Кіріспе
Лавр тұқымдасына жататын гүлді өсімдік – авокадо, аллигатор немесе авокадо (Persea americana) – лавр тұқымдасына жататын орташа өлшемді, мәңгі жасыл ағаш. Бұл өсімдік Америкаға тән және алғаш рет 5000 жылдан астам бұрын Мезоамерикада қолдануға алынған. Сол кезде де, қазір де оның ірі және ерекше майлы жемісі құнды саналды. Ағаш, Мексиканың оңтүстік-орталық және Гватемала аймақтарын байланыстыратын биік таулы жерлерде пайда болған болуы мүмкін. Оның жемісі, кейде аллигатор немесе авокадо деп те аталады, ботаникалық тұрғыдан бір үлкен тұқымы бар ірі жидек болып табылады. Геномдық тізбекке алу нәтижесінде авокадо эволюциясы полиплоидия оқиғаларымен қалыптасқандығы және коммерциялық сорттардың будандасқан тегі бар екені анықталды. Авокадо ағаштары тозаңданудың ішінара өздігінен жүзеге асырады және тұрақты жеміс беруді сақтау үшін көбінесе қалпына отырғызу арқылы көбейтіледі. Авокадо қазіргі кезде көптеген елдердің тропикалық және Жерорта теңізі климатында өсіріледі. Чили, Мексика және Калифорния сияқты ірі өндіріс аймақтарында авокадо шаруашылықтарының суға деген қажеттілігі жергілікті ресурстарға үлкен жүк салуда. Жаһандық жылыну авокадо өсіруге жарамды аймақтарда маңызды өзгерістерге әкелуі және ыстық толқындар мен құрғақшылық салдарынан авокадо өсірілетін аймақтарға қосымша қысым түсіруі күтілуде.
the tree and fruit
The avocado, alligator pear or avocado pear (Persea americana) is a medium sized, evergreen tree in the laurel family (Lauraceae). It is native to the Americas and was first domesticated in Mesoamerica more than 5,000 years ago. Then as now it was prized for its large and unusually oily fruit. The tree likely originated in the highlands bridging south central Mexico and Guatemala. Its fruit, sometimes also referred to as an alligator pear or avocado pear, is botanically a large berry containing a single large seed. Sequencing of its genome showed that the evolution of avocados was shaped by polyploidy events and that commercial varieties have an hybrid origin. Avocado trees are partly self pollinating, and are often propagated through grafting to maintain consistent fruit output. Avocados are presently cultivated in the tropical and Mediterranean climates of many countries. In major production regions like Chile, Mexico and California the water demands of avocado farms place strain on local resources. Global warming is expected to result in significant changes to the suitable growing zones for avocados, and place additional pressures on the locales in which they are produced due to heat waves and drought.
Сипаттама
Persea americana – биіктігіне жететін және діңінің диаметрі аралығында болатын ағаш. Жапырақтары ұзындығында және кезектесіп орналасқан.
Гүл
Жапырақшалары түсіп қалатын гүлшоғырлары жаңа өршілдерден немесе жапырақтардың қойнауларынан өседі. Бұл ағаш жыл сайын мыңдаған гүл жасайды. Авокадо гүлдері жапырақ қойнауларына жақын орналасқан шоғырлардан шығады; олар кішкентай және көзге түспейді. Оларда жапырақтары жоқ, бірақ 3 ашық жасыл немесе жасыл сары түсті, жұмсақ қабатты 2 қатардан 3 гүл жапырақшасы бар, әр гүлде 9 тоқпан және 2 қызыл-сары нектар безі болады. Бір тұқымды жидек, друпа емес, тұқымды жабатын сезілмейтін эндокарптың арқасында. Алмұрт пішіндес жемісі әдетте ұзын, салмағы 1,5-2 кг аралығында болады және ішінде ұзын, үлкен тұқымы бар.
Таксономия
Persea americana эволюциялық анахронизм ретінде қарастырылады, оның ірі тұқымының Оңтүстік Америкадағы қазір жойылып кеткен мегафаунаға, әсіресе алып жер жалкоолары мен филдер тұқымына жататын гомфотерлерге таралуы мүмкін. Бұл тұқымды таратушылардың жойылуынан кейін, аймаққа көшіп келген адамдар негізгі ұзақ қашықтыққа таратушылар болып, түрдің отандыққа ие болуына әкелді деп саналады. 1982 жылы эволюциялық биолог Дэниел Х. Янзен авокадоның «эволюциялық анахронизмнің» мысалы екенін тұжырымдады, бұл жеміс қазір жойылып кеткен ірі сүтқоректілермен (мысалы, алып жер жалкоолары немесе гомфотерлермен) экологиялық қарым-қатынас үшін бейімделген. Көптеген ірі, ет тәрізді жемістердің негізгі қызметі – ірі жануарлар оларды жеу арқылы тұқымды тарату. Жемістің аздап уытты ядросының плейстоцен мегафаунасымен бірге эволюциялануы мүмкін екенін ойлауға негіз бар, оны тұтас жұтып, олардың нәжірімен шығарып, өскініне дайын күйде таратуға болатын. Авокадо туралы еуропалық жазбалардағы ең ертегі дерек – 1519 жылы Мартин Фернандес де Энсисоның (шамамен 1470-1528) «Suma De Geographia Que Trata De Todas Las Partidas Y Provincias Del Mundo» кітабында кездеседі. Авокадоға қатысты ең толық және нақты сипаттаманы 1526 жылы Гонсало Фернандес де Овьедо и Вальдес өзінің «Sumario de la natural historia de las Indias» еңбегінде берген. Ағылшын тілінде «avocado» сөзінің алғашқы жазбаша тіркелген пайдалануы – Ханс Слоанның бұл терминді жасауы, ол прото-ацтек тіліндегі pa:wa сөзіне дейін жетеді. Молинаның науатль тіліндегі сөздігінде «auacatl» сөзі «compañón» – «жамбас» сөзінің аудармасы ретінде де берілген, бұл мәдениетте кең таралған, авокадо сөзінің бастапқы мағынасы жамбас болған деген пікірге әкелді. Бірақ бұл дұрыс емес, өйткені бастапқы мағынаны «авокадо» деп қайта құруға болады, ал науатль тілінде бұл сөз «жамбасқа» эвфемизм ретінде қолданылған сияқты. Қазіргі ағылшынша атауы испан тіліндегі aguacate сөзінің avogato деп аударылуынан шыққан. Ағылшын тіліндегі ең ерте жазбаша пайдалану 1697 жылға дейін avogato pear, кейін avocado pear (оның пішініне байланысты) деп тіркелген, бұл термин кейде alligator pear деп бұрмаланған. Мексикалық испан тілінде бұл жеміс aguacate деп аталады, ал Оңтүстік Америкадағы испан тілінде сөйлейтін елдер (Аргентина, Чили, Перу және Уругвай) кечуа тілінен алынған palta сөзін қолданады. Португал тілінде – abacate. Науатль тіліндегі āhuacatl сөзі басқа сөздермен біріктіріледі, мысалы, ahuacamolli – авокадо сорпасы немесе соусы, содан испан тіліндегі guacamole сөзі шыққан. Ұлыбританияда 1960 жылдары авокадо кеңінен қолданыла бастаған кезде қолданылған avocado pear термині кейде қолданылады. Австралия ағылшын тілінде кішірек формада пайда болған avo сөзі кейін Оңтүстік Африка мен Ұлыбританияда кең таралған тілдес сөз болып кетті. Үндістан мен Гонконгтың кейбір аймақтарында бұл жеміс «майлы жеміс» деп аталады.
