Қате жасау мүмкін емеушілік – эпистемология мен теологиядағы маңызды ұғым. Білімнің шегі, адамның білу қабілеті туралы философиялық пікірлерді қарастырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қате жасау мүмкін еместігі
қате жасау мүмкін еместігі
Inability to be wrong
the inability to be wrong
Қателіксіздік – қате жасауға келмейтін қабілетті білдіреді. Ол нақты бір салаға қатысты болуы мүмкін, немесе жалпылама сипаттама ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл термин эпистемология және теология салаларында маңызды, және оның мағынасы мен мәні екі саланың да әлдеқашан пікірталас тудырып келеді.
Infallibility refers to an inability to be wrong. It can be applied within a specific domain, or it can be used as a more general adjective. The term has significance in both epistemology and theology, and its meaning and significance in both fields is the subject of continued debate.
Философияда
Эпистемология – философияның бір саласы, адамның не біле алатыны туралы мәселеге қатысты. Адамның қателіксіз болу мүмкіндігі философиялық мектепке байланысты. Философиялық күмәнданушылар адамның ешнәрсені анық біле алмайтынын, тіпті қателіксіздікке де жете алмайтынын айтады. Қателіксіздік тұжырымдамасын қолдайтындар білімге абсолютті нақтылық қажет дейді, яғни егер адам бір нәрсенің рас екенін білсе, оның жалған болуы мүмкін емес. Субъективизмді жақтаушылар объективті шындық немесе шындық жоқ деп санайды, сондықтан кез келген адам қателіксіз деп есептелуі мүмкін, себебі адам санасындағы барлық нәрсе нағыз және шын болып саналады. Ақыл-ой мен рационалдықты қолдайтындар білімнің нақтылығын, біреудің "осы білімнің нақтылығы абсолютті" деп сеніммен айта алатындай деңгейде жетілдірілмейтін, бірақ кездейсоқ түрде объективтілікке қол жеткізуге мүмкіндік беретін, алайда білімді "әмбебап нақты" деп сенімді түрде сипаттауға болмайтын, өте күрделі шаралар арқылы алуға болады деп мәлімдейді. Сондықтан, жақтаушылар мұндай жағдайдан қашып, білім алудың тиімді құралы ретінде Окамның бритвасын қолдануға бейім.
Epistemology, a branch of philosophy, is concerned with the question of what, if anything, humans can know. The answer to the issue of whether or not a human can be infallible depends on the philosophical school. Advocates of philosophical skepticism claim that one cannot know anything with certainty, much less be infallible. Infallibilists hold that knowledge requires absolute certainty, in the sense that if one knows that something is true, it is impossible that it could have turned out to be false. Advocates of subjectivism claim that there is no objective reality or truth, and therefore anyone can be considered infallible, since whatever is within a person's consciousness is considered the real and the true. Advocates of reason and rationality claim that one can gain certainty of knowledge, through a process of extreme refinement measures unlikely to be perfected enough for someone to assurably say "certainty of this knowledge is absolute", yet also assume by chance that one could land on the objective without the knowledge being confidently described as "universally certain", thus as a result, advocates tend to avoid this altogether and instead rely upon Occam's Razor as a suitable means for obtaining knowledge.
Христиандық
Христиан шіркеуінің Оксфорд сөздігі қатесіздікті "ашылған шындықты үйретуде қателік жасауға болмайтындық" деп анықтайды. Католик және Шығыс Православ теологиясы шіркеудің қатесіз екенін мәлімдейді, бірақ қатесіздіктің қайда орналасқаны – ілімдерде, Киелі Жазуларда, әлде шіркеу басшыларында – деген мәселеде келіспейді. Католик теологиясында, шындықтың өзі Иса қатесіз, бірақ шіркеу епископтарының арнайы оқыту актісі ғана дұрыс түрде "қатесіз" деп аталуы мүмкін. Бірінші Ватикан кеңесінде (1869–71) және екінші Ватикан кеңесінде (1962–1965) қайта расталғандай, католик шіркеуінің жер бетіндегі басшысы, Папа, сенім және мораль мәселелерінде ex cathedra сөйлегенде қате жасамайды (яғни, ол Папалық кеңсесін бүкіл шіркеуге сенім мен моральға тікелей қатысты мәселелерде нақты және өзгермейтін оқыту үшін пайдалануға ниеттенгенде). Дегенмен, Папаның қатесіздігі осындай жағдайлармен ғана шектелмейді, сондықтан Папаның күнә жасауы және жаңылысуы мүмкін. Папаның қатесіздігі, Папамен доктриналық біртүзілікте, олар шындық деп жариялаған доктринаны ресми түрде оқығанда, епископтардың толық жиынына да тиесілі. Керісінше, протестант және конфессиялық емес христиан шіркеулері христиан шіркеуінің шынымен қателікті екеніне сенеді, бұл туралы Мәсіхтің айқышқа шегеленген құрбанының әлемнің, оның ішінде оның шіркеуінің күнәларын өтеу қажеттілігінен дәлелдеме алады және тек Құдайдың Киелі Жазулардағы сөзі ғана қатесіз деп санайды. Олар Папаның қатесіздігі туралы католик талабын толығымен жоққа шығарады, тек Киелі кітаптарға ғана емес, сонымен қатар Папалардың бір-бірімен қайшылығына және Рим-католик шіркеуі тарихында көптеген Папалар жасаған қателіктерге сілтеме жасайды. Қатесіздікті анықтаудың күрделілігіне байланысты, кейбір протестант және конфессиялық емес көзқарастар Папаның қатесіздігін мінсіздікпен шатастырады, Папаның күнә жасаудан қорғалғандай екенін ойлайды. Бұл католик шіркеуінің ілімі емес, ол Папалардың күнә жасай алатынын және тіпті бір-бірінің жеке теологиялық пікірлерімен қайшы келе алатынын мойындайды.
