Кіріспе

1926 жылғы АҚШ-тың заңдық ісі

Берки против Third Avenue Railway Co, 244 N. Y. 84 (1926) – АҚШ корпоративтік құқығында судья Бенджамин Н. Кардозо жасаған классикалық «корпоративтік жамылғыны тесу» ісі.

Фактілер

Минни Берки "Қырқ екінші көше және т.б. теміржол компаниясы" басқаратын трамвай желісінде апатқа ұшырады. Ол дене жарақатын алды. Үшінші даңғыл темір жолы оған және тағы екі корпорацияға, әртүрлі бағыттардағы көше теміржолдарына иелік етті. Үшінші даңғыл жолына барлық акция дерлік тиесілі болғанмен, директорлар кеңесі мен басшылық қызметкерлер де шамамен бірдей болды. Берки ханым дене жарақатын өтеу үшін үшінші даңғыл темір жолы компаниясын сотқа берді. Бірақ, сол кездегі Нью-Йорк заңына сәйкес, бір көше теміржол компаниясы теміржол комиссиясының келісімінсіз өзінің франшизасын екіншісіне беруге құқылы емес еді. Сондықтан, бір компаниядан екіншісіне жауапкершілікті беру заңсыз келісімшарт болып есептелді, демек Берки ханымның дене жарақатына байланысты жауапкершілікті беру де заңсыз болды.

Үкім

Нью-Йорк апелляциялық соты Third Avenue Railway Co еншілес компанияның қарыздары үшін жауапты емес деп шешті. Бас компанияның еншілес компанияға қатысты үстемдігі толық болған жағдайда ғана бас компания еншілес компанияның қарыздары үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Еншілес компания бас компанияның өзінің альтер эгосы болуы керек немесе кредиторларға алаяқтық жасау мақсатымен аз капиталға ие болуы керек. Кардозо судья былай деді: «Іс бойынша талапкердің теориясы бізден айыпталушы мен Forty Second Street Company арасындағы келісімшарттың бар екенін қабылдауды талап етеді. Біз қылмыстық ниет пен салдары бар келісімді, осылайша бекіреу қиын, түсініксіз және екіұшты мінез-құлық пен жағдайлар негізінде жасалған деп сендіре алмаймыз. Біз басқа корпорацияның маршрутымен өз адамдарымен вагондарын жіберген корпорация, осылай істегені заңсыз екенін пайдаланып, қызметкерінің дұрыс емес әрекеттері үшін жауапкершіліктен жалтармайды деуіміз керек. Мұндай жағдайда жауапкер, бизнесі қаншалықты заңсыз болса да, директорлар кеңесі көлік жүргізушіге жолаушыны қағып өтуді бұйырғандай жауапкершілікке тартылады. Алайда, қылмыстық заңды бұза отырып маршрутты пайдалану ниеті болмады деп санаймыз. Сондықтан, егер оларды дұрыс түсінсек, олардың арасында ешқандай айырмашылық болмаса, Федералдық және біздің доктриналардың арасында таңдау жасаудың қажеті жоқ. Бас және еншілес компаниялар арасындағы қарым-қатынастың барлық мәселесі әлі де метафоралардың тұмандылығында қалған. Заңдағы метафораларды сақтап жүру керек, өйткені ойды босату құралы ретінде басталып, көбінесе оны құлдыққа түсіреді. Кейде біз «ана» компаниясы «құбыла» немесе «маска» ретінде сипатталатын еншілес компания арқылы бизнес жүргізгенде корпоративтік тұлғаны елемеуіміз мүмкін. Бірақ, эпитеттердің көркемдігі анықталатын негізгі термин – операция актісі екенін ұмытпағанымыз жөн. Үстемдік толық болуы мүмкін, араласу тым көп болуы мүмкін, агенттік ережелеріне сәйкес бас компания – негізгі, ал еншілес компания – агент болады. Бақылау одан төмен болған жағдайда біз адалдық пен әділдік сынағына жүгінеміз (Баллантайн, Бас және еншілес корпорациялар, 14 Калифорния заң журналы, 12, 18, 19, 20). Құқықтық тұжырымдаманың логикалық дәйектілігі кейде белгілі бір қабылданған мемлекеттік саясатты қорғау немесе қолдау үшін құрбандыққа шалынады. Мысалы, кез келген дұрыс мағынада агенттік болмаса да, бас және еншілес компаниялар арасындағы ажырату заңға қарсы әрекетке әкелсе (Chicago, etc., Ry. Co. v. Minn. Civic Assn., 247 U. S. 490, 62 L. Ed. 1229, 38 S. Ct. 553; United States v. Reading Company, 253 U. S. 26, 61, 63, 64 L. Ed. 760, 40 S. Ct. 425). Мұндай жағдайларда, кем дегенде, көптеген мақсаттар үшін тәуелсіз өмір сүретін бөліктерге бірлік тағайындалады, себебі тек осылайша корпоративтік нысанда бизнес жүргізу құқығының бұрмалануын жеңе аламыз. Осы істе біз бір жағынан агенттік, екінші жағынан бірігудің салдарынан түзетілетін заң бұзушылықты таппадық. Керісінше, бірігу тоқтатылғаннан да көп зиянды салдарларға әкелуі мүмкін. Кредиторларды ғана емес, теміржолмен жүретіндердің барлығын қорғау үшін мұқият жасалған заңдар, бір маршрут бойынша операцияны екінші маршрут бойынша операцияға тарату арқылы жауапкершілікті шатастыруға тыйым салады. Мұндай жағдайда біз мемлекеттік саясатты қорғаудың орнына оған кедергі келтіреміз, еншілес және бас компания арасындағы ажыратуды елемеу арқылы оларды біріктіріп қарастырамыз.