Кіріспе
Чипа (ˈtʃipa, ) - бұл кішкентай, пісірілген, ірімшік дәмді орамалдардың бір түрі, Парагвайда танымал тағам. Парагвайда кең тараған басқа түрлерге чипа кабуре немесе чипа мбока (аяқпен пісірілген, сондықтан оның ішіндегі губкалық ортасы жоқ) және майдаланған етпен толтырылған чипа со'о кіреді. Чипаның басқа да түрлері бар, олар әртүрлі ингредиенттермен жасалады; чипа мандуви (мазар ұны мен жержаңғақ қоспасымен дайындалады), чипа авати және чипа рора (толық бидай наны сияқты, сырылғаннан кейін жүгері тұқымының терісінен жасалады).
Тарих
Кейбір ревизионисттік тарихшылар колониялық дәуірде неміс саяхатшысы Ульрих Шмидль Карио Гуарани халқының (Асунсионда тұратын жергілікті тайпа) дайындаған крахмал нанның рецепті туралы айтып отырғанын атап өтті. Шмидл испандықтардың және Карио Гуарани халқының арасындағы алғашқы кездесуге себепші болған Хуан де Айолас бастаған экспедиция келген испандық кеменің журналына жазба жасауды тапсырды. Чипа деп аталмас бұрын, Карио Гуарани жерлестері баскынның алғашқы күндері болған нанның түрлерінің бір бөлігі болған мәзір болды. Ол кезде чипадан бұрын тағам мбуджапе деп аталатын, бұл гуарани тілінен аударғанда азық дегенді білдіреді. Мбужапе пісіру үшін жүгері ұны немесе макасой крахмалы жануарлар майымен қосылып, банан жапырағына оралып, танимбуға қойылады. Парагвайлық тағамдарды "гуарани тағамдары" деп атау қате түсінік. Парагвайлық гастрономия испандық тағамдар мен Карио гуарани тағамдарының бірігуінен пайда болды, бұл Францискан діни қызметкерлерінің, испандық жаулап алушылардың және метисос асунсенолардың ықпалымен дамыды, бұл Асунсиондо және оның айналасында болды. Тобати, Атира, Алтос, Арегуа, Ипане, Гуарамбе, Ита және Ягуарон сияқты қалалар парагвай мәдениетінің иезуиттердің сауда ықпалынан тыс және алыс қалай дамығанын көрсететін тірі мысалдар болып табылады. 1767 жылы иезуиттер қуылғанда, жергілікті тұрғындар өздерінің табиғи мекеніне (атлантикалық джунглиге) оралды және олар ешқашан Ассунсьонға және оның ықпал ету аймағына білім беру немесе оқыту үшін бармады, бұған дәлел ретінде иезуит керамикасының жойылуы және Францисканың әлі күнге дейін Ита, Арегуа және Тобатиде тірі емес. Карио гуаранилердің негізгі асханасы аң аулау, балық аулау, дәнді дақылдар, тамақ пісіру әдістері мен әдістері, сондай-ақ олар жасаған ыдыстардан тұрады. Испандық және карио гуарани синкретизмінің алғашқы адекваттары Асунсион мен оның айналасында, Францискандар Альтостың, Атираның, Гуарамбе, Итаның және т.б. кейін құрылды. Парагвай губернаторлығында "Парагуария провинциясы" деп аталатын католиктер төңірегінде аймақ құрылды. Бұл провинция Перудің вице-корольдігіне тәуелді болды, Парагвай, Аргентина, Уругвай аймақтарын және Боливия, Бразилия және Чилидің кейбір бөліктерін қамтыды (1604 және 1617 жылдар аралығында). 1617 жылдан бастап Парагвай провинциясы Рио-де-ла-Плата губернаторлығы мен Парагвай губернаторлығына бөлінді, осылайша соңғысының юрисдикциясында қалды. Кейін бұл аймақ Рио-де-ла-Платаның уақытша вице-корольдігінің (1776 - 1810) бөлігіне айналды. Үлкен Парагвайда дамыған мәдениет өте күшті болды, өйткені гуарани халықтарын жаулап алушылар мен евангелизаторлар басқа америкалық мәдениеттермен де аралас ретінде қолданды. Осы себептерге байланысты, Асунсьонды сипаттайтын Парагвай мәдениеті осы аймақта күшті болып қалды, ал өз кезегінде мал кейіннен енгізілген аймақтарға тарады, 1588 жылы Аргентинаның солтүстік-шығысындағы ең көне қала Корриентес құрылды. Саяхатшылар журналдарында (Ulrich Schmidl сияқты) және отарлау дәуірінің тарихи жазбаларында бірнеше абзацта Карио Гуарани (Асунсион аймағын мекендеген тайпа) макасо, жүгері және жануарлар майымен араластырылған тәтті жүгеріден жасалған торттар мен нан дайындаған, ол "мбуджапе" ("тостаған" деп аталады) деп аталады. Карио гуарани тағамдары испандықтар ескі құрлықтан әкелген еуропалық тағамдармен толықтырылды. Бұл 1556 жылы Асунсионда ірі қара малдың енгізілуіне байланысты болды, сондықтан осы жануарлардың арқасында ақырында сиыр еті, сүт, жұмыртқа, ірімшік және т.б. сияқты жаңа ингредиенттер алынды. Осылайша, Карио Гуаранидің гастрономиялық негізінен алынған тағамдар (мұнай, маниока, құрғақ, тәтті картоп және т.б.) Соңында испандықтар әкелген ингредиенттермен (ет, сүт, ірімшік, жұмыртқа және т.б.) араластырылды. Бұл одақ отаршылдық дәуірден бастап қазіргі уақытқа дейін тұтынылатын тағамдарға жол ашты. Осыған байланысты, парагвайлық тағамдардың рецептісі пайда болды, оның негізгі ингредиенттері - макасо, жүгері, тәтті жүгері, парагвайлық ірімшік, сүт және сиыр еті.