The Oxford Dictionary of the Christian Church defines infallibility as "Inability to err in teaching revealed truth". Catholic and Eastern Orthodox theology claim that the Church is infallible, but disagree as to where infallibility exists, whether in doctrines, scripture, or church authorities. In Catholic theology, Jesus, who is the Truth, is infallible, but only a special act of teaching by the church's bishops may properly be called "infallible". According to the First Vatican Council (1869–71) and as reaffirmed at Vatican II (1962–1965), the earthly head of the Catholic Church, the Pope, is infallible when speaking ex cathedra on matters of faith and morals (that is, when he explicitly intends to use his papal office to teach the whole Church definitively and irreformably on matters which deal directly with faith and morals). However, papal infallibility does not extend beyond such cases, thus making it possible for a Pope to sin and to be incorrect. Papal infallibility also belongs to the body of bishops as a whole, when, in doctrinal unity with the pope, they solemnly teach a doctrine as true. In contrast, Protestant and non denominational Christian churches believe that the Christian Church is indeed fallible, as evidenced by the requirement of Christ's sacrifice on the cross to pay for the sins of the world, including those of his Church, and that only God's word in scripture is infallible. They also completely reject the Catholic claim regarding papal infallibility, citing not just scriptural reasons, but also the many times popes have contradicted each other and the history of mistakes committed by many popes throughout Roman Catholic Church history. Because of the complexity in defining infallibility, some Protestant and non denominational views confuse papal infallibility with impeccability, as if the Pope were immune from sin. This is not the Catholic Church's doctrine, which concedes that Popes can sin and may even contradict one another's personal theological opinions.
Жалпыға ортақ ілімдер
Ислам діні, Алланың жалғыз шын екенін жеткізуге қатысты Пайғамбарлардың (с.ғ.с.) үйреткендері мен басшылықтарының қатесіз екенін білдіреді. Сондай-ақ, Ислам діні Құранның қатесіз мәтін екенін де білдіреді.
Islam teaches that the teachings and guidance by the Prophets with regard to bringing the message of the One true God is infallible. Islam also teaches that the Quran is an infallible text.
Шиилердің қосымша ілімдері
Шиит теологиясында, исламның екі тармағының бірінде, Мұхаммедті, оның қызы Фатима Захраны және шиит имамдарын қамтитын Аһл аль-Байттың барлығы қатесіз деп есептеледі. Олардың айтқан әр сөзі мен үйреткендерінің сөздеріне сенуге болады, олардың өзі сенген барлық ақпараттың рас екеніне сеніледі, сондай-ақ олардың дұрыс пен бұрыс туралы толық білімі бар және олар ешқашан Аллаға бағынбау ниетімен әрекет етпейді. Шииттер сонымен қатар Адамнан бастап Мұхаммедке дейін 124 000 пайғамбар болғанын айтады, олардың барлығы, соңғысы да, Аһл аль-Байт сияқты қатесіз болған.
In Shi'a theology, one of the two branches of Islam, the belief is that the Ahl al Bayt, including Muhammad, his daughter Fatima Zahra and Shi'a Imams are all infallible. It is believed that they are infallible in the sense that all statements or teachings made by them can be relied on to be certainly true, that all information believed by themselves is true, and that they have complete knowledge about right and wrong and never intend to disobey God. It is also held by Shi'as that there were 124,000 Prophets, beginning with Adam and ending with Muhammad with all, including the last, being infallible in the same sense as the Ahl al Bayt.
