Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз психологы (1841–1931)
French psychologist (1841–1931)
Шарль Мари Густав Ле Бон (ɡystav lə bɔ̃; 7 мамыр 1841 – 13 желтоқсан 1931) – француз полиматы, оның қызығушылықтары антропология, психология, социология, медицина, өнертабыс және физика салаларын қамтыды. Ол 1895 жылы жарық көрген «Көпшілік: Халықтың психологиясын зерттеу» еңбегімен ең танымал, ол халық психологиясының негізгі еңбектерінің бірі саналады. Ноген-ле-Ротру қаласында дүниеге келген Ле Бон 1866 жылы Париж университетінде медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол дәрігер ретінде медициналық тәжірибемен айналысудан бас тартып, түскен жылы жазушылық қызметін бастады. Франко-пруссия соғысы басталғанға дейін ол бірқатар медициналық мақалалар мен кітаптар жариялады, содан кейін француз армиясына қосылды. Соғыстағы жеңіліс және 1871 жылғы Париж коммунасына куә болғандығы Ле Бонның дүниетанымын қалыптастырды. Одан кейін ол Еуропа, Азия және Солтүстік Африканы аралап, кең саяхаттар жасады. Ол антропологияның дамып келе жатқан саласы аясында кездескен халықтар мен өркениеттерді талдап, адамзат туралы мәнді көзқарас қалыптастырды және саяхаттары барысында портативті цефалометрді ойлап тапты. 1890 жылдары психология мен социологияға бет бұрды, осы салаларда ең табысты еңбектерін жариялады. Ле Бон көпшілік – жеке тұлғалардың жиынтығы емес деген тұжырымды дамытты, көпшілік ішінде жаңа психологиялық бірлік қалыптасатынын, оның ерекшеліктері көпшіліктің «ұлттық санасыздығымен» анықталатынын айтты. Осымен қатар, психологиялық және социологиялық теорияларын жасаған Ле Бон физика саласында тәжірибелер жүргізіп, масса-энергия теңдігін болжап, атом дәуірін алдын ала айтқан танымал кітаптар жариялады. Ле Бон 1931 жылы қайтыс болғанға дейін өзінің көп қырлы қызығушылықтарын сақтап келді. Саяси консервативті және реакциялық көзқарастары үшін өмір бойы француз академиялық және ғылыми қауымдастықтарының бір бөлігінен назарсыздан қалған немесе жамандаған Ле Бон көпшілдік билік пен социализмді сынады.
Charles Marie Gustave Le Bon (ɡystav lə bɔ̃; 7 May 1841 – 13 December 1931) was a leading French polymath whose areas of interest included anthropology, psychology, sociology, medicine, invention, and physics. He is best known for his 1895 work The Crowd: A Study of the Popular Mind, which is considered one of the seminal works of crowd psychology. A native of Nogent le Rotrou, Le Bon qualified as a doctor of medicine at the University of Paris in 1866. He opted against the formal practice of medicine as a physician, instead beginning his writing career the same year of his graduation. He published a number of medical articles and books before joining the French Army after the outbreak of the Franco Prussian War. Defeat in the war coupled with being a first hand witness to the Paris Commune of 1871 strongly shaped Le Bon's worldview. He then travelled widely, touring Europe, Asia and North Africa. He analysed the peoples and the civilisations he encountered under the umbrella of the nascent field of anthropology, developing an essentialist view of humanity, and invented a portable cephalometer during his travels. In the 1890s, he turned to psychology and sociology, in which fields he released his most successful works. Le Bon developed the view that crowds are not the sum of their individual parts, proposing that within crowds there forms a new psychological entity, the characteristics of which are determined by the "racial unconscious" of the crowd. At the same time he created his psychological and sociological theories, he performed experiments in physics and published popular books on the subject, anticipating the mass–energy equivalence and prophesising the Atomic Age. Le Bon maintained his eclectic interests up until his death in 1931. Ignored or maligned by sections of the French academic and scientific establishment during his life due to his politically conservative and reactionary views, Le Bon was critical of majoritarianism and socialism.
Жастық шақ
Шарль Мари Густав Ле Бон 1841 жылдың 7 мамырында Ноген-ле-Ротру қаласында, Центр-Валь-де-Луар аймағында, бретондық текті отбасында дүниеге келді. Ле Бон туған кезде анасы Аннет Жозефин Эугеник Тетиот Десмарлинаи жиырма алты жаста, әкесі Жан-Мари Шарль Ле Бон қырық бір жаста және француз үкіметінің провинциялық қызметкері болған. Ле Бон Жан Одет Карноның тікелей ұрпағы еді, оның атасы Жан Карноның ағасы Денис болды, содан Францияның үшінші республикасының бесінші президенті Мари Франсуа Сади Карно тікелей тегін алып келді. Ле Бон сегіз жасқа келгенде, әкесі француз үкіметінде жаңа қызметке тағайындалды және отбасы, Густавтың кіші інісі Жоржбен бірге, Ноген-ле-Ротру қаласын ешқашан қайта бармай тастап кетті. Дегенмен, қала Густав Ле Бонның туғанына және кейіннен оның құрметіне көше аталғанына мақтан тұтады. 1860 жылы ол Париж университетінде медициналық білімін бастады. Париждегі "Дьё" ауруханасында тәжірибе жинап, 1866 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Сол кезден бастап ол өзін "доктор" деп атады, бірақ ешқашан ресми түрде дәрігер болып жұмыс істеген жоқ. Университетте оқып жүрген жылдары Ле Бон медициналық тақырыптар бойынша мақалалар жазды, алғашқысы батпақты жерлерде тұратындарды мазалаған ауруларға қатысты болды. Ол 1866 жылы өзінің алғашқы толыққанды кітабын шығарғанға дейін лоа-лоа филяриазы және асфиксия туралы бірнеше мақала жариялады, ол кітаптың аты – De la mort apparente et des inhumations prématurées. Бұл еңбек өлімнің анықтамасын қарастырды, бұл мәселе бойынша 20 ғасырдағы құқықтық пікірталастарға дейін жазылған.
Charles Marie Gustave Le Bon was born in Nogent le Rotrou, Centre Val de Loire on 7 May 1841 to a family of Breton ancestry. At the time of Le Bon's birth, his mother, Annette Josephine Eugénic Tétiot Desmarlinais, was twenty six and his father, Jean Marie Charles Le Bon, was forty one and a provincial functionary of the French government. Le Bon was a direct descendant of Jean Odet Carnot, whose grandfather, Jean Carnot, had a brother, Denys, from whom the fifth president of the French Third Republic, Marie François Sadi Carnot, was directly descended. When Le Bon was eight years old, his father obtained a new post in French government and the family, including Gustave's younger brother Georges, left Nogent le Rotrou never to return. Nonetheless, the town was proud that Gustave Le Bon was born there and later named a street after him. In 1860, he began medicinal studies at the University of Paris. He completed his internship at Hôtel Dieu de Paris, and received his doctorate in 1866. From that time on, he referred to himself as "Doctor" though he never formally worked as a physician. During his university years, Le Bon wrote articles on a range of medical topics, the first of which related to the maladies that plagued those who lived in swamp like conditions. He published several other about loa loa filariasis and asphyxia before releasing his first full length book in 1866, De la mort apparente et des inhumations prématurées. This work dealt with the definition of death, preceding 20th century legal debates on the issue.
Париждегі өмір
