Кіріспе
R v Bartle, [1994] 3 SCR 173 – Канада Жоғарғы Сотының Канада Құқықтар және бостандықтар Хартиясының (әрі қарай – Хартия) 10(b) бабына сәйкес, адвокатты ұстау және оның қызметін пайдалану құқығы жөніндегі маңызды шешімі болып табылады. Сот, полиция қызметкерінің адамды ұстаған кезде, ұсталған адамға оның құқықтары туралы хабардар етілгенге және жеке адвокатпен немесе кезекші адвокатпен байланысу үшін жеткілікті ақпарат берілгенге дейін тергеуді кейінге шектеуге міндетті екенін мәлімдеді. Бұл іс алдыңғы Канада Жоғарғы Сотының R v Brydges ісі бойынша шешімін қолданды. Үкім R v Pozniak, R v Harper, R v Matheson және R v Prosper істері бойынша үш шешіммен бірге жарияланды.
Полиция тергеуін жүргізу
1991 жылы 22 маусымда Кеннет Бартл автокөлікті басқару кезінде мас күйде болғаны үшін ұсталды. Полиция қызметкері Бартлге алдын ала басып шығарылған карточкадан мынаны оқыды: Сізге адвокатты дереу шақырып, оның нұсқауларын алуға құқығыңыз бар. Сіз қалаған кез келген адвокатқа телефон шалуға құқылысыз. Сонымен қатар, сізге Тегін Заң Көмегі адвокатынан тегін кеңес алуға құқығыңыз бар. Егер сізге қылмыс тағылса, Ontario Legal Aid Plan-нан заңдық көмек сұрауға құқығыңыз бар. Бартл өзінің түсінгенін мәлімдеді. Полиция қызметкері дереу заң кеңесі бере алатын міндетті адвокаттың бар екенін немесе заң көмегі үшін тәулік бойы тегін телефон нөмірі бар екенін айтпады. Полиция қызметкері Бартлден "қазір" адвокатпен сөйлескісі келетінін сұрады, тіпті сол жерде телефон болмағанмен де. Бартл офицерге сол күні кешке бейсбол ойынында бес-алты кружка сыра ішкенін айтты. Полиция бөліміне келгеннен кейін офицер Бартлден тағы да "қазір" адвокатпен сөйлескісі келетінін сұрады. Бартл "жоқ" деді. Содан кейін Бартл екі дем сынағын берді, оның қанындағы алкогольдің мөлшері заңмен белгіленген шектен жоғары екенін көрсетті және осыған сәйкес айыпталды.
You have the right to retain and instruct counsel without delay. You have the right to telephone any lawyer that you wish. You also have the right to free advice from a Legal Aid lawyer. If you are charged with an offence, you may apply to the Ontario Legal Aid Plan for legal assistance. Bartle advised that he understood. The officer did not mention the existence of duty counsel, which could give immediate legal advice, or that there was a 24 hour toll free number for legal aid. The officer asked Bartle if he wanted to speak to a lawyer "now", notwithstanding there was no telephone in the area. Bartle advised the officer that he had five or six beers at a baseball game that evening. Upon arrival at the police station, the officer again asked Bartle if he wished to speak to a lawyer "now". Bartle said no. Bartle then provided two samples of his breath, indicated that he had a blood alcohol content over the legal limit, and was charged accordingly.
Сот
Сот процесі Онтарио әділет сотында (Провинциялық бөлімше) өтті. Бартл өзінің адвокатқа құқығынан бас тартқанын, себебі кімге қоңырау шалу керектігін немесе кіммен байланыса алатынын білмейтінін куәландырды. Сот судьясы полицияның Бартлді кезекші адвокаттың немесе ақысыз телефон нөмірінің бар екендігі туралы хабардар етуге міндетті емес екенін және Конституциялық құқық бұзылмағанын анықтады.