In the Bhagavad Gita, Krishna explains to Arjuna (Bg 15.16 to 15.20):
Бахаи діні
Бахаи діні Ең үлкен қатесіздік (аль 'исма әл-кубра) туралы ілімді үйретеді, ол әлемнің ірі діндерін құрған Құдайдың көріністеріне қатысты, соның ішінде Ыбырайым, Кришна, Зороастр, Мұса, Будда, Иса Мәсіх, Мұхаммед, сондай-ақ Баб (1819–1850) және Бахаулла (1817–1892) – діннің пайғамбар негізін қалаушысы. Қатесіздік сондай-ақ діннің негізін қалаушының ұлы Абдул-Бахаға (1844–1921), діннің Қорғаушысы Шоги Эффендиге (1897–1957) және діннің тоғыз мүшеден тұратын жоғары басқарушы органы – Әлемдік әділдік үйіне де қатысты. Китаб-и-Ақдас кітабында Бахаулла өзінің «Ең үлкен қатесіздікте» «ешқандай серігі жоқ» екенін айтады. Кейіннен ол бұл ілімді 1885 жыл шамасында Әзербайжандық бір сенушіге жазылған ʼИсрақат тақташасында кеңейте түсіндіреді. Абдул-Баха қатесіздікті екі түрге бөліп сипаттады: Құдайдың көріністерінің «табиғи қатесіздігі» және Қорғаушы мен Әлемдік әділдік үйінің «жетілген қатесіздігі». Абдул-Баханың өсиеті бойынша, Қорғаушы мен Әлемдік әділдік үйі «Абха сұлулығының қамқорлығы мен қорғауында, Жоғары мәңгілік нұрдың панасы мен қатесіз басшылығында» болады: Олар шешкен нәрсенің бәрі Алладан. Кім оларға бағынбаса, ол Аллаға да бағынбаған болады. Кім оларға қарсы шықса, ол Аллаға да қарсы шыққан болады. Кім оларға қарсы тұрса, ол Аллаға да қарсы тұрған болады. Кім олармен таласқа түссе, ол Алламен де таласқан болады. Кім оларды жоққа шығарса, ол Алланы да жоққа шығарған болады. Кім оларға сенімсіздік танытса, ол Аллаға да сенімсіздік танытқан болады. Кім олардан бұрылып, өз жолынан тайса, шын мәнінде Алладан бұрылған болады. Алланың ашуы, қаһары және кек алуы оның үстіне болсын! Шоги Эффенди Қорғаушының қатесіздігінің шектерін былай сипаттайды: Қорғаушының қатесіздігі тек діннің ісіне және оның үйретілімдерін түсіндіруге тікелей қатысты мәселелермен ғана шектеледі; ол экономика, ғылым және т.б. сияқты басқа да салаларда қатесіз авторитет емес. Егер ол қандай да бір нәрсені, тіпті ол жеке адамға қатысты болса да, діннің қорғалуы үшін маңызды деп санаса, оған бағыну керек, бірақ ол кеңес берген кезде, мысалы, сіздің болашағыңыз туралы бұрынғы хатында берген кеңесі, міндетті емес; сіз оны қалағаныңызша орындауға немесе орындамауға еркіңіз бар.
The Baháʼí Faith teaches the doctrine of the Most Great Infallibility (al 'ismah al kubra) which applies to the Manifestations of God who founded the world's major religions, including Abraham, Krishna, Zoroaster, Moses, Buddha, Jesus Christ, Muhammad, as well as the Báb (1819–1850) and Baháʼu'lláh (1817–1892), the prophet founder of the faith. Infallibility also extends to ʻAbdu'l Bahá (1844–1921), the son of the faith's founder; to the Guardian of the faith Shoghi Effendi (1897–1957); and to the Universal House of Justice, the faith's nine member supreme ruling body. In the Kitáb i Aqdas, the central religious text of the faith, Baháʼu'lláh describes himself as having "no partner in the Most Great Infallibility". He later expounds on the doctrine in the ʼIs͟hráqát, a tablet written circa 1885 to a believer from Azerbaijan. ʻAbdu'l Bahá described infallibility as being of two kinds: the "essential infallibility" of the Manifestations of God, and the "acquired infallibility" of the Guardian and the Universal House of Justice. In the Will and Testament of ʻAbdu'l Bahá, he describes both the Guardian and the Universal House of Justice as being "under the care and protection of the Abhá Beauty, under the shelter and unerring guidance of the Exalted One": Whatsoever they decide is of God. Whoso obeyeth him not, neither obeyeth them, hath not obeyed God; whoso rebelleth against him and against them hath rebelled against God; whoso opposeth him hath opposed God; whoso contendeth with them hath contended with God; whoso disputeth with him hath disputed with God; whoso denieth him hath denied God; whoso disbelieveth in him hath disbelieved in God; whoso deviateth, separateth himself and turneth aside from him hath in truth deviated, separated himself and turned aside from God. May the wrath, the fierce indignation, the vengeance of God rest upon him!Shoghi Effendi describes the limits of the Guardian's infallibility as such:The infallibility of the Guardian is confined to matters which are related strictly to the Cause and interpretation of the teachings; he is not an infallible authority on other subjects, such as economics, science, etc. When he feels that a certain thing is essential for the protection of the Cause, even if it is something that affects a person personally, he must be obeyed, but when he gives advice, such as that he gave you in a previous letter about your future, it is not binding; you are free to follow it or not as you please.