Мектепті бітіргеннен кейін Ле Бон Парижде қалып, ағылшын және неміс тілдерін өздігінен үйренді. Ол Шекспирдің әр тілдегі шығармаларын оқып, тілдерді меңгерді. Жазуға деген құштарлығын сақтап, 1870 жылы шілдеде Франко-Пруссия соғысы басталғаннан кейін француз армиясына дәрігер ретінде қосылғанға дейін физиологиялық зерттеулер туралы бірнеше мақалалар, сондай-ақ 1868 жылы жыныстық көбею туралы оқулық жазды. Соғыс кезінде Ле Бон әскери жедел жәрдем бөлімін ұйымдастырды. Осы қызметте ол ең нашар жағдайдағы – толық жеңілістегі әскерилердің мінез-құлқын бақылап, әскери тәртіп, басшылық және адам мінез-құлқы туралы ойларын жазды. Бұл ойлар генералдардың мақтауына ие болды, кейіннен Сент-Сирде және Францияның басқа да әскери академияларында зерттелді. Соғыс аяқталғаннан кейін Ле Бон Құрмет легионының кавалері атанды. Ле Бон сонымен қатар оның дүниетанымына қатты әсер еткен 1871 жылғы Париж коммунасына куә болды. Ол кезде отыз жастағы Ле Бон Париж революциялық толқынының Тюйлери сарайы, Лувр кітапханасы, Готель де Виль, Гобелиндар мануфактурасы, Әділет сарайы және басқа да архитектуралық өнердің орны толмас туындыларын өртеп жібергенін көрді. 1871 жылдан бастап Ле Бон Францияның әскери дамуын тоқтатып, оның өнеркәсіптік өсуін тұншықтырады деп сенген социалистік пацифистер мен протекционисттердің ашық қарсыласы болды; 1913 жылы: «Тынымшыл болуға тек көп оқ-дәрісі бар адамдар ғана құқылы» деп мәлімдеді. Ол сонымен қатар өзінің отандастарын Германияның әскери күші мен жылдам индустрияландыру алдындағы саяси бәсекелестікке қатысты зиянды әсерлер туралы ескертті, сондықтан Францияны дихотомизациялаған Дрейфус ісіне қатысы жоқ. Зерттеу барысында ол алыс жерлерде тұратын халықтардың физикалық ерекшеліктерін өлшеуге көмектесетін портативті цефалометрді ойлап тапты. 1881 жылы ол өзінің өнертабысы мен оның қолданылуын егжей-тегжейлі баяндаған «The Pocket Cephalometer, or Compass of Coordinates» атты мақаласын жариялады. 1884 жылы француз үкіметі оған Азияны аралап, ондағы өркениеттер туралы баяндама жасауға тапсырма берді. Бірінші кітабы, «Арабтардың өркениеттері» деп аталып, 1884 жылы жарық көрді. Бұл жазбасында Ле Бон арабтарды өркениетке қосқан үлесі үшін жоғары бағалады, бірақ исламдықты тұрақтандыру агенті ретінде сынға алды. Сондай-ақ, олардың мәдениетін оларды басқаратын түріктердің мәдениетінен жоғары деп сипаттады, ал бұл еңбектің аудармалары ертедегі араб ұлтшылдарына шабыт берді. Ол Непалға саяхат жасап, елге келген алғашқы француз болды және 1886 жылы «Voyage au Népal» атты кітап шығарды. Кейіннен ол «Индия өркениеттері» (1887) атты еңбегін жариялады, онда ол үнділік сәулет, өнер және дінді мақтады, бірақ үнділер еуропалықтарға қарағанда ғылыми жетістіктерде төмен екендігін және бұл британдықтардың үстемдігін жеңілдеткенін дәлелдеді. 1889 жылы ол «Шығыстың алғашқы өркениеттері» атты еңбегін шығарды, онда Месопотамия, Үндістан, Қытай және Мысыр өркениеттері туралы жалпы түсінік берді. Сол жылы ол Халықаралық отарлау конгресінде сөйлеген сөзінде мәдени ассимиляция әрекеттерін қамтитын отарлау саясатын сынға алды: «Тұрғындарға олардың әдет-ғұрыптарын, институттарын және заңдарын қалдырыңыз». Ле Бон өзінің саяхаттары туралы соңғы кітабын шығарды, оның атауы «Les monuments de l'Inde», 1893 жылы, тағы да үнді халқының сәулет жетістіктерін мадақтады.
