Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алгеро, Сардиния, Италияда сөйленетін каталан тілінің нұсқасы
Catalan variant spoken in Alghero, Sardinia, Italy
Алгеро немесе Алгере (автоним: alguerés) – Италияның Сардиния аймағының солтүстік-батысындағы Алгеро қаласында (каталан тілінде L'Alguer) сөйленетін каталан тілінің нұсқасы. Бұл диалект 1372 жылы каталан тілінде сөйлейтін отарлаушыларға бірнеше көтерілістен кейін Алгероны қайта жандандыруға және жергілікті тұрғындарды ығыстыруға рұқсат берілген кезде пайда болды. Каталан тілі ресми тіл мәртебесін испан тіліне, ал 18 ғасырдың ортасында итальян тіліне жоғалтты. Бүгінде бұл тіл итальян тілімен бірге жартылай ресми мойындалған. Зерттеулерге сәйкес, әлем бойынша шамамен 20 000 – 30 000 адам бұл тілде сөйлейді. Алгеро тілінде сөйлейтін қауымдастықтарда итальян және Логудоре сардиниялық тілдері де жиі қолданылады. Бұл тіл ерекше болғанымен, бастапқыда каталан тілінен туындаған және оның бір нұсқасы саналады.
Algherese or Alguerese (autonym: alguerés ) is the variant of Catalan spoken in the city of Alghero (L'Alguer in Catalan), in the northwest of Sardinia, Italy. The dialect has its roots in 1372, when Catalan speaking colonists were allowed to repopulate Alghero and expel the native population, after several revolts. Catalan was replaced as the official language by Spanish, then by Italian in the mid 18th century. Today the language has semi official recognition alongside Italian. Studies give an approximate number of 20,000 to 30,000 native speakers of the language worldwide. In communities where Algherese is spoken, Italian and Logudorese Sardinian are often used as well. The language, though distinct, is initially derived from, and thus considered a variant of, the Catalan language.
Қазіргі жағдай
Қаланың кең ауқымды итальян тіліне өтуінің нәтижесінде итальян тілі қазір Алгерода басым тіл болып табылады, 2004 жылғы сауалнама бойынша сауалнамаға қатысқандардың шамамен 60% үшін ол ана тілі екені анықталды. Бұл диалект көбінесе жергілікті тіл ретінде қолданылады, көбінесе итальян және/немесе сардиния тілін салыстырмалы түрде тар шеңберде толықтыру үшін пайдаланылады. Келесі деректер 2004 жылғы Enquesta d’usos lingüístics a l’Alguer ("Алгеродағы тілдік қолданыс туралы сауалнама", EULAL) және 2015 жылғы Els usos lingüístics a l’Alguer (EULA 2015) зерттеулерінен алынды, екеуі де Алгеро қаласында алгеро тілінің әртүрлі салалардағы жалпы қолданысын зерттеуге арналған. +Тіл мәртебесі20042015 Ауызша түсіну90,1% (сардиния тілінде ауызша түсіну: 69,7%)88,2% Ауызша сөйлеу61,3% (сардиния тілінде ауызша сөйлеу: 33,9%)50,5% Жазбаша түсіну46,6% (сардиния тілінде жазбаша түсіну: 35,4%)35,6% Жазбаша сөйлеу13,6% (сардиния тілінде жазбаша сөйлеу: 15,4%)8,1% Ана тілі22,4% (59,2% итальян тілі)17,5% Күнделікті қолданылатын тіл13,9%9,1%
As a result of the city's extensive Italianization, Italian is now the predominant language in Alghero, being estimated by a 2004 survey to be first language of close to 60% of those surveyed. The dialect is mostly a local language, often used to supplement Italian and/or Sardinian in relatively small circles. The following figures were obtained from the Enquesta d’usos lingüístics a l’Alguer ("Survey of linguistic usage in Alghero", EULAL) of 2004 and the Els usos lingüístics a l’Alguer of 2015 (EULA 2015), both of which were studies conducted in the town of Alghero about the general use of Algherese in several media. +Language status20042015Oral Comprehension90.1% (Sardinian oral comprehension: 69.7%)88.2%Oral Expression61.3% (Sardinian oral expression: 33.9%)50.5%Written Comprehension46.6% (Sardinian written comprehension: 35.4%)35.6%Written Expression13.6% (Sardinian written expression: 15.4%)8.1%First Language22.4% (59.2% Italian)17.5%Habitual Language13.9%9.1%
Ресми тану
1999 жылы каталан және сардиния тілдері Италия мемлекетінің 482/1999 заңы бойынша ресми түрде танылған "тарихи лингвистикалық азшылықтар" деп аталатын он екі азшылық тілдің қатарына енді. Осыған дейін Сардинияның өңірлік кеңесі 15 қазан 1997 жылғы № 26 заңын қабылдады, ол сардиния тілінің итальян тілімен тең мәртебеде болуын бүкіл арал бойынша қамтамасыз етумен қатар, Алгеро қаласында каталан тілі сияқты басқа да аз қолданылатын тілдерге де осы тілдермен бірдей қарауды көздеді. Қалалық кеңес өз тарапынан оны қорғау және нормативтендіруді қалалық жарғысында жариялады.
In 1999, Catalan and Sardinian were among the twelve minority languages officially recognized as Italy's "historical linguistic minorities" by the Italian State under Law No. 482/1999. Prior to this, the Regional Council of Sardinia had passed the Regional Law No. 26 of 15 October 1997 which, aside from promoting the equality in dignity of the Sardinian language with the Italian language throughout the island, provided that the other languages of smaller scope be afforded the same treatment as the aforementioned languages, among which Catalan is cited, in the city of Alghero. The city council, for its part, promulgated its protection and standardization in its city statute.
Морфология
Өткендегі жай уақыт қазіргі толық уақытпен алмастырылады (haver "иелену" етістігінің қазіргі заман түрі + өткен шақ есімшесі), бұл итальян тілінің ықпалы болуы мүмкін. Кемел өткен шақта барлық жіктелулерде этимологиялық 'v' әрпі сақталады: 1-ші ава, 2-ші ива, 3-ші ива. Ал қазіргі Шығыс және Батыс стандартты каталон тілдерінде 1-ші ава, 2-ші иа, 3-ші иа қолданылады, бұл ерекшелік Рибагорчан диалектісіне тән. Сардиния, испан және итальян тілдерінен кең көлемде лексикалық қарыз сөздер мен тікелей аудармалар алынған: сөздіктің шамамен жартысы каталон тілінен емес.
The simple past is replaced by the present perfect (present of haver "to have" + past participle), possibly by Italian influence. The imperfect past preserves etymological v in all conjugations: 1st ava, 2nd iva, 3rd iva unlike modern Eastern and Western Standard Catalan, which use 1st ava, 2nd ia, 3rd ia, a feature shared with the Ribagorçan dialect. Large scale lexical borrowing and calques from Sardinian, Spanish and Italian: nearly half of the vocabulary is not from Catalan.