Мазасыздықтан емдеу және отбасылық қолдау моделі

Кіріспе

Есірткіге тәуелділікті емдеу

Мотивациялық терапия (немесе МТ) – адамгершілік емдеу мен күшейтілген когнитивтік-мінездік стратегиялардың үйлесімі, ол заттарды қолдану тәуелділіктерін емдеу үшін жасалған. Ол мотивациялық әңгімелесу және мотивациялық күшейту терапиясына ұқсас.

Қатысу

Мотивациялық интервенция – пациенттердің мінез-құлқындағы өзгерістерге қатысты қосқырушылықты анықтауға және шешуге көмектесу арқылы өзгеріске деген мотивацияны арттыратын, пациентке бағытталған кеңес беру стилі. Бұл терапия пациенттерге өмірлік мақсаттарына қайта назар аударуға және өмірдегі маңызды нәрселерді жаңаша құруға көмектеседі. Нашақорлықты емдеу орталарында мотивациялық мәселелер көбейіп келеді, себебі көптеген пациенттер ерте араласу арқылы анықталады, сондай-ақ сот шешімімен, қосқырушылық күйде және мотивациясыз келеді. Араласу неғұрлым ерте басталатын болса, мотивация соғұрлым төмендейді. Ерте араласу адамдарға қалпына келу үшін нақты мақсаттар қоюға мүмкіндік береді. Қалпына келуге уақыт қажет, сондықтан пациенттерге терапияны мүмкіндігінше ертерек алу қажет. Бұл пациенттерге қалпына келу процесіне және алатын көмекке сенімді болуға мүмкіндік береді. Өзгеріске ынталандыратын және дәлелдерге негізделген интервенциялардың ең тиімділерінің бірі – Прочаска және Дикленте (1983) ұсынған Транстеориялық модельдің қағидалары болды.

Есірткілік заттардың әсерінен пайда болған бұзылулар

Мотивациялық терапия есірткі немесе психоактивтік заттарды қолданушы адамға ғана емес, сонымен қатар оның отбасына да көмектеседі. Есірткіге тәуелді адамдардың ғана емес, олардың отбасы мен жақындарына да деген түсінік пен алаңдаушылық артып келеді. Қазіргі әдебиеттердегі зерттеулер тұрақты түрде үш негізгі нәтижені көрсетеді: (1) емдеуге дейінгі кезеңде отбасы мүшелерінің қатысуы есірткі қолданушылардың емдеуге белсенді қатысуын едәуір жақсартады; (2) отбасының қатысуы емдеуде қалуды жақсартады, және (3) отбасы және/немесе әлеуметтік байланыстар емдеу процесінің бір бөлігі болғанда, ұзақ мерзімді нәтижелер жақсы болады. Мотивациялық терапия шеңберінде емдеуге қатысты түрлі себептерге байланысты арнайы модельдер ұсынылған. Жүйелі мотивациялық терапия (ЖМТ) моделі есірткі және психоактивтік заттарды қолдануды емдеу үшін қолданылады. Бұл модельдің басты назары отбасылық қарым-қатынастарға аударылған. Бұл модель отбасылық қарым-қатынастардағы қуаныш пен алғырлықты ғана емес, сонымен қатар есірткі қолданумен байланысты болатын қиындықтар мен қайшылықты қарым-қатынастарды да көрсетеді. ЖМТ моделінің екі ерекше нұсқасы бар. Модельдің бірінші нұсқасы есірткіге қатысты отбасылық тәсілді қамтиды; төрт маңызды принципке баса назар аударылады: бағалау, детоксикация, рецидивтің алдын алу және оңалту. Бұл мәселе талқыланғанда, бүкіл отбасы қатысып, мұқият тыңдайды. ЖМТ моделінің екінші нұсқасы мотивациялық әңгімелесу тәсілдерін қолданады және оларды отбасылық жүйелермен біріктіреді, терапевт мінез-құлқын қалыптастыруда маңызды бес негізгі принципті пайдаланады: пациенттің жағдайына қатысты көңіл жағу, пациенттің өзінің мінез-құлқына қатысты сенімдеріндегі қарама-қайшылықтарды анықтау, есірткіні қолдануды жалғастыру туралы даулардан аулақ болу; өзгеріске қарсылықты қабылдау және мінез-құлқын өзгерту туралы шешімдерде пациенттің өзіне сенуін қолдау.