Сотталғанды жазалау туралы шағым
Сотталу туралы шағым Онтарио әділет сотының (Жалпы бөлімінде) тыңдалды. Апелляциялық судья полицияның Бартльді қызметтік адвокаттың бар екендігі және оның тегін телефон нөмірі туралы хабардар етуге міндетті болғанын, сондай-ақ Хартия бұзылғандығын анықтады. Ол Хартияның 24(2) бабына сәйкес, үрлеме сынамаларын дәлел ретінде қабылдамау туралы шешім қабылдады.
Апелляциялық сот
Онтарио апелляциялық соты шағымды қарады. Сот бірауыздан тұтқынға қызмет көрсету жөніндегі кеңесшінің немесе тегін телефон нөмірінің бар екендігі туралы хабарлау міндетті емес екенін анықтады, егер жағдай талап етпесе (яғни тұтқын қызмет көрсету жөніндегі кеңесшінің қолжетімділігі туралы алаңдаушылық білдірген жағдайда). Осыған байланысты, Конституциялық Хартия бұзылған жоқ.
10-бөлім (b)
Lamer CJ көпшілік шешімін жазды. Көпшілік Бриджестің дұрыс қолданылуы полицияны барлық жағдайларда ұсталған адамға міндетті адвокаттың бар екендігі және оның тегін телефон нөмірі туралы хабарлауға міндеттейтінін анықтады. Әйтпесе, ұсталған адам адвокатқа қоңырау шаруаты туралы хабардар шешім қабылдай алмайды. Ла Форест судьясы көпшіліктің шешімін толығымен қолдады. Маклачлин судьясы да көпшіліктің шешімімен келісіп, қосымша пікір жазды. Ол сондай-ақ Бартлдің адвокатқа қол жеткізу құқығы бұзылғанын анықтады, себебі оған айыпталу алдында, өзін кінәлі екенін мойындамас бұрын адвокатпен сөйлесу құқығы туралы нақты айтылуы керек еді. Көпшілікпен түпкілікті мәселеде келіспесе де (төменде қараңыз), Gonthier судьясы адвокатқа қол жеткізу құқығының көлемі туралы көпшіліктің шешімімен келісті. L'Heureux Dubé судьясы бұған қарсы пікір білдірді, полицияның ұсталған адамды міндетті адвокаттың немесе тегін телефон нөмірінің бар екендігі туралы әрқашан хабарлауға міндетті емес екенін, себебі мұндай бағдарламалардың болуына конституциялық талаптар жоқ.
24 бөлімнің 2) тармақшасы
Көпшілік Хартия бұзылған деп тапқандықтан, келесі мәселе – 24(2)-бап бойынша дәлелдерді қабылдамау керек пе еді. R v Collins ісіндегі сынақты (кейіннен R v Grant ісіндегі сынақпен алмастырылған) қолданғанда, көпшілік дем үлгілері заңмен талап етілгендіктен, дәлелдерді қабылдамау керек деп шешті. Сондай-ақ, көпшілік Король қамауға алынған адам Хартия бұзылса да, сол шешімді қабылдаған болар дегенді дәлелдегісі келсе, оны дәлелдеу міндеті Корольге жүктеледі деп тапты. Көпшілік соттың қамауға алынған адамның не істегенін немесе не айтқанын болжауына болмайды деген қорытындыға келді. Ла Форест судьясы көпшіліктің пікірін қолдады, бірақ бұл жағдайды толыққанды шешуге жеткілікті емес деп санады. Маклаклин судьясы да көпшіліктің шешімімен келісті. Л’Эру-Дюбе судьясы бірінші мәселе бойынша көпшілікпен келіскен болса да, дем үлгілерін қабылдамауға қарсы болар еді. Бұзушылықтың мәні зор емес, ал мас күйде көлік жүргізу қоғам үшін өте жоғары тәуекел тудырады. Гонтье судьясы бірінші мәселе бойынша көпшілікпен келіскенмен, дәлелдерді қабылдамау мәселесінде Л’Эру-Дюбе судьясының қарсы пікірін қолдады.