Тарих
Үйге үйрету, генетикалық жағынан ерекше сорттарға әкелген, мүмкін, Мексиканың Пуэбла штатындағы Техуакан аңғарында бастау алған. Авокадоның үш жеке отандық түріне дәлелдер бар, нәтижесінде қазіргі танылған Гватемала (quilaoacatl), Мексика (aoacatl) және Батыс Үндістан (tlacacolaocatl) жергілікті сорттары пайда болды. Гватемала және Мексика жергілікті сорттары сол елдердің таулы аймақтарында пайда болған, ал Батыс Үндістан жергілікті сорты Гватемаладан, Коста-Рикадан, Колумбиядан, Эквадордан Перуға дейінгі жазықтарда өседі. Авокадоның қабығының ең көне табылысы Кокскатлан үңгірінен алынған, ол шамамен 9000-10000 жыл бұрынғыға жатады. Өсімдік 1601 жылы Испанияға, 1750 жылы Индонезияға, 1780 жылы Маврикийге, 1809 жылы Бразилияға, 1825 жылы АҚШ-қа, 19 ғасырдың соңында Оңтүстік Африка мен Австралияға және 1908 жылы Осман империясына әкелінді. Судың із табаны желісі жариялаған мәліметтерге сәйкес, бір авокадо өсіру үшін орташа есеппен қолданылған жер асты немесе жер үсті суының шамамен бір тоннасы қажет, жауын-шашын мен топырақтағы табиғи ылғал ескерілмейді. Қажетті су мөлшері өсірілетін жерге байланысты; мысалы, Чилидің авокадо өсіретін негізгі аймағында бір авокадо өсіру үшін шамамен бір тонна су қажет. Авокадоға деген сұраныстың және өндірістің артуы кейбір авокадо өсіретін аймақтарда, мысалы, Мексиканың Мичоакан штатында су тапшылығына әкелуі мүмкін. Авокадо ірі өндіріс аймақтарында экологиялық және әлеуметтік-экономикалық әсерлерге, заңсыз орманды жоюға және су дауларына да себеп болуы мүмкін. Екі жылда бір рет өнім беру мәселесі болуы мүмкін, бір жылы мол өнім болса, келесі жылы өнім аз болады. Банан сияқты, авокадо да климактерик жеміс, ол ағашта піседі, бірақ ағаштан кейін жетеді. Саудада қолданылатын авокадолар қатты және жасыл күйінде жиналады және соңғы пунктке жеткенше салқындатқыштарда сақталады. Авокадоның дұрыс пісуі үшін пісіп-жетілуі керек. Ағаштан түскен авокадолар жерде піседі. Әдетте, жемістер пісіп-жетілген кезде жиналады; мексикалық фермерлер "Хасс" авокадоларын 23%-дан астам құрғақ затты құраған кезде жинайды, ал басқа өндіруші елдерде де ұқсас стандарттар бар. Жинағаннан кейін авокадо бөлме температурасында бір-екі аптада (сортқа байланысты) піседі (алма немесе банан сияқты басқа жемістермен сақталса, этилен газының әсерінен тезірек піседі). Кейбір супермаркеттер пісіп-жетілуін тездету үшін синтетикалық этиленмен өңделген піскен авокадо сатады. Этилен газын қолданатын "пісіру бөлмесін" 1980 жылдары Калифорния штатының Эскондидо қаласындағы фермер Гил Генри пилоттады, себебі супермаркеттің жасырын камерасынан алынған кадрларда сатып алушылардың қатты, піспеген авокадоны қайта-қайта қысып, "қайта қоқысқа" салып, сатып алмастан кеткені көрсетілді. Кейде авокадо бірнеше ай бойы ағашта қалдырылады, бұл өнімдерінен максималды пайда табуды көздейтін коммерциялық фермерлерге тиімді, бірақ жемістер ұзақ уақыт жиналмаса, ол жерге түсіп кетеді.
Increasing demand and production of avocados may cause water shortages in some avocado production areas, such as the Mexican state of Michoacán. Avocados may also cause environmental and socioeconomic impacts in major production areas, illegal deforestation, and water disputes. Biennial bearing can be a problem, with heavy crops in one year being followed by poor yields the next. Like the banana, the avocado is a climacteric fruit, which matures on the tree, but ripens off the tree. Avocados used in commerce are picked hard and green and kept in coolers at until they reach their final destination. Avocados must be mature to ripen properly. Avocados that fall off the tree ripen on the ground. Generally, the fruit is picked once it reaches maturity; Mexican growers pick 'Hass' avocados when they have more than 23% dry matter, and other producing countries have similar standards. Once picked, avocados ripen in one to two weeks (depending on the cultivar) at room temperature (faster if stored with other fruits such as apples or bananas, because of the influence of ethylene gas). Some supermarkets sell ripened avocados which have been treated with synthetic ethylene to hasten ripening. The use of an ethylene gas "ripening room", which is now an industry standard, was pioneered in the 1980s by farmer Gil Henry of Escondido, California, in response to footage from a hidden supermarket camera which showed shoppers repeatedly squeezing hard, unripe avocados, putting them "back in the bin", and moving on without making a purchase. In some cases, avocados can be left on the tree for several months, which is an advantage to commercial growers who seek the greatest return for their crop, but if the fruit remains unpicked for too long, it falls to the ground.
Көбейту және тамыртастар
Авокадо тұқым арқылы көбейтілуі мүмкін, жеміс беру үшін шамамен төрттен алты жылға дейін уақыт қажет, бірақ кейбір жағдайларда көшеттер 10 жылға дейін жеміс бере бастайды. Ұрпақтың жемісінің сапасы аналық сортқа толыққанды ұқсамайды. Сондықтан, жоғары сапалы сорттар тамырлық қосымшаға қалам салу арқылы көбейтіледі, ал тамырлық қосымшалар тұқым арқылы (тұқымдық тамырлық қосымшалар) немесе қабаттастыру арқылы (клондық тамырлық қосымшалар) көбейтіледі. Жас тамырлық қосымшалар жылыжайда шамамен бір жыл өскеннен кейін қалам салуға дайын болады. Әдетте, терминалды және бүйірлік қалам салу қолданылады. Қалам салынған сорт тағы 6–12 ай өседі, содан кейін ағаш сатуға дайын болады. Клондық тамырлық қосымшалар топырақтың нашар ауа өткізгіштігі сияқты нақты топырақ және ауру жағдайларына төзімділігіне, немесе Phytophthora cinnamomi қоздырған топырақ арқылы берілетін ауруға (тамыр шіруіне) қарсы тұру қабілетіне қарай таңдалады. Ағаш кесімінің бір миллиметрінен 500-ге дейін жаңа өсімдік өсіруге мүмкіндік беретін клондау техникасының жетістіктері тамырлық қосымшалардың қолжетімділігін арттыруға әлеуетті мүмкіндік береді. Авокадоның коммерциялық өндірісі түрдің кең генетикалық әртүрлілігінің аз бөлігімен шектеледі. Бұл генетикалық әртүрлілікті сақтау көбінесе далалық жинауға негізделген, себебі авокадо тұқымдары тұқым банктерінде сақтағанда көбінесе сақталмайды. Бұл қиындық тудырады, өйткені тірі сорттарды сақтау қымбатқа түседі, ал табиғи ортаның жоғалуы жабайы сорттарға қауіп төндіреді. Соңғы уақыттарда авокадоның соматикалық эмбриондарын криоконсервациялауға негізделген консервациялаудың баламалы әдісі әзірленді, соматикалық эмбриогенездің сенімді әдістері және оларды тірі ағаштарға қайта жаңарту мүмкіндігі бар.
Үй өсімдігі ретінде
Авокадо ағашын үйде өсіріп, сәндік үй өсімдігі ретінде қолдануға болады. Оның қауыздығы қалыпты топырақ жағдайында немесе суға толы кішкентай стақанда (немесе ыдыста) жарып шығады. Екінші әдісте қауыздық төрт-алты апта ішінде түптейді, содан кейін оны үй өсімдіктері үшін арналған стандартты топыраққа отырғызады. Өсімдік көбінесе кесіп түзетуге жеткілікті үлкенге дейін өседі, бірақ оған жеткілікті күн нұры болмаса жеміс бермейді. Үй шаруашылықтарында бау-бақша өсіретін адамдар жеміс беретін өсімдіктен бұтақ қосып, пісу процесін үдете алады, әдетте жеміс беруге төрт-алты жыл уақыт керек болады.
Зиянкестер мен аурулар
Авокадо ағаштары бактериялық, вирустық, саңырауқұлақтық және қоректік заттардың жетіспеушілігіне немесе артық болуына байланысты ауруларға осал. Ауру өсімдіктің барлық бөліктерін зақымдап, дақтар, шіру, қабықшалар, ойықтар мен түс өзгерісін тудыруы мүмкін. Пириформды қалқанша жәндігі (Protopulvinaria pyriformis) Австралия, Оңтүстік Африка, Израиль, Италия, Франция, Испания, Куба, Флорида және Перуде таралған. Ол әдетте авокадода кездеседі, ал Перуде бұл жемістің ең зиянды жәндігі деп есептеледі. Авокадоның кейбір сорттары басқаларына қарағанда қалқанша жәндігінің шабуылына көбірек бейім.
Мексикада өсіру
Мексика – әлемдегі авокадо өсіру бойынша ең ірі ел, екінші ірі өндірушіден бірнеше есе көп өнім береді. 2013 жылы авокадо өсіруге бөлінген жалпы ауданды құрады, ал 2017 жылы 2,03 миллион тонна авокадо жиналды. Мемлекеттік сұраныстың салдарынан Мексикадағы әлеуметтік мәселелерді сипаттау үшін "қанды гуакамоле" деген тіркес пайда болды. Оның 60% Сан-Диего округінде орналасқан. Авокадо – Калифорния штатының ресми жемісі. Фолбрук, Калифорния, ресми мойындамаса да, "Әлемнің авокадо астанасы" деген атаққа таласады (осы атаққа Мексикадағы Уруапан қаласы да таласады), ал ол және Карпинтерия, Калифорния, жыл сайын авокадо фестивальдарын өткізеді. Калифорния авокадо комиссиясы және Калифорния авокадо қоғамы – екі ірі өндіруші ұйым, ал Calavo Growers – ірі дистрибьютор.
Перудегі егіс
Перуде "Хасс" авокадосының өндірісі орталық және батыс Перуде мыңдаған гектар жерді алып жатыр. Перу қазір Еуропалық Одаққа импортталатын авокадоның ең ірі жеткізушісіне, ал Азия мен АҚШ-қа екінші ірі жеткізушіге айналды. Елдің экваторға жақын және Тынық мұхитының жағалауында орналасуы жыл бойы тұрақты, қолайлы температураны қамтамасыз етеді. Перудан импортталатын "Хасс" авокадосы мамырдан қыркүйекке дейін маусымдық түрде тұтынушыларға қолжетімді және Вашингтон қаласындағы штаб-пәтері орналасқан Перу авокадо комиссиясының қолдауымен ілгерілеуде.
Чилидегі егіс
Чилиде авокадо 100 жылдан астам бері өндіріліп келеді, ал 1980-ші жылдардың басында әлемдік сұраныс артуына байланысты өндіріс күрт ұлғайды. 2015 жылы "Нью-Йорк" журналында: "Ірі авокадо өсірушілер елдің жер асты суларын және өзендерін олардың толыққаннан жылдамрақ түрде кешіріп тастап жатыр" деп хабарланды.
А дақылдары
'Шокетт': Флорида штатының Майами қаласындағы көшеттен өсірілген. 'Шокетт' көп мөлшерде, жақсы сапалы жеміс берді, ауруға төзімді болды, сондықтан маңызды сортқа айналды. Бүгінде 'Шокетт' Флориданың оңтүстігінде коммерциялық және үй шаруашылығы үшін кеңінен көбейтіледі. 'Гвен': 1982 жылы 'Хасс' x 'Тиль' сорттарынан шығарылған көшет. 'Гвен' Калифорнияда 'Хасс' сортынан гөрі өнімдірек және жантайып өседі. Жемісі овал пішіндес, 'Хасс' сортынан сәл кішкентай, бай, жаңғақты дәмі бар. Терісі 'Хасс' сортынан гөрі майда кедір-бұдырлы, піскенде күлгін жасыл түсті болады. 