Қызыл теңіздің шопаны: І-ІІ ғасырлар христиандық әдебиеті
The Shepherd of Hermas
«Шеpherd of Hermas» – I-II ғасырдағы христиандық әдебиет. Римде жазылған, алғашқы христиан дінбасылары тарапынан қадірленген маңызды шығарма. Кодекс Синайскийде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 немесе 2 ғасырдағы христиан әдеби шығармасы
Christian literary work of the 1st or 2nd century
Германың Бағушысы (Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ, Poimēn tou Herma; Pastor Hermae), кейде жай ғана Бағушы деп аталады, – екінші ғасырдың бірінші жартысының соңында жазылған христиан әдеби шығармасы. Көптеген христиандар үшін құнды кітап саналады, ал Ириней сияқты ертедегі шіркеу әкелері оны канондық кітап деп санаған. Бағушы 2-ші, 3-ші және 4-ші ғасырлардағы христиандар арасында кең таралған. Ол Синай кодексінде кездеседі. Мураторий фрагментінде Бағушының авторы – Пьос I-нің інісі Герма екені айтылады.
The Shepherd of Hermas (Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ, Poimēn tou Herma; Pastor Hermae), sometimes just called The Shepherd, is a Christian literary work of the late first half of the second century, considered a valuable book by many Christians, and considered canonical scripture by some of the early Church fathers such as Irenaeus. The Shepherd was popular amongst Christians in the 2nd, 3rd, and 4th centuries. It is found in the Codex Sinaiticus. The Muratorian Fragment identifies the author of The Shepherd as Hermas, the brother of Pius I.
Тіл және аударма
Бұл кітап бастапқыда Римде койне грек тілінде жазылған. Көп ұзамай оның алғашқы латын аудармасы – "Вулгата" (халық тілі) шығарылды. Ал екінші латын аудармасы Палатина бесінші ғасырдың басында жасалды. Грек нұсқасының соңғы бестен бір бөлігі жоқ. Сондықтан "Вулгата" ең ерте аударма және ең толық куәлік болып табылады. "Шопан" кітабы кем дегенде екі рет копт (египет) тіліне аударылған, сондай-ақ сахид және ахми диалектілеріндегі аудармалардың үзінділері сақталған. Сондай-ақ, үш аударма Гез (Эфиопия) тіліне жасалды, бірақ олардың ешқайсысы толық сақталмаған. Грузин тіліндегі аударма араб тілінен жасалған болуы мүмкін, бірақ араб тілінен аударма сақталмаған. Сирия тілінде аударма болған жоқ және сирия тіліндегі бірде-бір автордың Шопан туралы білімі жоқ. Ол Батыс Рим империясында және Александрияда шығыстың қалған бөлігіне қарағанда әрқашан танымал болды. Манихейлік оқырмандар үшін жасалған орта парсы тіліне аударма жасалды, ол қазіргі Қытайдағы Турфаннан табылған бір ғана фрагмент қолжазбада сақталған.
The book was originally written in Rome in Koine Greek. A first Latin translation, the Vulgata (common language), was made very shortly afterwards. A second Latin translation, the Palatina, was made at the beginning of the fifth century. Of the Greek version, the last fifth or so is missing. The Vulgata is therefore the earliest translation and the most complete witness. The Shepherd was also translated at least twice into the Coptic (Egyptian) language and fragments of translations in both the Sahidic and Akhmimic dialects survive. Three translations into Ge'ez (Ethiopic) were also made, but none survives complete. The sole surviving Georgian translation seems to have been made from an Arabic version, but no Arabic translation has been preserved. There does not appear to have been a Syriac translation and no Syriac author shows any awareness of the Shepherd. It was always more popular in the Western Roman Empire and in Alexandria than in the rest of the east. There was a Middle Persian translation made for a Manichaean readership which survives in a single fragmentary manuscript found at Turfan in what is now China.
Мазмұны
Бұл кітапта бұрынғы құл болған Гермасқа берілген бес көрініс жазылған. Одан кейін он екі өсиет және он теңеу (яғни, нақыл сөздер) бар. Ол бірден бірінші тұлғада басталады: "Мені тәрбиелеген адам мені Римде тұратын Родаға сатты. Көп жылдар өткен соң мен оны қайта кездестірдім және оны бауыр ретінде жақсы көре бастадым". Гермас Кумаға жол тартқанда, оған Роданың көрінісі келеді. Ол оған (қазір) үйленген баяндаушының бұрын оған қатысты болған ұятсыз және таза емес ойлары үшін енді көкте оның қарсыласы екенін айтады. Ол өкініп, өзі үшін де, үйінің барлық мүшелері үшін де кешірім тілеп, дұға етсін. Ол адал емес балаларының күнәсінен әлсіз және күшсіз қарт әйел бейнесінде Шіркеудің көрінісін көргенде жұбаныш алады. Ол оған өкініш жемісін көрсетуді және балаларының күнәларын түзетуді айтады. Соңынан, өкінгеннен кейін, ол оның жасарғанын, бірақ әлі де қырсық және ақ шашы бар екенін көреді; кейін ол өте жас, бірақ әлі де ақ шашы бар болып көрінеді; соңында ол өзін даңқты күйеу жібегі ретінде көрсетеді. Бұл аллегориялық тіл шығарманың басқа бөліктерінде де жалғасады. Екінші көріністе ол Гермасқа кітап береді, кейін оны қайтарып алып, оған қосымша жазады. Бесінші көрініс, төртінші көріністен кейін 20 күн өткен соң, "өкініш періштесін" (елші) бақташы бейнесінде таныстырады, осы періште шығарманың атын береді. Ол Гермасқа ертедегі христиан этикасының қызықты дамуын құрайтын бірқатар ережелерді (мандаттар, бұйрықтар) жеткізеді. Бір ерекше атап өтерлік нәрсе – христиан күйеуінің адалдығын бұзған әйелін өкініш білдірген жағдайда кешіруге және қайта қабылдауға міндетті екендігі туралы нұсқау. Он бірінші өсиет, кішіпейілділік туралы, жалған пайғамбарларға қатысты, олар басты орынды (яғни, ақсақалдар арасында) иеленгісі келеді. Кейбіреулер мұнда шамамен 140 жылы Римге келген Маркионның діни қызметкерлер қатарына қосылуды (немесе тіпті Рим епископы болуды) қалауын көреді. Өсиеттерден кейін періште аян түрінде он теңеуді (нақыл сөздерді) айтады. Олардың ең ұзыны (Теңеу 9) – мұнара салу туралы теңеудің кеңейтілген түрі, ол үшінші көріністің мәнін құрады. Мұнара – Шіркеу, ал оның тастары – адалдар. Үшінші көріністе Шіркеудің нағыз бөлігі тек қана киелілер ғана болып көрінеді; 9-шы теңеуде барлық крещение алғандардың кіретіні анық көрсетілген, бірақ олар ауыр күнәлар үшін қуылса, тек өкініш білдіргеннен кейін ғана қайта қабылдануы мүмкін. Бұл жазбаның авторы кім екенін үш ежелгі куәгер растайды. Бұл куәгерлер Евсевийдің жазғандарына сүйенетін, ертедегі Шіркеудің жоғалған тарихының деректерімен бөліскен Хегезиппке сілтеме жасап отырған болуы мүмкін. