders. Beginning in the eleventh century, war between the Turks and Byzantines led to the deaths of many in Asia Minor, while others were enslaved and removed. As areas became depopulated, Turkic nomads moved in with their herds. However, despite the suffering of the local Christian populations at the hands of the Turks and in particular the Turkoman tribesmen, they were still an overwhelming majority of the population 50 years after the Battle of Manzikert. The Turks seem to have been aware of their numerical inferiority during this time period as evidenced by the fact many Turkish rulers went to lengths to disarm their Christian subjects. There is also evidence that the Turks resorted to kidnapping Christian children and raising them as Turks, as attested by contemporary chronicler Matthew of Edessa. Intermarriage between Turks and Greek, Armenian and Georgian natives of Anatolia was not unheard of, although the majority of these unions were between Turkish men and Christian women. The children of these unions, known as 'Mixovarvaroi', were raised as Turks and were of the Muslim faith (although there were some cases of Mixovarvaroi defecting to the Byzantines). It is likely that these unions played a role in the eventual diminishment of the Christian population in Anatolia and its transition from Greek/Christian to Turkish/Muslim. According to a Latin source, at the end of the 12th century, there were 100,000 nomadic tents in the regions of Denizli and Isparta. According to Ottoman tax archives, in modern day Anatolia, in the provinces of Anatolia, Karaman, Dulkadir and Rûm, there were about 872,610 households in the 1520s and 1530s; 160,564 of those households were nomadic, and the remainder were sedentary. Of the four provinces, Anatolia (which does not include the whole of geographic Anatolia but only its western and some of its northwestern parts) had the largest nomadic population with 77,268 households. Between 1570 and 1580, 220,217 households of the overall 1,360,474 households in the four provinces were nomadic, which means that at least 20% of Anatolia was still nomadic in the 16th century. The province of Anatolia, which had the largest nomadic population with 77,268 households, saw an increase of its nomadic population to 116,219 households in those years.

Құрылғы

Девирме (түрік тілінде "жинау" деген мағынада), сондай-ақ "қан салығы" деп те аталатын, Осман империясының негізгі жылдық практикасы болып, Балқан айманындағы христиан халқының екінші немесе үшінші ұлдарын (Рум миллеті) жанисарлар ретінде әскери оқуға алуды қамтыды. Олар түрік тілін үйренді және ислам дініне ауыстырылды, ал мақсаты – империяның ең қабілетті балаларын әскери немесе мемлекеттік қызметке, көбінесе янисарлар қатарына іріктеу және даярлау болды. Мұрат I бастамасымен түрік ақсүйектерінің күшейіп келе жатқан ықпалына қарсы тұру үшін қолданылған бұл практика ислам заңнамасын бұзды. 1648 жылға қарай бұл практика тоқтатылды. 1703 жылы оны қайта жандандыруға жасалған әрекетке Османның өкілдері қарсылық көрсетті, себебі олар әскери және мемлекеттік лауазымдарға ие болуға ұмтылыс жасады, ал Ахмет III-тің билігінің басында бұл практика жойылды.

Осман империясының соңғы кезеңдері

Осман үкіметі "бір түрік діні, тілі, тарихы, дәстүрі, мәдениеті және әдет-ғұрыптары бар негізгі бірегейлік" құруға ұмтылды. Осман империясы этникалық тұрғыдан алуан түрлі халыққа ие болды, оның ішінде түріктер, арабтар, албандар, босниялықтар, гректер, парсылар, болгарлар, сербтер, армяндар, күрдтер, зазалар, черкестер, ассириялықтар, еврейлер және лаздар бар еді. Түрік ұлтшылдары тек түріктердің мемлекетке адал екенін мәлімдеді. Түркілендіруге идеологиялық қолдау Осман империясында кеңінен таралмады. Оның негізгі қолдаушыларының бірі – әлеуметтанушы және саяси белсенді Зия Гёкальп, ол заманауи мемлекеттің мәдениет, дін және ұлттық бірегейлік тұрғысынан біртекті болуы керек деп сенді. Бұл ұлттық бірегейлік тұжырымын оның түрік болмысының бірлікке жетелейтін қасиеті екендігіне сенуі күшейтті. Осы сенімнің бір бөлігі ретінде, қазіргі түрік ұлттық мемлекетінің тұтастығына қауіп төндіретін ұлттық топтарды мемлекет аумағынан тазарту қажет болды. 1876 жылғы Осман Конституциясының 18-бабы түрік тілін жалғыз ресми тіл деп жариялады және тек түрік тілді адамдар ғана үкіметте жұмыс істей алады. 1909 жылы Жас түріктер билікті қолға алғаннан кейін түркілендіру саясаты жаңа қабаттарға ие болды және араб тілді халықтың басымдығы бар аймақтарда әкімшілік, сот және білім беру саласында түрік тілін енгізуге тырысты. Тағы бір мақсат – түрік тілін араб тілінің ықпалынан тазарту арқылы империяның түрік және этникалық жағынан түрік емес халқы арасындағы байланысты әлсірету болды. Түрік ұлттық бірегейлігіне қатысты ұлтшылдық көзқараста тіл басым рөлде болды, ал дін екінші орынға түсірілді. Арабтар араб тілінің артықшылығын дәлелдеп, түрік тілін парсы және араб тілдерінен көп қарыз алған "араласып кеткен" тіл деп сипаттады. Түркілендіру саясаты арқылы Жас түрік үкіметі араб тілін басып тастады. Араб тіліндегі мектеп мұғалімдерінің орнына түрік мұғалімдері жұмысқа тағайындалды. Османдық пошта қызметі түрік тілінде жүргізілді. Түркілендіруді қолдаушылар исламға зиян келтіреді деп айыпталды. Рашид Рида түрік тіліне қарсы араб тілін қолдаған жақтас болды. Эрнест Доун сияқты авторлар Екінші конституциялық дәуірдің "арабизмі" негіздері 1908 жылға дейін қалыптасқанын атап көрсетсе де, араб ұлтшылдығы Осман империясының түркілендіру саясатына жауап ретінде пайда болды деген басым пікір сақталып тұр. Араб ұлтшылдығын зерттеген бір тарихшы: "Одақтастар араб тіліне қарсы шығып, түркілендіру саясатын қабылдап, ауыр провокация жасады", - деп жазды, бірақ түркілендіру саясатының араб ұлтшылдығына қосқан үлесі туралы барлық ғалымдар келіспейді. Жас түрік үкіметі мәжбүрлеп ассимиляциялауды қамтитын бірқатар бастамаларды іске қосты. Угур Үнгөр "мұсылман күрдтері мен сефард еврейлері басқаларға қарағанда "түркілендіруге" бейім деп есептелді" деп жазады, сондай-ақ осы ұлтшыл дәуірдегі "әлеуметтік инженерия" саясатының көпшілігі қуғын-сүргінді "жарияланған және нақты адалдыққа ешқандай мән бермейтін" деңгейде жүргізілді деп атап өтті. Бұл саясат армян және ассириялық геноцидтеріне әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман үкіметі империяның барлық аймақтарында армян, күрд және түрік балаларының бар болған жетімдер үйін құрды. Армян жетімдеріне араб және түрік есімдері берілді. 1916 жылы түркілендіру науқаны басталды, онда күрд тайпаларының барлығы жергілікті халықтың 10% аспайтын аймақтарға қоныстандырылуға тиіс болды. Талаат паша шығыстағы күрдтерді батыс аймақтарына көшіруге бұйрық берді. Ол сондай-ақ күрдтердің жаңа қоныстарында түркіленгені және түрік халқымен қарым-қатынастарын анықтау үшін ақпарат талап етті. Сонымен қатар, Грекиядан, Албаниядан, Босниядан және Болгариядан келген иммигранттар Диярбакыр провинциясына қоныстандырылды, онда депортацияланған күрдтер бұрын тұрған. 1918 жылдың қазан айында Осман армиясы Ливандан шегінген кезде, Сарлут әкесі түрік және күрд жетімдерін Дамаскіге жіберді, ал армян жетімдерін Антурада қалдырды. Ол армян жетімдеріне олардың бастапқы есімдерін еске түсіру арқылы түркілендіру процесін кері қайтару процесін бастады. Әртүрлі ғалымдар кем дегенде екі миллион түріктің кем дегенде бір армян әжесі бар екеніне сенімді. Бірінші дүниежүзілік соғыста 550 000-нан астам адамды жоғалтқаннан кейін Осман империясында шамамен 1,5 миллион Осман гректері қалды. Константинопольдегілерден басқа барлығы дерлік 1 250 000 адам 1923 жылы Грекияға қашуға немесе мәжбүрлеуге түсті. Грек тілінде сөйлейтіндердің 19 ғасырдағы Анатолиядағы тілдік түркіленуі жақсы құжатталған. Сперос Врионис айтуынша, Караманлидтер Осман кезеңінде болған жартылай түркілендірудің нәтижесі болып табылады. Соғысқа дейін 1,2 миллион армянның кемі 300 000-ы, 400 000 ассириялықтың кемі 100 000-ы қалды.

The late Ottoman government sought to create "a core identity with a single Turkish religion, language, history, tradition, culture and set of customs", replacing earlier Ottoman traditions that had not sought to assimilate different religions or ethnic groups. The Ottoman Empire had an ethnically diverse population that included Turks, Arabs, Albanians, Bosniaks, Greeks, Persians, Bulgarians, Serbs, Armenians, Kurds, Zazas, Circassians, Assyrians, Jews and Laz people. Turkish nationalists claimed that only Turks were loyal to the state. Ideological support for Turkification was not widespread in the Ottoman Empire. One of its main supporters was sociologist and political activist Ziya Gökalp who believed that a modern state must become homogeneous in terms of culture, religion, and national identity. This conception of national identity was augmented by his belief in the primacy of Turkishness as a unifying virtue. As part of this belief, it was necessary to purge from the territories of the state those national groups who could threaten the integrity of a modern Turkish nation state. The 18th article of the Ottoman Constitution of 1876 declared Turkish the sole official language, and that only Turkish speaking people could be employed in the government. After the Young Turks assumed power in 1909, the policy of Turkification received several new layers and it was sought to impose Turkish in the administration, the courts, and education in the areas where the Arabic speaking population was the majority. Another aim was to loosen ties between the Empire's Turk and ethnically non Turkish populations through efforts to purify the Turkish language of Arabic influences. In this nationalist vision of Turkish identity, language was supreme, and religion was relegated to a subordinate role. Arabs responded by asserting the superiority of Arabic language, describing Turkish as a "mongrel" language that had borrowed heavily from the Persian and Arabic languages. Through the policy of Turkification, the Young Turk government suppressed the Arabic language. Turkish teachers were hired to replace Arabic teachers at schools. The Ottoman postal service was administrated in Turkish. Those who supported Turkification were accused of harming Islam. Rashid Rida was an advocate who supported Arabic against Turkish. Though writers like Ernest Dawn have noted that the foundations of Second Constitutional Era "Arabism" predate 1908, the prevailing view still holds that Arab nationalism emerged as a response to the Ottoman Empire's Turkification policies. One historian of Arab nationalism wrote that: "the Unionists introduced a grave provocation by opposing the Arab language and adopting a policy of Turkification", but not all scholars agree about the contribution of Turkification policies to Arab nationalism. The Young Turk government launched a series of initiatives that included forced assimilation. Uğur Üngör writes that "Muslim Kurds and Sephardi Jews were considered slightly more 'Turkifiable' than others", noting that many of these nationalist era "social engineering" policies perpetuated persecution "with little regard for proclaimed and real loyalties." These policies culminated in the Armenian and Assyrian genocides. During World War I, the Ottoman government established orphanages throughout the empire which included Armenian, Kurdish, and Turkish children. Armenian orphans were given Arabic and Turkish names. In 1916 a Turkification campaign began in which whole Kurdish tribes were to be resettled in areas where they were not to exceed more than 10% of the local population. Talaat Pasha ordered that Kurds in the eastern areas be relocated in western areas. He also demanded information regarding if the Kurds Turkified in their new settlements and if they got along with their Turkish population. Additionally, non Kurdish immigrants from Greece, Albania, Bosnia and Bulgaria were to be settled in the Diyarbakır province, where the deported Kurds had lived before. By October 1918, with the Ottoman army retreating from Lebanon, a Father Sarlout sent the Turkish and Kurdish orphans to Damascus, while keeping the Armenian orphans in Antoura. He began the process of reversing the Turkification process by having the Armenian orphans recall their original names. It is believed by various scholars that at least two million Turks have at least one Armenian grandparent. Around 1.5 million Ottoman Greeks remained in the Ottoman Empire after losses of 550,000 during WWI. Almost all, 1,250,000, except for those in Constantinople, had fled before or were forced to go to Greece in 1923 in the population exchanges mandated by the League of Nations after the Greco Turkish War (1919–1922). The lingual Turkification of Greek speakers in 19th century Anatolia is well documented. According to Speros Vryonis the Karamanlides are the result of partial Turkification that occurred earlier, during the Ottoman period. Fewer than 300,000 Armenians remained of 1.2 million before the war; fewer than 100,000 of 400,000 Assyrians.