'Хасс': 'Хасс' – ең көп таралған авокадо сорты. Ол жыл бойы жеміс береді және әлемдегі авокадоның 80% құрайды. Барлық 'Хасс' ағаштары Калифорния штатының Ла Хабра Хайтс қаласындағы пошташы Рудольф Хасс өсірген жалғыз "ана ағаштан" тараған. 'Лула': Майамиде Джордж Селлонның жеріне отырғызылған 'Тафт' авокадосынан өсірілген көшет, ол Селлонның әйелі Луланың құрметіне аталған. Бұл Гватемала және Мексика типтерінің араласуынан пайда болған болуы мүмкін. 'Лула' дәмі мен жоғары майлылығы үшін танылды және Флоридада коммерциялық мақсатта көбейтілді. 'Малума': салыстырмалы түрде жаңа сорт, ол 1990 жылдардың басында Оңтүстік Африкада А.Г. (Дриз) Жуберт табалды. Бұл белгісіз текті жабайы көшет. 'Пинкертон': 1970 жылдардың басында Калифорния штатының Сатикой қаласындағы 'Пинкертон Ранч' шаруашылығында алғаш өсірілген. 'Пинкертон' 'Хасс' x 'Ринкон' сорттарының көшеті. Үлкен жемісінің кішкентай тұқымы бар, ал жасыл қабығы піскенде түсі тереңдейді. Жемісінің қалың қабығы жұмсақ, кремовый түсті, ашық жасыл, дәмді және майлы. Ол қырысқа төзімді және тұрақты түрде мол өнім береді. Гватемала типінің буданы, қабығын аршу өте оңай. 'Рид': 1948 жылы Калифорнияда Джеймс С. Рид тапқан жабайы көшеттен алынған, осы сорттың ірі, дөңгелек, жасыл жемісі тегіс, қара, қалың, жылтыр қабықпен жабылған. Жұмсақ және нәзік, жемісінің дәмі аздап жаңғақты. Қабығы жасыл түсте піседі. Гватемала типі, ағаштың биіктігі шамамен .
B сорттары
'Фуэрте': 1911 жылы Мексиканың Атликско қаласынан импортталған бұтадан АҚШ-та коммерциялық өндіріске енгізілген Фуэрте, 20 ғасырдың бірінші жартысында АҚШ-тағы ең көп таралған коммерциялық сорт болды. 'Шарвиль': 1950 жылдары Австралияның Квинсленд штатындағы Тамборин тауында Франк Виктор Шарппен бірлесіп Джеймс Кокберн Уилсон (1990 жылы қайтыс болды) жасаған, «Шарп» және «Уилсон» есімдерінің қосындысынан құралған сорт. Уилсон сондай-ақ Виллард (Уилсон және Хазард) сортын өсірген, Ред сортын Австралияға әкелген және Шепард сортын дамытқан. Шарп 1972 жылы авокадо өнеркәсібіне қосқан үлесі үшін CMG орденімен марапатталды. Бұл сорттың шығу тегі Гватемала.
Басқа да дақылдар
Авокадоның басқа да сорттарына "Спинкс" жатады. Тарихи мағлұматтарда кездесетін сорттар (бағбандар арасында қазір де кездесуі мүмкін, ал мүмкін жоқ) – 'Challenge', 'Dickinson', 'Kist', 'Queen', 'Rey', 'Royal', 'Sharpless' және 'Taft'.
Тассыз авокадо
"Коктейль авокадо" деп аталатын, қақпақсыз авокадо шектеулі мөлшерде қолжетімді. Олардың ұзындығы 5-8 сантиметрге жетеді; жемістің барлық бөлігін, қабығымен қоса жеуге болады. Бұл тұқым пайда болмайтын, тозаңданбаған гүлден өндіріледі. Тұқымы жоқ авокадолар ағаштарда жиі кездеседі. Авокадо өндірушілер арасында "кук" деп белгілі, олар көбінесе кішкентай өлшемді болғандықтан коммерциялық мақсатта пайдаланбайды.