Нұсқалар
Ғасырлар бойы "чипа" атауы қазіргі Парагвай ас-ауруына қосылған Карио-Гуарани және испан транскультурасымен дамыған әртүрлі тағамдарға қолданылды. Қазіргі уақытта 70 -ке жуық тіркелген сорттар бар және "Тамақ және Парагвай дініндіклігі: Чипа, қасиетті нан" кітабы бойынша, онда чипалардың үлкен алуан түрлілігі зерттеліп, каталогталған, мыналар бар: Чипа арамиро: дәстүрлі крахмал чипасы, ол чипа терминін жалпы және қысқартылған түрде алады. Бұл ең танымал сорт, оның құрамында - макасой крахмалы, жартылай қатты ірімшік немесе Парагвай ірімшігі, шошқа майы, маргарин немесе май, анис шырыны немесе анис дәндері бар. Chipa mestiza: Парагвайда кең таралған екінші сорт. Оның аты жүгері ұны мен макасовый крахмалдың қоспасынан шыққан. Жедел чипа немесе жылдам чипа: бұл арамиро чипасының дәстүрлі ингредиенттерінің көпшілігін қамтиды, тез дайындалады, шамамен 30 минут дайындалады. Ол ингредиенттерді біркелкі және біртіндеп араластырып, 200 °C температурада 10 минут пісіруден тұрады. Чипа төрт ірімшік: крахмалды чипа қамыры әр түрлі ірімшіктермен толтырылады: Моцарелла, Катупири, Парагвай ірімшігі және сэндвич ірімшігі. Олардың ұзын пішіні және нәзік және қуыс текстурасы бар, және олардың консистенциясы арқасында олар ағаш немесе ағаш көмірінің тікелей ыстыққа, әрине, жоғары температурада, күйместен тұруы мүмкін. Атауына келетін болсақ, бұл тағам Мисионесте, Корриентес аралының солтүстік-шығысында және Формоза провинциясында "чипа кабуре" деп аталады. Ал Парагвайда оны әдетте "чипа асадор" деп атайды. Чипа мбоканың дайындалуы сол аймақта соншалықты танымал, сондықтан Освальдо Соса Кордеро оның атын өлтірмейтін етіп, оны өзінің шамаме "Camba cuá" деп атады. Чипа пиру немесе чипита: бұл диаметрі екі сантиметрден аспайтын, өте тазы (оның дәмінің құпиясы осыда) және негізінен таңғы ас пен тамақпен бірге қолданылатын кішкентай губка торттық пончик. "Чипа пиру" туралы айтылғанда жиі естілетін сөз "оларды жеуді тоқтата алмайсың" деген сөз. Пиру - бұл арық, нәзік, жұқа немесе арық дегенді білдіреді және бұл мағынада пончик "құрғақ" деп аударылады. Пиру чипасы - бұл жұқа және құрғақ чипа, бұл сипаттамалар сортты анықтайды және оны чипа тұқымдасына бірегей етеді. Чипа со'о: бұл макасой крахмалы массасы дәмді етпен толтырылған. Оның ет толымы бар, сондықтан со'о гуарани тілінде "ет" дегенді білдіреді, сондықтан "чипа со'о" деп аталады. Оны дайындау үшін үлкен печенье мөлшеріндегі наншықтарды қалыптастырады және ет пен майдаланған жұмыртқаны толтыру үшін бас бармағымен ойылады, сондықтан оның соңғы түрінде диаметрі шамамен 7 сантиметрлік торт пішіні болады. Чипа гуи: бұл пеште пісірілген жүгері торт. Гуасу - гуарани тілінде "үлкен" дегенді білдіреді, сондықтан ол "үлкен чипа" дегенді білдіреді. Ол жаңа піскен жүгері, жұмыртқа, су, тұз, сүт, май (май немесе май), жаңа піскен ірімшік немесе Парагвай ірімшігімен жасалады. Бұл ораза және Пасха кезінде әдеттегі тағамдардың бірі, өйткені онда ет жоқ. Оны тұщы немесе сәл тәтті немесе етпен толтыру арқылы дайындай алады. Оның атауы екі сөздің бірігуінен пайда болды. "Чипа" жалпылама жүгері немесе макасой крахмалынан дайындалатын және "тира" деп аталатын түрдің бір бөлігі болып табылатын торттардың әртүрлі түрлерін белгілейді. Бұл термин мате косидо, сүт немесе кофемен бірге тұтынылатын кез-келген тағамды белгілеу үшін қолданылады. "Гуасу" деген сөз "үлкен" дегенді білдіреді, сондықтан "чипа гуасу" белгілі бір дәрежеде "үлкен жүгері торт" болып табылады. Чипа-кезу: бұл жас ірімшікпен, әсіресе ешкі ірімшігімен жасалады, мұнда кезу испан сөзі "кезе" сөзінің гуарани деформациясы. Чипа жасмығы: 3/4 мандарин крахмалы мен 1/4 бидай ұны, Парагвай ірімшігі, қыртысты ірімшік, шошқа майы, жұмыртқа және басқа да ингредиенттерден жасалады. Бұл ең аз салмақты сорт, өйткені ол барлық макасой крахмалының жүктемесін көтермейді. Чипа мундави: мундави гуарани тілінде "шашалақ" дегенді білдіреді және жүгері ұны мен ұнтақталған жержаңғақ қоспасымен жасалады. Чипа рора: бұл жүгері тұқымының қабығынан дайындалады.