Қазіргі Түркия

1917 жылғы Салоникадағы үлкен өрттің салдарынан көптеген салоникалық еврейлер қоныс аударып, Смирнаның өртелуінен кейін, Османдық түрік және грек ұлт мемлекеттерінің осы жерлерді қайта құруы түрік емес (және грек емес) тұрғындардың тарихын жойды. Тарихшы Талин Сусиянның сөзіне қарағанда, Түркия Республикасында мұсылман емес адамдар үшін түркілендіру "адамның өзінің ата-бабалары, әлеуметтенуі, мәдениеті және тарихы туралы барлық естеліктерін жоғалтуына, бірақ сол сияқты жаңа жүйеге толыққанды қатыса алмайтын жағдайға" алып келді. Мемлекеттік деңгейде кемсітушілік әрекеттер жалғасуда, мысалы мұсылман емес текті азаматтар туралы іс қағаздары сақталады. Османдық түрік классикалық музыкасы мектеп оқу бағдарламасынан алынып тасталды. Османдық архивтік құжаттар Болгарияға макулатура ретінде сатылды. Жексенбі күні, мұсылман дініндегі дәстүрлі демалыс күні болған жұманың орнына, ресми демалыс күні деп белгіленді. Республиканың алғашқы жылдарындағы саяси элиталар екі топқа бөлінді: Османдық кезеңнің барлық іздерін жоюды көздеген радикалды өзгерістерді жақтаған модернистер және Османдық мұраның бір бөлігін сақтап, біртіндеп өзгерістерді ұсынған орташа ұлтшылдар.

Түрік сөзінің нақты мағынасы

Осман элитасы өздерін түріктер емес, османдықтар деп санады, себебі «түрік» термині көбінесе түрікмендермен байланыстырылды. Османдықтар, Орталық Азия түркі халықтары сияқты, ең алдымен тайпалық тегі арқылы өзін анықтады, екіншісі, өздерінің династиялық билігі (девлет) астындағы түрлі халықтарды бірегей өркениеттің бір бөлігі деп қарастырды, ал басқа түркі халықтарын жат жұрттық деп санады; олар Осман әулеті арқылы қаи тайпасынан таратылғандарын мәлімдегендіктен, «түрік» деген қазіргі заманғы ұғымды бірегей этникалық белгі ретінде жеткізу мүмкін болмады. 19 ғасырдың соңында, «түрік» әлі де қарапайым Йүрүк түркімен шаруалары мен текті емес малшыларға қатысты қорлаушы атау болғанда, Осман элитасы еуропалық ұлтшылдық идеяларын қабылдады. Анатолияның жергілікті түрік тілінде сөйлейтін халқы Осман билігінің ең адал қолдаушылары екені анықталғаннан кейін, «Түрік» термині айтарлықтай жағымды мағынаға ие болды. «Түрік» атауының дәлдігінің жоқтығы басқа этникалық атауларда да көрінеді, мысалы, «күрд» атауы, оны Батыс Анатолиялықтар Адананың шығысындағы кез келген адамға, тіпті тек түрік тілінде сөйлейтіндерге де қолданады. Осылайша, «Түрік» санаты, Түркияда кеңінен қолданылатын басқа этникалық санатар сияқты, біркелкі қолданылмайды. Соңғы жылдары орталықтанған түрік саясаткерлері бұл санатты көпмәдениеттілікке баса назар аудара отырып, қайта анықтауға тырысты, түрік – дегеніміз Түркия Республикасының азаматы дегенді білдіреді. 1982 жылдан кейін Түркия Конституциясының 66-бабы «түрік» дегенді «азаматтық байланысы арқылы Түркия мемлекетіне байланысты» деп анықтайды.

Генетикалық тестілеу

Кіші Азияның (Анатолия) және Грекияны қоса алғанда Балқанның халқы 600 жылы 10,7 миллионға бағаланды, ал Кіші Азияның орта ғасырдың басында (950-1348 жылдар аралығында) шамамен 8 миллионды құрады. 1204 жылы Кіші Азияның халқы шамамен 6 миллион болды, оның ішінде 3 миллионы Селжұқ территориясында тұрды. Түрік геномдық вариациясы, сондай-ақ бірнеше Батыс Азиялық популяциялар, оңтүстік итальяндықтар сияқты Оңтүстік Еуропалық популяциялардың геномдық вариациясына өте ұқсас. Палеолит, неолит және қола дәуірі кезеңдерін қамтитын ежелгі ДНК деректері Батыс Азия геномдарының, оның ішінде түрік геномдарының, аймақтағы ерте шаруалардың үлкен әсеріне ұшырағанын көрсетті; кейінірек болған халықтардың қозғалысы, мысалы түрік тілдес халықтардың қозғалысы да үлес қосты.