Никейлік дінні ұстанымдар: 325 жылғы бірінші Экумендік кеңестің мәлімдемесі

Кіріспе

325 жылы Бірінші Экуменикалық кеңесте қабылданған сенім туралы мәлімдеме. Никеялық Символ ( /n/aɪ/s/iː/n/; ), сондай-ақ Константинополь Символы деп аталады, – Никеялық немесе бағытталған христиандықтың және оған сүйенетін христиандық тармақтардың негізгі сенімді білдіретін мәлімдемесі. Никеялық Символдың бастапқы нұсқасы алғаш рет 325 жылы Никей кеңесінде қабылданды. 381 жылы Константинопольдің бірінші соборында оған түзетулер енгізілді. Түзетілген нұсқа да Никеялық Символ деп, не нақтырақ айту үшін Никея-Константинополь Символы деп аталады. Никеялық Символ – православие және католик шіркеулерінде маңызды міндеттерді атқаратын адамдардан талап етілетін сенімді білдірудің бір бөлігі. Никеялық христиандық Исаны құдайлық және "Әкеден туған" деп есептейді. Төртінші ғасырға дейін түрлі қайшы теологиялық көзқарастар болды, олар Никеялық Символды дамытқан Экуменикалық кеңестерге түрткіс берді. Сондай-ақ, төртінші ғасырдан бері Никеялық емес түрлі сенімдер пайда болып, қайта жанданды, олардың барлығы ерестік деп саналады. Музыкалық қойылымдарда, әсіресе латын тілінде орындалғанда, бұл Символ көбінесе алғашқы сөзімен – Credo деп аталады. Жексенбі және мереке күндері Рим ритуалы бойынша әдетте уағыздан кейін осы екі Символдың бірі оқылады. Византиялық ритуалында Никеялық Символ (Никейлік Символ) анафорадан (еухаристиялық дұғадан) бірден бұрын, Құдайға арналған литургияда оқылады немесе айтылады, сондай-ақ күнделікті кешкі құлшылықта да оқылады.

Тарих

Сенімінің мақсаты – христиандар арасындағы дау-дамайлар кезінде дұрыс сенімнің діни тұжырымдамасын ұсыну. Христиандық сенімділіктері діни мәселелердегі қақтығыстар кезінде жасалды: сенімділіктерді қабылдау немесе қабылдамау сенушілер мен дінсіздерді, әсіресе ариандық ұстанымдағыларды ажыратуға қызмет етті. Грек сөзі латын тіліндегі "символ" арқылы ағылшын тіліндегі "символ" деген мағынаға өтті, бірақ бұл сөз кейінірек ғана бір нәрсенің сыртқы белгісі деген мағынаны алды. Никеялық сенімділік Арий дауын шешу үшін қабылданды, оның жетекшісі Арий, Александрияның дін қызметкері, «сол кездегі епископ Александрдың Әке мен Ұлдың табиғатын шатастырудағы көңілсіздігіне қарсылық білдірді, себебі ол мәңгілік тууды баса көреді». Император Константин шіркеудегі дауды шешу үшін Никеяда кеңес шақырды, бұл дау Арийдің ілімдерінің кеңінен таралуынан туындады, ол бүкіл империяны тұрақсыздандыру қаупін тудырды. Никеялық сенімділік қалыптасқаннан кейін Арийдің ілімдері одан әрі дінсіздік деп танылды. 325 жылғы Никеялық сенімділік Әкені «бір Құдай» және «Құдіретті» деп, ал Иса Мәсіхті «Құдайдың Ұлы» деп, «Әкенің мәнінен туған» және демек «Әкемен бір мәнді» деп, яғни «Әкемен бірдей заттан» және «Құдайдың Құдайы» деп нақты айтады. 325 жылғы сенімділік Киелі Рухты еске алады, бірақ оны «Құдай» немесе «Әкемен бір мәнді» деп атамайды. 381 жылғы Константинопольдегі сенімділіктің қайта қарастырылуы (яғни Никея-Константинопольдік сенімділік), көбінесе «Никеялық сенімділік» деп аталады, Киелі Рух Әке мен Ұлмен бірге құлшылыққа лайық және даңқталған деп айтады. Шамамен бір ғасырдан кейін жасалған Афанасийлік сенімділік, белгілі бір шіркеу кеңесінің өнімі емес және Шығыс христиандығында қолданылмаған, Әке, Ұл және Киелі Рух арасындағы қатынасты әлдеқайда егжей-тегжейлі сипаттайды. Алғашқы апостолдардың сенімділігі, көрінетіндей, төртінші ғасырда Арий дауы туғанға дейін жасалған, Ұл мен Киелі Рухты «Құдай» немесе «Әкемен бір мәнді» деп сипаттамайды.

The purpose of a creed is to provide a doctrinal statement of correct belief among Christians amid controversy. The creeds of Christianity have been drawn up at times of conflict about doctrine: acceptance or rejection of a creed served to distinguish believers and heretics, particularly the adherents of Arianism. The Greek word passed through Latin symbolum into English "symbol", which only later took on the meaning of an outward sign of something. The Nicene Creed was adopted to resolve the Arian controversy, whose leader, Arius, a clergyman of Alexandria, "objected to Alexander's (the bishop of the time) apparent carelessness in blurring the distinction of nature between the Father and the Son by his emphasis on eternal generation". Emperor Constantine called the Council at Nicaea to resolve the dispute in the church which resulted from the widespread adoption of Arius' teachings, which threatened to destabilize the entire empire. Following the formulation of the Nicene Creed, Arius' teachings were henceforth marked as heresy. The Nicene Creed of 325 explicitly affirms the Father as the "one God" and as the "Almighty," and Jesus Christ as "the Son of God", as "begotten of[ ] the essence of the Father," and therefore as "consubstantial with the Father," meaning, "of the same substance" as the Father; "very God of very God." The Creed of 325 does mention the Holy Spirit but not as "God" or as "consubstantial with the Father." The 381 revision of the creed at Constantinople (i. e., the Niceno Constantinopolitan Creed), which is often simply referred to as the "Nicene Creed," speaks of the Holy Spirit as worshipped and glorified with the Father and the Son. The Athanasian Creed, formulated about a century later, which was not the product of any known church council and not used in Eastern Christianity, describes in much greater detail the relationship between Father, Son, and Holy Spirit. The earlier Apostles' Creed, apparently formulated before the Arian controversy arose in the fourth century, does not describe the Son or the Holy Spirit as "God" or as "consubstantial with the Father."

325 жылғы Никеялық сенімнің түпнұсқасы

Никеялық сенімнің түпнұсқасы алғаш рет 325 жылдың 19 маусымында басталған Никеяның бірінші соборында қабылданды. Мәтін арийлік ұсыныстарға қарсы анафемамен аяқталады, ал оған "Біз Киелі Рухқа сенеміз" деген сөздер кіріспе ретінде келтіріледі, осымен сенім туралы мәлімдемелер аяқталады. Ф.Ж.А. Хорт пен Адольф фон Харнак Никеялық сенімнің Кесариядағы жергілікті сенім (алғашқы христиандықтың маңызды орталығы) болғанын және оны Кесариялық Евсевий кеңесте оқығанын айтты. Олардың аргументтері негізінен Евсевийдің кеңестің өту барысы туралы есебінің өте нақты түсіндірмесіне сүйенді. Бірақ, соңғы зерттеулер олардың аргументтерін толыққанды мойындамады. Евсевий келтірген сенім мәтініндегі көптеген екіншілік айырмашылықтар, соборлық сенімнің мәтінін жасағандардың оны бастапқы нүкте ретінде қолданғанына күмән келтіреді. Олардың бастапқы мәтіні, мүмкін, Сиро-Палестиналық көзден алынған жергілікті сенімнің бір бөлігі болған, оған Никея теологиясын анықтау үшін сөз тіркестері қосылған. Осылайша, Евсевийлік сенім Никеялық сенімге екінші немесе көптеген ұсыныстардың бірі болуы мүмкін. 1911 жылғы Католик энциклопедиясы Никей кеңесінен кейін көп ұзамай шіркеудің жаңа сенім формулаларын жасағанын, олардың көпшілігі Никей символының түрленулері екенін, олар Ариандықтардың жаңа кезеңдеріне жауап беру үшін жасалған. Олардың арасында кем дегенде төртеуі Сардика кеңесіне (341) дейін болды, онда жаңа форма ұсынылып, оның құжаттарына енгізілді, бірақ кеңес оны қабылдамады.

Никея-Константинополь сенімінің белгісі

Никеялық Константинополиттік сенім немесе Никеялық Константинополиттік сенім деп аталатын бұл сенім, 381 жылы Константинопольде өткен Екінші Экуменикалық Кеңесте 325 жылғы түпнұсқа Никеялық сенімге енгізілген өзгеріс ретінде қабылданғандықтан осы атауды алды. Осы себепті ол жиі "Никеялық сенім" деп те аталады. Бұл – католик шіркеуі (филиоке қосылған), шығыс православие шіркеуі, шығыс православиесі, шығыс шіркеуі және протестантизмнің көп бөлігі, соның ішінде англикан қауымы қабылдаған христиандық сенімнің жалғыз беделді экуменикалық мәлімдемесі. (Апостолдар мен Афанасийдің сенімдері осы деңгейде қабылданалмайды.) Ол Никеяның бірінші соборында қабылданған сенім белгісінен бірнеше жағынан, қосымшалар мен алып тастаулар арқылы ерекшеленеді. Ең маңызды айырмашылық келесі бөлімде:

"Біз Киелі Рухқа, Иемізге және Өмір Берушіге сенеміз, Ол Әкеден шығады, Әкемен және Ұлымен бірге құрметтеледі және даңқталды, пайғамбарлар арқылы сөйледі. Біз бір ғана, қасиетті, католик және Апостолдық шіркеуге сенеміз. Біз күнәларымыздың кешірілуі үшін орындалған шомылу рәсімін мойындаймыз және өлгендердің тірілуін және болашақ өмірді күтеміз." Амин. XIX ғасырдың соңынан бастап ғалымдар осы сенімнің шығу тегі туралы дәстүрлі түсіндірмені күмәндандырды, ол кеңес атынан берілген, бірақ кеңестің ресми актілері уақыт өте келе жоғалды. Константинопольдің 382 жылғы жергілікті кеңесі мен Эфес кеңесі (431 жылғы үшінші Экуменикалық Кеңес) бұл туралы ештеңе айтпады, соңғысы 325 жылғы Никеялық сенімді сенімнің жарамды мәлімдемесі ретінде растады және оны несториандыққа қарсы пайдаланды. Кейбір ғалымдар кейбір жазбаларда кейінгі сенімнің бар екендігіне меңзеулер бар деп сақса да, қазіргі уақытта сақталған ешбір құжат оның мәтінін бермейді немесе 451 жылғы Халкидонның төртінші Экуменикалық Кеңесінен бұрын оны нақты атамайды. Кейбір ғалымдар бұл сенім Халкидонда "Никеялық сенімді толықтыру және жаңа сенімдер мен анықтамаларды жасау үшін, Эфестегі 7-ші канонда жаңа сенімдерге тыйым салуды айналып өту мақсатымен" ұсынылған болуы мүмкін деп болжайды. Никеялық Константинополиттік сенім Никеялық сенімнің жай ғана кеңейтілген нұсқасы емес, және Никеялық сенімнен тәуелсіз басқа дәстүрлі сенімге негізделген болуы ықтимал. Никеялық сенімнің бір бөлігі ретінде, "Никеяда Киелі Рухпен жиналған қасиетті әкелер орнатып берген сенімге қарсы басқа (ἑτέραν) сенімді ұсыну, жазу немесе құрастыру заңсыз" деп жарияланды (яғни 325 жылғы сенім). кеңес қолданған ἑτέραν сөзі "басқа" емес, "әртүрлі" немесе "қайшылықты" деп аударылады. Бұл мәлімдеме осы сенімді өзгертуге немесе жаңаларын құруға тыйым салу ретінде түсіндірілді, бірақ барлығы осы түсіндірмені қабылдамайды. Бұл 451 жылғы Халкидон кеңесінің актілеріне енгізілген. Шығыс православие шіркеуі кеңес қолданған көпше түрдегі ("біз сенеміз") етістіктердің орнына ("мен сенемін") жекеше түрлерін қолданады. Византиялық ритуал Шығыс католик шіркеулері сенімнің дәл осындай түрін қолданады, өйткені католик шіркеуі грек тіліндегі "ἐκπορευόμενον" етістігіне "және Ұлын" қосу дұрыс емес деп үйретеді, бірақ латын тіліндегі "qui procedit" дегенге қосу дұрыс, өйткені олардың мағынасы бірдей емес. Батыс шіркеулерінде әдетте қолданылатын формада "және Ұл" және 325 жылғы түпнұсқа сенімде кездесетін "Құдайдан Құдай" деген сөз тіркесі қосылады.

And [we believe] in the Holy Ghost, the Lord and Giver of Life, who proceedeth from the Father, who with the Father and the Son together is worshipped and glorified, who spake by the prophets. And [we believe] in one, holy, catholic and Apostolic Church. We acknowledge one Baptism for the remission of sins, [and] we look for the resurrection of the dead and the life of the world to come. Amen. Since the end of the 19th century, scholars have questioned the traditional explanation of the origin of this creed, which has been passed down in the name of the council, whose official acts have been lost over time. A local council of Constantinople in 382 and the Third Ecumenical Council (Council of Ephesus of 431) made no mention of it, with the latter affirming the 325 creed of Nicaea as a valid statement of the faith and using it to denounce Nestorianism. Though some scholarship claims that hints of the later creed's existence are discernible in some writings, no extant document gives its text or makes explicit mention of it earlier than the Fourth Ecumenical Council at Chalcedon in 451. Some scholars have argued that the creed may have been presented at Chalcedon as "a precedent for drawing up new creeds and definitions to supplement the Creed of Nicaea, as a way of getting round the ban on new creeds in Canon 7 of Ephesus". It is generally agreed that the Niceno Constantinopolitan Creed is not simply an expansion of the Creed of Nicaea, and was probably based on another traditional creed independent of the one from Nicaea. of the Nicene Creed and declared that "it is unlawful for any man to bring forward, or to write, or to compose a different (ἑτέραν) faith as a rival to that established by the holy Fathers assembled with the Holy Ghost in Nicaea" (i. e., the 325 creed). The word ἑτέραν is more accurately translated as used by the council to mean "different", "contradictory", rather than "another". This statement has been interpreted as a prohibition against changing this creed or composing others, but not all accept this interpretation. which is included in the acts of the Council of Chalcedon of 451: The Eastern Orthodox Church uses the singular forms of verbs such as "I believe", in place of the plural form ("we believe") used by the council. Byzantine Rite Eastern Catholic Churches use exactly the same form of the creed, since the Catholic Church teaches that it is wrong to add "and the Son" to the Greek verb "ἐκπορευόμενον", though correct to add it to the Latin "qui procedit", which does not have precisely the same meaning. The form generally used in Western churches does add "and the Son" and also the phrase "God from God", which is found in the original 325 Creed.

325 және 381 жылдардың сенімдерін салыстыру

325 жылы 381 жылы 325 мәтіннің алынып тасталған немесе ауыстырылған бөліктерін квадрат жақшамен, ал 325 жылғы мәтінде жоқ, бірақ 381 жылғы мәтінде қосылған сөз тіркестерін *курсивпен* көрсететін келесі кесте, Филип Шаффтың «Христиандық сенімдері» (1877) жинағындағы осы сенімнің ағылшын тіліндегі аудармасындағы ертерек (б.з. 325) және кейінгі (б.з. 381) нұсқаларын салыстырады. Бірінші Никейлік собор (325) Бірінші Константинопольдік собор (381) Біз бір Құдайға, *әлемнің барлық көрінетін және көрінбейтін нәрселерінің* Әкесіне, *барлық нәрсенің* Жаратушысына сенеміз. Біз бір Құдайға, *көк пен жердің*, және барлық көрінетін және көрінбейтін нәрселердің Жаратушысы, *әлемнің Билеушісі* Әкесіне сенеміз. Әрі Бір Тәңір Иәсіс Христіге, Құдайдың Ұлына, *тек туғанға*, Әкеден туғанға [тек туған; яғни Әкесінің мәнінен, Құдайдан Құдайға,] *Нұрдан Нұр*, *нағыз Құдайдан нағыз Құдайға*, туған, *жасалмаған*, Әкемен бір мәнді; Бір Тәңір Иәсіс Христіге, *әлемнің тууынан бұрын* Әкеден туған *тек туған* Құдайдың Ұлына, *Нұрдан Нұр*, *нағыз Құдайдан нағыз Құдайға*, туған, *жасалмаған*, Әкемен бір мәнді; Оның арқылы барлық нәрсе жасалды [көкте де, жерде де]; Оның арқылы барлық нәрсе жасалды; *Біздің адамзатымыз үшін және біздің құтқаруымыз үшін*, Ол төмен түсіп, *көктен* денеге еніп, адам болды; *Біздің адамзатымыз үшін және біздің құтқаруымыз үшін*, Ол *Киелі Рухтан және Таза Мариядан* төмен түсіп, денеге еніп, адам болды; Ол *Понтий Пилаттың билігінде* азап шекті, және үшінші күні тірілді, көкке көтерілді; Ол *біз үшін* азап шекті, *жерленді*, және үшінші күні *Жазғы кітаптарға сәйкес* тірілді, көкке көтерілді, және Әкесінің оң жағына отырды; Ол тірілер мен өлгендерді соттау үшін содан келеді. Ол содан *даңқпен* қайтадан келеді, тірілер мен өлгендерді соттау үшін; Оның Патшалығының соңы болмайды. *Киелі Рухқа*. Киелі Рухқа, *Тәңірге, өмір берушіге*, Әкеден шығатын, Әкемен және Ұлмен бірге *құрметтеліп, дәріптелетін*, *ол пайғамбарлар арқылы сөйледі*. Бір қасиетті, католик және апостолдық шіркеуде; біз күнәлардың кешірілуі үшін бір шомылдыру рәсімін мойындаймыз; біз өлгендердің қайта тірілуін және болашақ әлемнің өмірін күтеміз. Әмин. *[Бірақ: «Ол бір кезде болмаған», және «Ол жасалмас бұрын болған емес», және «Ол ешнәрседен жасалған», немесе «Ол басқа мәннен» немесе «мәнінен» немесе «Құдайдың Ұлы жаратылған», немесе «өзгергіш» немесе «өзгертілгіш» деп айтқандарды қасиетті католик және апостолдық шіркеу қарғыс етеді.]*