Chipa aramirõ: the traditional starch chipa, which receives the term “chipa” in a generic and abbreviated way. It is the best known variety and the ingredients it contains are cassava starch, semi hard cheese or Paraguay cheese, pork fat, margarine or lard, anise liquor or anise grains. Chipa mestiza: it is the second most widespread variety in Paraguay. Its name is due to the mixture of corn flour with cassava starch. Instant chipa or Quick chipa: it contains most of the traditional ingredients of the aramiró chipa, quickly prepared, with about 30 minutes of preparation. It consists of blending the ingredients evenly and gradually to cook it for 10 minutes at 200 °C. Chipa four cheeses: the starchy chipa dough is filled with different cheeses: Mozzarella, Catupiry, Paraguay Cheese and sandwich cheese. They have an elongated shape and a fine and hollow texture, and due to their consistency they can be exposed to the direct heat of a wood or charcoal fire, logically at high temperatures, without burning. As for the denomination, this food is called "chipá caburé" in Misiones, in the northeast of Corrientes and in the Province of Formosa. In turn, in Paraguay it is usually called "chipa asador". The preparation of the chipa mbocá is so well known in that region that Osvaldo Sosa Cordero immortalized its name, mentioning it in his chamamé “Camba cuá”. Chipa pirú or chipita: it is a small sponge cake donut no more than two centimeters in diameter, enormously crisp (therein lies the secret of its flavor) and that is used fundamentally to accompany breakfasts and snacks. Popularly, a phrase that is heard frequently when talking about the "chipa pirú" is that "you can't stop eating them". Pirú means skinny, fine, thin or skinny and that, in this meaning for the donut, is translated as "dry". The piru chipa is the thin and dry chipa, characteristics that define the variety and make it unique in the chipa family. Chipa so'o: it is a mass of cassava starch filled with seasoned meat. It has a beef filling, which is why so'o means "meat" in Guarani, hence the name "chipa so'o". For its elaboration, buns the size of a large cookie are formed and hollowed out with the thumb, in order to introduce the filling of meat and chopped egg, so that in its final form it acquires the shape of a cake of approximately 7 centimeters diameter. Chipa guasu: it is a corn cake cooked in the oven. Guazú is the Guarani word for 'big', so it means 'the big chipa'. It is made with fresh corn, egg, water, salt, milk, fat (butter or oil), fresh cheese or Paraguayan cheese. It is one of the usual dishes during Lent and Easter as it does not contain meat. Its preparation can be salty or slightly sweet, or with a meat filling. Its name is due to the conjunction of two words. "Chipa" generically designates a set of different types of cakes that have corn or cassava starch as a preparation base and that are part of the so called "tyra", a Guarani term that is used to designate any food that is consumed to accompany the mate cocido, milk or coffee. While "guazú" means 'big', from which it is inferred that the "chipa guasú" is, to some extent, 'big corn cake'. Chipa quezú: it is made with fresh cheese, preferably goat cheese, where quesú is the Guarani deformation of the Spanish word 'cheese'. Chipa jasmine: it is made with 3/4 cassava starch and 1/4 wheat flour, Paraguay cheese, grated cheese, pork fat, eggs and other ingredients. It is the least heavy variety since it does not carry the load of all the cassava starch. Chipa manduví: manduví means "peanut" in Guarani, and is made with a mixture of cornmeal and ground peanuts. Chipa rorá: it is made from the husk of the corn seed after it has been strained.