Х-хромосомалық қатал біріктірілген иммуножеткіліксіздік және емдеу әдістері
X-linked severe combined immunodeficiency
X-байланысты ауыр иммундық жетіспеушілік (X SCID) – T және NK жасушаларының жетіспеушілігімен сипатталатын генетикалық ауру. IL2RG генінің мутациясы, емдеу әдістері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Х- байланысты ауыр біріккен иммунодефицит (Х-СКИД) – Т және NK жасушаларын өте аз мөлшерде өндіретін иммунодефицит ауруы. Т-жасушаларының көмегі болмағанда, В-жасушалары бұзылады. Бұл Х хромосомасында орналасқан IL2RG генінің мутацияланған (аномальды) түрінен туындайтын Х-байланысты рецессивті мұрагерлік белгісі. Бұл ген интерлейкин рецепторының ортақ гамма-шынжырлы ақуызын кодтайды, ол IL-2, IL-4, IL-7, IL-9, IL-15 және IL-21 рецепторларының құрамына кіретін цитокин рецепторының кіші бөлігі болып табылады.
X linked severe combined immunodeficiency (X SCID) is an immunodeficiency disorder in which the body produces very few T cells and NK cells. In the absence of T cell help, B cells become defective. It is an X linked recessive inheritance trait, stemming from a mutated (abnormal) version of the IL2RG gene located on the X chromosome. This gene encodes the interleukin receptor common gamma chain protein, which is a cytokine receptor sub unit that is part of the receptors for IL 2, IL 4, IL 7, IL 9, IL 15 and IL 21.
Емдеу әдістері
Х- байланысты SCID-ті емдеуді екі негізгі топқа бөлуге болады: профилактикалық (яғни алдын алу) және емдеу. Профилактикалық емдеу SCID науқастарына тән мүмкіндік инфекцияларын басқаруға бағытталған, ал емдеу – ауруды жоюға. «Көпіршік» – оқшаулаудың бір түрі, стерильді орта болды, нәрестеге кең таралған және қауіпті патогендерден туындаған инфекциялардан сақтануға мүмкіндік берді. Профилактикалық емдеудің үш түрі бар: дәрі-дәрмектерді қолдану, стерильді орта және ішек иммуноглобулин терапиясы (IVIG). Сонымен қатар, науқасқа ішек иммуноглобулин (IVIG) мөлшерін де беруге болады. Бұл жағдайда венаға катетер енгізіліп, В-жасушалары жасаған антиденелер бар сұйықтық науқастың денесіне жіберіледі. Плазма жасушалары жасаған Y пішіндес ақуыздар – антиденелер, организмдегі кез келген патогенді таниды және залалсыздандырады. Дегенмен, IVIG уақыт және қаржы жағынан қымбат. Сондықтан, аталған емдер инфекциялардың алдын ғана алады, бірақ Х-байланысты SCID-тің толыққанды емдеуі емес. Біріншіден, сүйек миын трансплантациялау үшін донор мен реципиент арасында адам лейкоциттерінің антигені (HLA) сәйкес болуы қажет. HLA әр адамда ерекше, сондықтан иммундық жүйе HLA-ны өз және бөтен жасушаларды ажырату үшін пайдаланады. Бұдан әрі, сүйек миын трансплантациясы аллогендік немесе автологтық болуы мүмкін, яғни сүйек миының доноры мен алушысы екі түрлі адам немесе бір адам болуы мүмкін. Алогендік трансплантацияда донор мен реципиенттің сәйкестігі жеткіліксіз болса, трансплантат қарсы иесі ауруының пайда болу ықтималдығы жоғары. Донор тініндегі Т-жасушаларының азаюы және HLA-ның жақын сәйкестігі трансплантат қарсы иесі ауруының пайда болуын азайтады. HLA-ның толық сәйкестігі бар науқастарда он төрт күн ішінде Т-жасушаларының жұмысы қалпына келді. Ал HLA-ның жартылай сәйкестігі бар науқастарда Т-жасушалары төрт айдан кейін жұмыс істей бастады. Әсіресе, лимфоидтық прогениторлық жасуша лимфоциттерге (В-жасушалар, Т-жасушалар, табиғи өлтіруші жасушалар) айналады, олар иммундық жауапқа қатысады. Гендік терапия – тағы бір емдеу әдісі, ол тек клиникалық сынақтарда қолданылады. Бұл интерлейкин рецепторының гамма-тізбегінің қалыпты жұмыс істеуіне әкеледі. Каваццана Кальво және авторлар тобы жүргізген зерттеуде Х SCID-тің он баласы нәресте кезінде гендік терапиямен емделді. Он баланың тоғызы Х SCID-тен жазылды. Үшінші бала зерттеу жарияланғаннан кейін екі жыл ішінде лейкемияға шалдықты, бұл терапияның тікелей салдары болуы мүмкін. Бұл жағдай инсерциялық мутагенез деп аталады, онда геннің кездейсоқ енуі ісік тежегіш генге кедергі келтіреді