The following table, which indicates by square brackets the portions of the 325 text that were omitted or moved in 381, and uses italics to indicate what phrases, absent in the 325 text, were added in 381, juxtaposes the earlier (AD 325) and later (AD 381) forms of this creed in the English translation given in Philip Schaff's compilation The Creeds of Christendom (1877). First Council of Nicaea (325)First Council of Constantinople (381) We believe in one God, the Father Almighty, Maker of all things visible and invisible. We believe in one God, the Father Almighty, Maker of heaven and earth, and of all things visible and invisible. And in one Lord Jesus Christ, the Son of God, begotten of the Father [the only begotten; that is, of the essence of the Father, God of God,] Light of Light, very God of very God, begotten, not made, consubstantial with the Father; And in one Lord Jesus Christ, the only begotten Son of God, begotten of the Father before all worlds (æons), Light of Light, very God of very God, begotten, not made, consubstantial with the Father; By whom all things were made [both in heaven and on earth]; by whom all things were made; Who for us men, and for our salvation, came down and was incarnate and was made man; who for us men, and for our salvation, came down from heaven, and was incarnate by the Holy Ghost and of the Virgin Mary, and was made man; He suffered, and the third day he rose again, ascended into heaven; he was crucified for us under Pontius Pilate, and suffered, and was buried, and the third day he rose again, according to the Scriptures, and ascended into heaven, and sitteth on the right hand of the Father; From thence he shall come to judge the quick and the dead. from thence he shall come again, with glory, to judge the quick and the dead; whose kingdom shall have no end. And in the Holy Ghost. And in the Holy Ghost, the Lord and Giver of life, who proceedeth from the Father, who with the Father and the Son together is worshiped and glorified, who spake by the prophets. In one holy catholic and apostolic Church; we acknowledge one baptism for the remission of sins; we look for the resurrection of the dead, and the life of the world to come. Amen. [But those who say: 'There was a time when he was not;' and 'He was not before he was made;' and 'He was made out of nothing,' or 'He is of another substance' or 'essence,' or 'The Son of God is created,' or 'changeable,' or 'alterable'— they are condemned by the holy catholic and apostolic Church.] The differences between the actual wordings (in Greek) adopted in 325 and in 381 can be presented in a similar way, as follows: First Council of Nicaea (325) First Council of Constantinople (381) Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς [μονογενῆ, τοὐτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, Θεὸν ἐκ Θεοῦ,] Φῶς ἐκ Φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, [τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ,] δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο· τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα καὶ σαρκωθέντα καὶ ἐνανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς, , ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. Καὶ εἰς τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. [Τοὺς δὲ λέγοντας, Ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν, καὶ Πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν, καὶ ὅτι Ἐξ οὐκ ὄντων εγένετο, ἢ Ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ κτιστόν, ἢ τρεπτόν, ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τούτους ἀναθεματίζει ἡ ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ἐκκλησία].

Filioque дау-дамай

VI ғасырдың аяғында кейбір латын тіліндегі шіркеулер Киелі Рухтың шығуы туралы сипаттамаға "Filioque" ("және Ұл") деген сөзді қосты, көптеген шығыс православиелік христиандар кейіннен бұл үшінші Экуменикалық Кеңестің VII канонының бұзылуы деп санайды, себебі бұл сөздер Никея немесе Константинополь Кеңесінің мәтініне енгізілмеген. Бұл 1014 жылы Римнің діни қызметіне енгізілді. Римдік ритуалдағы миссада Никея-Константинополь Символының латын мәтіні, түпнұсқа мәтінде жоқ "Deum de Deo" (Құдайдан Құдай) және "Filioque" (және Ұлдан) тіркестерімен, бұрын "иманды білдіру" үшін қолданылатын жалғыз форма болды. Римдік Миссалы қазір оны Апостолдар Символымен бірге "Иман нышаны немесе білдірілімі немесе Символ" деп атайды, ал екіншісін "Рим шіркеуінің крещение Символы, Апостолдар Символы" деп сипаттайды. Кейбір евангелистік және басқа христиандар Никей Символын пайдалы және белгілі бір дәрежеде авторитетті деп санайды, бірақ олардың тек Қасиетті Жазулар ғана толық авторитетті деген сеніміне байланысты, оны қатесіз деп санамайды. Жаңа Иерусалим шіркеуі, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі және Ехоба куәгерлері сияқты үштікке (Троицаға) сенбейтін топтар Никей Символының кейбір тұжырымдарын ашық түрде жоққа шығарады.