After his graduation, Le Bon remained in Paris, where he taught himself English and German by reading Shakespeare's works in each language. He maintained his passion for writing and authored several papers on physiological studies, as well as an 1868 textbook about sexual reproduction, before joining the French Army as a medical officer after the outbreak of the Franco Prussian War in July 1870. During the war, Le Bon organised a division of military ambulances. In that capacity, he observed the behaviour of the military under the worst possible condition—total defeat, and wrote about his reflections on military discipline, leadership and the behaviour of man in a state of stress and suffering. These reflections garnered praise from generals, and were later studied at Saint Cyr and other military academies in France. At the end of the war, Le Bon was named a Chevalier of the Legion of Honour. Le Bon also witnessed the Paris Commune of 1871, which deeply affected his worldview. The then thirty year old Le Bon looked on as Parisian revolutionary crowds burned down the Tuileries Palace, the library of the Louvre, the Hôtel de Ville, the Gobelins Manufactory, the Palais de Justice, and other irreplaceable works of architectural art. From 1871 on, Le Bon was an avowed opponent of socialist pacifists and protectionists, who he believed were halting France's martial development and stifling her industrial growth; stating in 1913: "Only people with lots of cannons have the right to be pacifists." He also warned his countrymen of the deleterious effects of political rivalries in the face of German military might and rapid industrialisation, and therefore was uninvolved in the Dreyfus Affair which dichotomised France. During his research, he invented a portable cephalometer to aid with measuring the physical characteristics of remote peoples, and in 1881 published a paper, "The Pocket Cephalometer, or Compass of Coordinates", detailing his invention and its application. In 1884, he was commissioned by the French government to travel around Asia and report on the civilisations there. The first book, entitled La Civilisation des Arabes, was released in 1884. In this, Le Bon praised Arabs highly for their contributions to civilisation, but criticised Islamism as an agent of stagnation. He also described their culture as superior to that of the Turks who governed them, and translations of this work were inspirational to early Arab nationalists. He followed this with a trip to Nepal, becoming the first Frenchman to visit the country, and released Voyage au Népal in 1886. He next published Les Civilisations de l'Inde (1887), in which he applauded Indian architecture, art and religion but argued that Indians were comparatively inferior to Europeans in regard to scientific advancements, and that this had facilitated British domination. In 1889, he released Les Premières Civilisations de l'Orient, giving in it an overview of the Mesopotamian, Indian, Chinese and Egyptian civilisations. The same year, he delivered a speech to the International Colonial Congress criticising colonial policies which included attempts of cultural assimilation, stating: "Leave to the natives their customs, their institutions and their laws." Le Bon released the last book on the topic of his travels, entitled Les monuments de l'Inde, in 1893, again praising the architectural achievements of the Indian people.
Теорияларды әзірлеу
Саяхаттарында Ле Бон көбінесе атпен жүріп, жылқы өсірушілер мен жаттықтырушылардың әр аймаққа байланысты қолданатын әдістерін байқады. Ол Парижге оралды және 1892 жылы жосық атқа мінген кезде, аттан құлап, өлімнен мүжілді. Аттан құлату себебін анықтай алмаған ол, өз қателіктерін зерттеуді бастады. Зерттеуінің нәтижесі – «L'Équitation actuelle et ses principes. Recherches expérimentales» (1892) еңбегі, онда Ле Бонның талдауларымен бірге көптеген аттардың суреттері берілген. Бұл жұмыс ат әскері үшін құрметті нұсқаулыққа айналды, ал Ле Бон жылқы мінез-құлқы туралы зерттеулерін пайдаланып, балалық шаққа тәрбие беру туралы теорияларды жасады. Ле Бонның жылқы мінез-құлқын зерттеуі психологияға қызығушылықты оятып, 1894 жылы «Lois psychologiques de l'évolution des peuples» атты еңбегін жариялады. Бұл еңбек досы Шарль Ришеге арналған, бірақ Теодуль Арман Рибоның теорияларынан көп нәрсе алды, соған Ле Бон «Psychologie des Foules» (1895) еңбегін арнады. «Psychologie des Foules» – Ле Бонның 1881 жылғы «L'Homme et les sociétés» еңбегінің қорытындысы, оған Эмиль Дюркгейм докторлық диссертациясында «De la division du travail social» тақырыбында сіңіп өткен. Екі кітап та бестселлер болды, «Psychologie des Foules» жарық көргеннен кейін бір жыл ішінде он тоғыз тілге аударылды. Ле Бон осы еңбектерді психология бойынша тағы екі кітаппен толықтырды: «Psychologie du Socialisme» (1896) және «Psychologie de l'Éducation» (1902). Бұл жұмыстар Францияның көбінесе социалистік академиялық қауымдастығын ренжітті. Ле Бон 1890 жылдардың басында үйде зертхана құрды және 1896 жылы «қара сәуле» деп аталатын жаңа сәулелену түрін байқағанын хабарлады, ол рентген сәулелерінен және катод сәулелерінен ерекшеленеді, бірақ олармен байланысты болуы мүмкін деп ойлады. Қазіргі кездегі қара сәуле сияқты емес, оның бар екені ешқашан расталмады және N сәулелеріне ұқсас, қазіргі уақытта жоқ деп есептеледі. Бірақ бұл жаңалық сол кезде француз ғалымдарының көп назарын аударды, олардың көпшілігі оны және Ле Бонның материя мен сәулелену туралы жалпы идеяларын қолдады, тіпті ол 1903 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ұсынылды. 1902 жылы Ле Бон көрнекті зиялылар, ақсүйектер мен сәнді әйелдерді апта сайынғы түскі асқа шақыра бастады. Оның жеке байланыстарының күші қонақтар тізімінен көрінеді: қатысушылар арасында Анри мен Раймонд Понкаре, Поль Валери, Александр Извольский, Анри Бергсон, Марселин Бертельот және Аристид Бриан болды. «L'Évolution de la Matière» (1905) еңбегінде Ле Бон масса-энергия теңдігін болжады, ал 1922 жылы Альберт Эйнштейнге жазған хатында оның танылмауына наразылық білдірді. Эйнштейн жауап беріп, масса-энергия теңдігі одан бұрын ұсынылғанын мойындады, бірақ оны салыстырмалылық теориясы ғана дәлелдеді. Гастон Мох Ле Бонды Эйнштейннің салыстырмалылық теориясын алдын ала болжағандығы үшін мақтады. «L'Évolution des Forces» (1907) еңбегінде Ле Бон атом дәуірін болжады. Ол «жаңа күштің – яғни атомдық энергияның пайда болуы туралы» жазды, ол өзінің өлшемімен барлық басқаларын басып өтеді, және кез келген металдың бір грамын тез ажыратудың жолын тапқан ғалым «өз тәжірибелерінің нәтижелерін көре алмайды, себебі туындаған жарылыс өте күшті болады, оның нәтижесінде зертханасы мен барлық көрші үйлер, олардағы тұрғындарымен бірге, бірден ұнтақталып кетеді». Ле Бон 1908 жылы физикадағы зерттеулерін тоқтатып, қайта психологияға қайтты. Ол 1910 жылдан 1914 жылға дейін қатарынан «La Psychologie politique et la défense sociale», «Les Opinions et les croyances», «La Révolution Française et la Psychologie des Révolutions», «Aphorismes du temps présent» және «La Vie des vérités» еңбектерін жариялады, онда ол әсерлі және рационалды ойлау, нәсіл психологиясы және өркениет тарихы туралы көзқарастарын баяндады.
On his travels, Le Bon travelled largely on horseback and noticed that techniques used by horse breeders and trainers varied dependent on the region. He returned to Paris and in 1892, while riding a high spirited horse, he was bucked off and narrowly escaped death. He was unsure as to what caused him to be thrown off the horse, and decided to begin a study of what he had done wrong as a rider. The result of his study was L'Équitation actuelle et ses principes. Recherches expérimentales (1892), which consisted of numerous photographs of horses in action combined with analysis by Le Bon. This work became a respected cavalry manual, and Le Bon extrapolated his studies on the behaviour of horses to develop theories on early childhood education. Le Bon's behavioural study of horses also sparked a long standing interest in psychology, and in 1894 he released Lois psychologiques de l'évolution des peuples. This work was dedicated to his friend Charles Richet though it drew much from the theories of Théodule Armand Ribot, to whom Le Bon dedicated Psychologie des Foules (1895). Psychologie des Foules was in part a summation of Le Bon's 1881 work, L'Homme et les sociétés, to which Émile Durkheim referred in his doctoral dissertation, De la division du travail social. Both were best sellers, with Psychologie des Foules being translated into nineteen languages within one year of its appearance. Le Bon followed these with two more books on psychology, Psychologie du Socialisme and Psychologie de l'Éducation, in 1896 and 1902 respectively. These works rankled the largely socialist academic establishment of France. Le Bon constructed a home laboratory in the early 1890s, and in 1896 reported observing "black light", a new kind of radiation that he believed was distinct from, but possibly related to, X rays and cathode rays. Not the same type of radiation as what is now known as black light, its existence was never confirmed and, similar to N rays, it is now generally understood to be non existent, but the discovery claim attracted much attention among French scientists at the time, many of whom supported it and Le Bon's general ideas on matter and radiation, and he was even nominated for the Nobel Prize in Physics in 1903. In 1902, Le Bon began a series of weekly luncheons to which he invited prominent intellectuals, nobles and ladies of fashion. The strength of his personal networks is apparent from the guest list: participants included cousins Henri and Raymond Poincaré, Paul Valéry, Alexander Izvolsky, Henri Bergson, Marcellin Berthelot and Aristide Briand. In L'Évolution de la Matière (1905), Le Bon anticipated the mass–energy equivalence, and in a 1922 letter to Albert Einstein complained about his lack of recognition. Einstein responded and conceded that a mass–energy equivalence had been proposed before him, but only the theory of relativity had cogently proved it. Gaston Moch gave Le Bon credit for anticipating Einstein's theory of relativity. In L'Évolution des Forces (1907), Le Bon prophesied the Atomic Age. He wrote about "the manifestation of a new force—namely intra atomic energy—which surpasses all others by its colossal magnitude," and stated that a scientist who discovered a way to dissociate rapidly one gram of any metal would "not witness the results of his experiments the explosion produced would be so formidable that his laboratory and all neighbouring houses, with their inhabitants, would be instantaneously pulverised." Le Bon discontinued his research in physics in 1908, and turned again to psychology. He released La Psychologie politique et la défense sociale, Les Opinions et les croyances, La Révolution Française et la Psychologie des Révolutions, Aphorismes du temps présent, and La Vie des vérités in back to back years from 1910 to 1914, expounding in which his views on affective and rational thought, the psychology of race, and the history of civilisation.