Басқа терапиядан айырмашылықтары

Көбінесе ұқсас жағдайларда қолданылса да, мотивациялық терапия, мотивациялық әңгімелесу және мотивациялық күшейту теориясы/терапиясы өзгешеліктерімен ерекшеленеді. Мотивациялық әңгімелесу (МА) мотивациялық терапияға ұқсас, себебі ол адам ішінде өзгеріс жасауға емес, адамның өзінен туындайтын өзгеріске негіз және қолдау беруге бағытталған. Барлық түрдегі заттарды қолдану бұзылыстарын емдеу үшін мотивациялық әңгімелесу терапевті адамның қолданысына қатысты кез келген тарланбастылықты жоюға тырысады. Мотивациялық күшейту терапиясына (МКТ) ұқсас, мотивациялық әңгімелесуде «өзгеріс туралы сөйлесу» өте маңызды саналады және клиникалық дәрігер пациенттермен ашық сұрақтар, мақұлдаулар, ойларды қайтару және қорытындылар арқылы қарым-қатынас жасайды. Мотивациялық әңгімелесудің негізін құрайтын үш маңызды элемент бар: ынтымақтастық, шығару және тәуелсіздік. Шығару клиникашының клиенттің пікірлерін және өзгеріске деген міндеттемесін «алып шығу» жауапкершілігі арқылы көрінеді, идеяларды ұсыну немесе таңу арқылы емес. Клиент және терапевт ынтымақтастық арқылы бір-біріне сенімді қарым-қатынас құру үшін бірлесіп жұмыс істейді, терапевт екеуі арасында сарапшы немесе жоғары дәрежелі рөлді қабылдамайды. Мотивациялық терапия – заттарды қолдануды емдеу әдісі, ал мотивациялық күшейту терапиясы (МКТ) – алкогольді пайдалану бұзылысын емдеудің кең таралған тәсілі. МКТ-де адамның немесе науқастың өз қолданысы үшін жауапкершілікті қабылдауы және өмірінде өзгерістерді тудыру үшін қажетті әрекеттер туралы айтуы маңызды. Осы терапия арқылы науқастар өмір салтының мұндай үлкен өзгерісімен күресудің басқа жолдарын үйренеді. Мотивациялық терапияға ұқсас, терапевтер МКТ кезінде де науқастарда оптимизм сезімін оятуға тырысады, бірақ мотивациялық терапиядан айырмашылығы, терапевтер өз кеңестері мен өзгерістерге қатысты ұсыныстарын нақты жеткізеді. МКТ терапевті пациенттердің ойларын ғана тыңдамай, олардың жағдайын жақсартуға бағытталған пікірлерін еркін білдіреді. Мотивациялық терапия сияқты, МКТ-ны табысты жүзеге асыру үшін бес кезең бар (бастапқыдан соңғыға дейін): алдын ала ойлау, ойлау, шешім қабылдау, іс-қимыл, сақтау. Егер толыққанды сәтті болмаса, қайталану кезеңіне жету үшін алтыншы кезең пайда болады.

Although very often used in similar contexts, motivational therapy, motivational interviewing and motivational enhancement theory/therapy have their differences. Motivational interviewing (MI) is similar to motivational therapy in the sense that it attempts not to create change within an individual but give foundation and support to the change the individual finds within him or her self. As a treatment for individuals with all types of substance use disorders, motivational interview therapists focus on trying to erase any type of ambivalence the individual may have towards their use. Similar to MET, motivational interviewing finds 'change talk' very important and the clinician interacts with the patient through open ended questions, affirmations, reflections, and summaries. There are three key elements that build the foundation of motivational interviewing; collaboration, evocation and autonomy. Evocation is expressed through the clinician's responsibility to "draw out" the opinions and commitment to change of the client, rather than suggesting or imposing ideas. The client and the therapist, through collaboration, work together to build a trusting relationship, as opposed to the therapist taking the expert or higher role between the two. While Motivational Therapy is a method to treat substance use, Motivational Enhancement Therapy (MET) is also a very common way to treat alcohol use disorder. MET is very focused on the individual or patient taking responsibility for their use and speaking about the actions needed to evoke change in their life. Through this therapy, patients learn alternative routes to deal with such a huge change in their lifestyle. Similar to MT, therapists attempt throughout MET to evoke a feeling of optimism within patients, but unlike motivational therapy, therapists are very clear on their advice and suggestions for change. Without taking the back seat and just listening to their patients' thoughts, therapists of MET are more vocal in their feedback towards patient improvement. Like MT, there are five stages which set the stage for successful MET (in order, from beginning to end): Pre contemplation, contemplation, determination, action, maintenance. If not permanently successful, there becomes a sixth stage to work through – relapse.