Латын тіліндегі литургиялық нұсқа

Латын мәтіні грек тіліндегі "Deum de Deo" және "Filioque" сөздерін қосады. Соңғысы туралы жоғарыдағы "Filioque даулары" бөлімін қараңыз. Әрине, παντοκράτορα және omnipotentem сияқты қолданылған терминдердің мәндік түйсіктері де әртүрлі ([[Пантократор – барлыққа билеуші; omnipotentem – құдіретті, шексіз күш иесі]). "ἐκπορευόμενον" сөзінің мәндік түйсіктерінің айырмашылығы "Киелі Рухтың шығуына қатысты грек және латын дәстүрлері" зерттеуінің нысаны болды, бұл зерттеуді 1996 жылы Христиандық бірлікті ілгерілету жөніндегі Паптық Кеңес жариялаған. Тағы да, ὁμοούσιον және consubstantialem терминдері, "бір мәнді" немесе "құпиялас" деп аударылған, әртүрлі мәндік түйсіктерге ие, олар грек тіліндегі οὐσίαға (тұрақты мән, өзгермейтін шындық, зат, мән, нағыз табиғат) және латын тіліндегі substantiaға (бір нәрсенің құрамы, мән, мазмұн, материал, зат) сәйкес келеді. "Credo" сөзі классикалық латын тілінде дұрыс деп есептелген нәрсенің айыптау райымен (және сенім білдірілген адамға дативпен) қолданылса, мұнда грек тіліндегі εἰς сөзінің тікелей аудармасы – "in" сөзімен үш рет, ал бір рет классикалық құрылымсыз қолданылады (unam, sanctam, catholicam et apostolicam Ecclesiam).

Армян тіліндегі нұсқаның ағылшынша аудармасы

Біз бір Құдайға, Көк пен жерді, көзге көрінетін және көрінбейтін нәрселерді жаратқан, Әлміралы Әкеге сеніміз. Әрі бір Тәңір Иса Мәсіхке, Құдайдың Ұлына, Құдай Әкеден туған жалғыз Ұлына, Әкенің мәнінен болғанға сеніміз. Құдайдан Құдай, Нұрдан Нұр, Шын Құдайдан Шын Құдай, туған, жаратылмаған; Әкемен бір мәнді, Оның арқылы барлық нәрсе жаратылды, көкте де, жерде де, көзге көрінетін де, көрінбейтін де. Біз үшін, адамзат үшін және біздің құтқарылуымыз үшін, Ол көктен түсіп, денеге еніп, адам болды, Қасиетті Рухпен қасиетті Мариядан толыққанды түрде дүниеге келді. Ол дене, жан және ойды, адамның барлық жайын, шындықпен, емес сырттай ғана алды. Ол азап шекті, айқышқа қадалды, жерленді, үшінші күні қайта тірілді, содан кейін сол денесімен көкке көтерілді және Әкенің оң жағына отырды. Ол сол денесімен және Әкенің даңқымен қайта оралуға, тірілерді және өлгендерді соттауға келеді; Оның Патшалығының соңы жоқ. Біз Қасиетті Рухқа, жаратылмаған және кемелді Құдайға сеніміз. Ол Заң, пайғамбарлар және Інжіл арқылы сөйледі; Ол Иорданға түсіп, елшілер арқылы уағыз айтты және қасиеттілерде өмір сүрді. Біз сондай-ақ бір ғана, әмбебап, елшілік және [Қасиетті] Шіркеуге, өкінішпен бір рет шомылуға, күнәлардың кешірілуі мен тыйылуына, өлгендердің қайта тірілуіне, жан мен дененің мәңгілік сотталуына, Көк Патшалығына және мәңгілік өмірге сеніміз.

Басқа да ежелгі литургиялық аудармалар

Бірнеше Шығыс православие шіркеулері қолданатын шіркеу славян тіліндегі нұсқасы грек литургиялық нұсқасымен іс жүзінде бірдей. Бұл нұсқаны кейбір Византиялық обрядты Шығыс католик шіркеулері де қолданады. Брест одағы Filioque-ді қосудан бас тартқанмен, оны кейде русин католиктері, олардың ескі литургиялық кітаптарында бұл тіркес жақша ішінде көрсетілген, және украин католиктері қосып жазған. 1971 жылы русин ғалымы Казимир Кучарек былай деп жазды: "Шығыс католик шіркеулерінде Filioque-ді, егер наразылық тудыратын жағдай болмаса, жіберуге болады. Көптеген Шығыс католик обрядтары оны қолданады". Дегенмен, 1971 жылдан кейінгі онжылдықтарда оның қолданылуы азайды. Шығыс православиесі және Шығыс шіркеуі қолданатын нұсқалар грек литургиялық нұсқасынан "Мен сенемін" дегеннің орнына түпнұсқадағыдай "Біз сенеміз" деп айту арқылы ерекшеленуі мүмкін.