Кейінгі өмір және өлім
Ле Бон Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазуын жалғастырып, 1915 жылы «Еуропалық соғыстың психологиялық сабақтары» (Enseignements Psychologiques de la Guerre Européenne), 1916 жылы «Соғыстың алғашқы салдары: халықтардың психикалық өзгерісі» (Premières conséquences de la guerre: transformation mentale des peuples) және «Кеше және ертең. Ұзын ойлар» (Hier et demain. Pensées brèves) кітаптарын жариялады. Содан кейін 1920 жылы «Жаңа заман психологиясы» (Psychologie des Temps Nouveaux) кітабын шығарды, одан кейін Париж университетінің психология және оған байланысты ғылымдар профессоры лауазымынан қанағаттандырып, үйіне зейнетке шықты. 1923, 1924 және 1927 жылдары «Әлемнің теңсіздігі» (Le Déséquilibre du Monde), «Қазіргі заманның белгісіздіктері» (Les Incertitudes de l'heure présente) және «Әлемнің қазіргі дамуы, иллюзиялар мен шындықтар» (L'évolution actuelle du monde, illusions et réalités) кітаптарын шығарды, онда ол тұрақсыз кезеңаралық кезеңде әлемді қалай көретінін баяндады. 1929 жылы Құрмет легионының Ұлы крестімен марапатталды. 1931 жылы «Тарих философиясының ғылыми негіздері» (Bases scientifiques d'une philosophie de l'histoire) атты соңғы еңбегін жариялады және 13 желтоқсанда Францияның Марн-ла-Кокет қаласында тоқсан жасында қайтыс болды. Густав Ле Бонның ұзақ, алуан түрлі және жемісті қызметіне нүкте қойылып, өлім мәдениетімізді шынымен ерекше тұлғадан айырды. Ол өте ерекше интеллектке ие болған адам еді, ол толығымен өзінен туған, өзінің шебері, өзінің бастамашысы болды. Ғылым мен философия ауыр қайғыға ұшырады.
Le Bon continued writing throughout World War I, publishing Enseignements Psychologiques de la Guerre Européenne (1915), Premières conséquences de la guerre: transformation mentale des peuples (1916) and Hier et demain. Pensées brèves (1918) during the war. He then released Psychologie des Temps Nouveaux (1920) before resigning from his position as Professor of Psychology and Allied Sciences at the University of Paris and retiring to his home. He released Le Déséquilibre du Monde, Les Incertitudes de l'heure présente and L'évolution actuelle du monde, illusions et réalités in 1923, 1924 and 1927 respectively, giving in them his views of the world during the volatile interwar period. He became a Grand Croix of the Legion of Honour in 1929. He published his last work, entitled Bases scientifiques d'une philosophie de l'histoire, in 1931 and on 13 December, died in Marnes la Coquette, Île de France at the age of ninety. In putting an end to the long, diverse and fruitful activity of Gustave Le Bon, death deprived our culture of a truly remarkable man. His was a man of most exceptional intelligence; it sprang entirely from within himself; he was his own master, his own initiator Science and philosophy have suffered a cruel loss.
Ле Бонянның ой-пікірлері
Адамның әрекеттері мәңгілік заңдармен басқарылады деген сенімде болған Ле Бон Огюст Конт пен Герберт Спенсердің идеяларын Жюль Мишелет пен Алексис де Токвильдің ойларымен үйлестіруге тырысты.