Өндіріс
Авокадо өндірісі – 2020 жылғы ел өндірісі (миллион тонна) 2.39 0.88 0.68 0.66 0.61 0.32 Әлем 8.06 Көз: БҰҰ-ның FAOSTAT 2020 жылы әлемде авокадоның өндірісі 8,1 миллион тоннаны құрады, оның ішінде Мексика 30% (2,4 миллион тонна) үлеске ие болды (кестеде көрсетілген). Басқа ірі өндіруші елдер – Колумбия, Доминикан Республикасы, Перу және Индонезия, олар әлемдік өндірістің 35% -ын қамтамасыз етті. 2018 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі Мексикада авокадо өсіруге арналған жалпы аумақтың алдыңғы жылға қарағанда 6% -ға артқанын және 2 миллион тонна экспортталатынын болжады. Мексиканың Мичоакан штаты авокадо өндіруде әлемдік көшбасшы болып табылады және Мексиканың барлық өндірісінің 80% -ын құрайды. Көптеген мексикалық фермерлер ұзақ сақталу мерзімі мен тұтынушылардың жоғары сұранысының арқасында Хасс сортының өндірісімен айналысады. 2020 жылы АҚШ-та авокадоның ай сайынғы сатылым көлемі шамамен 250 миллион фунт (110 миллион кг) құрады, бұл қызанақтың сатылым көлемімен салыстырылады. Авокадо аллергиясы латекс аллергиясымен байланысты және жалпыланған бөртпе, іш ауруы, құсу сияқты симптомдарға және кейде өмірге қауіпті жағдайларға әкелуі мүмкін.
In 2020, world production of avocados was 8.1 million tonnes, led by Mexico with 30% (2.4 million tonnes) of the total (table). Other major producers were Colombia, Dominican Republic, Peru, and Indonesia, together producing 35% of the world total. In 2018, the US Department of Agriculture estimated that in total were under cultivation for avocado production in Mexico, a 6% increase over the previous year, and that 2 million tonnes would be exported. The Mexican state of Michoacán is the world leader in avocado production, accounting for 80% of all Mexican output. Most Mexican growers produce the Hass variety due to its longer shelf life for shipping and high demand among consumers. During 2020 in the United States, month to month volume sales of avocados were similar to those of tomatoes at about 250 million pounds (110 million kg) per month. is related to latex allergy and symptoms include generalised urticaria, abdominal pain, and vomiting and can sometimes be life threatening.
Жануарларға әсері
Авокадо жапырақтары, қабығы, терісі немесе дәні жануарлар үшін зиянды екені анықталған; мысықтар, иттер, ірі қара мал, ешкілер, қояндар, егеуқұйрықтар, теңіз шошқалары, құстар, балықтар және жылқылар оларды жегенде ауыр зардап шегуі немесе тіпті өлуі мүмкін. Авокадо жемісі кейбір құстарға улы, ал Американың жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау қоғамы (ASPCA) оны жылқылар үшін улы деп тізімдейді. Авокадо жапырақтарында токсикалық май қышқылының туындысы – персин бар, оның жеткілікті мөлшері жылқыларда іш қатуға (колик) әкелуі мүмкін, ал ветеринарлық көмек көрсетілмесе, өлімге соқтыруы мүмкін. Симптомдары: асқазан-ішек тітіркенуі, құсу, диарея, тыныс алудың қиындауы, қанайналымның бұзылуы, жүрек айналасында сұйықтық жиналуы және тіпті өлім. Құстар да осы улы затқа ерекше сезімтал болып көрінеді. Гватемалалық P. americana сортының жапырақтары ешкілерге, қойларға және жылқыларға улы.
Тамақ
Шикі авокадоның қабықсыз еті 73% су, 15% май, 9% көмірсу және 2% белоктан тұрады (кесте). 100 граммдық анықтамалық мөлшерде авокадо қамтамасыз етеді және бірнеше В витаминдерінің (мысалы, пантотен қышқылының 28% күндізгі нормасы) және К витаминінің (20% күндізгі нормасы) бай көзі болып табылады, сондай-ақ С витамині, Е витамині және калийдің орташа мөлшерін (10–19% күндізгі нормасы) қамтиды. Авокадоның құрамында фитостеролдар мен каротиноидтар, мысалы лютеин мен зеаксантин де бар.
Жапырақтары
Жемісінен басқа, мексикалық авокадоның (Persea americana var. drymifolia) жапырақтары кейбір асханаларда дәмдеуіш ретінде қолданылады, олардың дәмі шамалы дәрежеде анис еске түсіреді. Олар кептірілген және таза күйінде сатылады, қолдану алдында қуырылады, содан кейін ұсатылып немесе бүтіндей, көбінесе бұршақ тағамдарында қолданылады.