немесе онкогенді белсендіреді. Осының арқасында дәрігерлер Дэвидті «көпіршікке» орналастырып, инфекциялардың алдын ала алды. Сонымен қатар, сүйек миын трансплантациясы сияқты тиімді емдермен емделгенде, жағдай жақсы болады. Сүйек миын трансплантациясы бірнеше науқасты емдеуде сәтті болды, толыққанды иммундық жүйе қалпына келді және науқас салауатты өмір сүре алады. Сүйек миын трансплантациясының нәтижелері ең жақын адам лейкоциттерінің антигені табылған кезде ең жақсы болады. Жақын сәйкестік табылмайтын жағдайда, трансплантат қарсы иесі ауруының пайда болуы мүмкін, яғни донордың сүйек миы науқастың денесіне шабуыл жасайды.
Treatment for X linked SCID can be divided into two main groups, the prophylactic treatment (i. e. preventative) and curative treatment. The former attempts to manage the opportunistic infections common to SCID patients The bubble, a form of isolation, was a sterile environment which meant the infant would avoid infections caused by common and lethal pathogens. There are three types of prophylactic treatments, namely, the use of medication, sterile environments, and intravenous immunoglobulin therapy (IVIG). In addition, the patient can also undergo intravenous immunoglobulin (IVIG) supplementation. Here, a catheter is inserted into the vein and a fluid, containing antibodies normally made by B cells, is injected into the patient's body. Antibodies, Y shaped proteins created by plasma cells, recognize and neutralize any pathogens in the body. However, the IVIG is expensive, in terms of time and finance. Therefore, the aforementioned treatments only prevent the infections, and are by no means a cure for X linked SCID. Firstly, a bone marrow transplant requires a human leukocyte antigen (HLA) match between the donor and the recipient. The HLA is distinct from person to person, which means the immune system utilizes the HLA to distinguish self from foreign cells. Furthermore, a BMT can be allogenic or autologous, which means the donor and recipient of bone marrow can be two different people or the same person, respectively. Particularly, in the allogenic BMT the chances of graft versus host disease occurring is high if the match of the donor and recipient is not close enough. The depletion of T cells in the donor tissue and a close HLA match will reduce the chances of graft versus host disease occurring. Moreover, patients who received an exact HLA match had normal functioning T cells in fourteen days. However, those who received a haploidentical HLA match, their T cells started to function after four months. In particular, the common lymphoid progenitor gives rise to the lymphocytes involved in the immune response (B cell, T cell, natural killer cell). Gene therapy is another treatment option which is available only for clinical trials. This will result in a normal functioning gamma chain protein of the interleukin receptor. In one particular trial by Cavazzana Calvo et al., ten children were treated with gene therapy at infancy for X SCID. Nine of the ten were cured of X SCID. A third child developed leukemia within two years of that study being published, likely as a direct result of the therapy. This condition is known as insertional mutagenesis, where the random insertion of a gene interferes with the tumor suppressor gene or stimulates an oncogene. This allowed the doctors to place David in the bubble and prevented infections. Moreover, with proper treatments, such as a bone marrow transplant, the prognosis is good. The bone marrow transplant has been successful in treating several patients and resulted in a full immune reconstitution and the patient can live a healthy life. The results of bone marrow transplant are most successful when the closest human leukocyte antigen match has been found. If a close match is not found, however, there is a chance of graft versus host disease which means the donor bone marrow attacks the patient's body.