Convinced that human actions are guided by eternal laws, Le Bon attempted to synthesise Auguste Comte and Herbert Spencer with Jules Michelet and Alexis de Tocqueville.
Нысандар
Стив Райхердің айтуынша, Ле Бон алғашқы көпшілік психологы болған жоқ: "Көпшілік психологиясындағы алғашқы тартыс екі криминолог, Сципио Сигеле мен Габриэль Тарде арасында, көпшілікте қылмыстық жауапкершілікті қалай анықтау және кімді қамау керектігі туралы болды". Бұл бұрынғы ескеру дұрыс болуы мүмкін, бірақ Ле Бон көпшіліктің ықпалы тек жағымсыз құбылыс емес, сонымен қатар оң әсер ете алатынын атап көрсеткені маңызды. Ол бұл кемшілік деп санайды, себебі бұл авторлар көпшілік психологиясының тек қылмыстық аспектісін қарастырған.
According to Steve Reicher, Le Bon was not the first crowd psychologist: "The first debate in crowd psychology was actually between two criminologists, Scipio Sighele and Gabriel Tarde, concerning how to determine and assign criminal responsibility within a crowd and hence who to arrest." While this previous attribution may be valid, it is worth pointing out that Le Bon specified that the influence of crowds was not only a negative phenomenon, but could also have a positive impact. He considered this as a shortcoming from those authors who only considered the criminal aspect of crowd psychology.
Көпшілік
Ле Бон жаңа құрылымды, "психологиялық көпшілікті" – жиналған халықты біріктіру арқылы пайда болатын, жаңа дене ғана емес, сонымен қатар ұжымдық "белгісіздік" құратын құрылым деп теориялады. Адамдар тобы жиналып, көпшілікке біріксе, әрбір жеке адамның мінез-құлқы "топтық сана" бақылауына дейін өзгеретін "көпшіліктің магниттік әсеріне" ұшырайды. Бұл модель көпшілікті өзінің құрамындағы бірлік ретінде қарастырады, ол әрбір жеке мүшенің пікірлерінен, құндылықтарынан және сенімдерінен айырады; Ле Бонның айтуынша: "Көпшіліктегі жеке адам – желдің еркімен қозғалған, басқа құм түйіршіктерінің арасындағы бір құм түйіршігі ғана". Ле Бон психологиялық көпшілікті құрайтын үш маңызды процесті егжей-тегжейлі сипаттады: i) Анонимділік, ii) Жұқпа және iii) Ұсынысқа бейімділік. Анонимділік рационалды адамдарға жеңілместік сезімін және жеке жауапкершіліктен айырылуды сыйлайды. Адам алғашқы, ақылсыз және эмоционалды болып кетеді. Өзін-өзі шектеудің жоқтығы адамға "инстинкттерге бой алдырып", "белгісіз" сананың инстинктік күштерімен әрекет етуге мүмкіндік береді. Ле Бон үшін көпшілік Дарвиннің эволюция заңын кері қайтарады және атавистікке айналады, Эрнст Геккельдің эмбриологиялық теориясын дәлелдейді: "онтогенез филогенезді қайталайды". Жұқпа – көпшілік арасында белгілі бір мінез-құлықтың таралуы, онда жеке адамдар жеке мүдделерін ұжымдық мүддеге құрбан етеді. Ұсынысқа бейімділік – жұқпаның таралу механизмі; көпшілік бір санаға біріккенде, көпшіліктегі күшті дауыстардан түсетін ұсыныстар белгісіз сананың алға шығуына және мінез-құлқын басқаруына жағдай жасайды. Осы кезеңде психологиялық көпшілік біртекті болып, ең күшті мүшелерінің ұсыныстарына бейімделеді. "Біз сөз ететін көшбасшылар әдетте сөзден гөрі іс-қимылға бейім адамдар болады. Олар еңкейіп ойлау қабілетімен дарыған емес, олар әсіресе, ақыл-санасы бұзылған, жүйкелі, толқыған, жартылай ақылдан адасқан адамдардың қатарынан таңдалады".
Le Bon theorised that the new entity, the "psychological crowd", which emerges from incorporating the assembled population not only forms a new body but also creates a collective "unconsciousness". As a group of people gather together and coalesces to form a crowd, there is a "magnetic influence given out by the crowd" that transmutes every individual's behaviour until it becomes governed by the "group mind". This model treats the crowd as a unit in its composition which robs every individual member of their opinions, values and beliefs; as Le Bon states: "An individual in a crowd is a grain of sand amid other grains of sand, which the wind stirs up at will". Le Bon detailed three key processes that create the psychological crowd: i) Anonymity, ii) Contagion and iii) Suggestibility. Anonymity provides to rational individuals a feeling of invincibility and the loss of personal responsibility. An individual becomes primitive, unreasoning, and emotional. This lack of self restraint allows individuals to "yield to instincts" and to accept the instinctual drives of their "unconscious". For Le Bon, the crowd inverts Darwin's law of evolution and becomes atavistic, proving Ernst Haeckel's embryological theory: "ontogeny recapitulates phylogeny". Contagion refers to the spread in the crowd of particular behaviours and individuals sacrifice their personal interest for the collective interest. Suggestibility is the mechanism through which the contagion is achieved; as the crowd coalesces into a singular mind, suggestions made by strong voices in the crowd create a space for the unconscious to come to the forefront and guide its behaviour. At this stage, the psychological crowd becomes homogeneous and malleable to suggestions from its strongest members. "The leaders we speak of," says Le Bon, "are usually men of action rather than of words. They are not gifted with keen foresight They are especially recruited from the ranks of those morbidly nervous excitable half deranged persons who are bordering on madness."
Ықпал
Джордж Лахман Мосс 1920 жылдары пайда болған фашистік көшбасшылық теорияларының Ле Бонның көпшілік психологиясы туралы теорияларымен тығыз байланысты екенін айтты. Адольф Гитлердің "Көпшілік" кітабын оқығаны және "Менің күресімде" Ле Бон ұсынған үгіттеу тәсілдерін пайдаланғаны мәлім. Бенито Муссолини де Ле Бонды жан-жақты зерттеді. Кейбір зерттеушілер Ле Бон мен Владимир Ленин/большевиктер арасында байланыс бар екенін көрсетеді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Уилфред Троттер Уилфред Бионды Ле Бонның еңбектерімен және Зигмунд Фрейдтің "Топтық психология және Эго талдауы" атты жұмысымен таныстырды. Троттердің "Бейбіт және соғыс кезеңдеріндегі үйір инстинкттері" (1919) кітабы Уилфред Бион мен Эрнест Джонстың зерттеулеріне негіз болды, олар топтық динамика деп аталатын жаңа бағытты қалыптастырды. ХХ ғасырдың бірінші жартысында Ле Бонның еңбектерін Хадли Кантриль және Герберт Блюмер сияқты медиа зерттеушілері медиаға бағынышты топтардың реакциясын сипаттау үшін пайдаланды. Зигмунд Фрейдтің туысы Эдвард Бернейз Ле Бон мен Троттердің ықпалында болды. Оның "Пропаганда" атты әйгілі кітабында демократияның маңызды ерекшелігі – бұқаралық ақпарат құралдары мен жарнама арқылы сайлаушыларды манипуляциялау екенін жариялады. Кейбір деректерге сәйкес, Теодор Рузвельт, Чарльз Г. Доуес және ХХ ғасырдың басындағы көптеген американдық прогрессивтер де Ле Бонның жазбаларымен терең әсерленген.
George Lachmann Mosse claimed that fascist theories of leadership that emerged during the 1920s owed much to Le Bon's theories of crowd psychology. Adolf Hitler is known to have read The Crowd and in Mein Kampf drew on the propaganda techniques proposed by Le Bon. Benito Mussolini also made a careful study of Le Bon. Some commentators have drawn a link between Le Bon and Vladimir Lenin/the Bolsheviks. Just prior to World War I, Wilfred Trotter introduced Wilfred Bion to Le Bon's writings and Sigmund Freud's work Group Psychology and the Analysis of the Ego. Trotter's book Instincts of the Herd in Peace and War (1919) forms the basis for the research of both Wilfred Bion and Ernest Jones who established what would be called group dynamics. During the first half of the twentieth century, Le Bon's writings were used by media researchers such as Hadley Cantril and Herbert Blumer to describe the reactions of subordinate groups to media. Edward Bernays, a nephew of Sigmund Freud, was influenced by Le Bon and Trotter. In his influential book Propaganda, he declared that a major feature of democracy was the manipulation of the electorate by the mass media and advertising. Some have claimed that, Theodore Roosevelt and Charles G. Dawes and many other American progressives in the early 20th century were also deeply affected by Le Bon's writings.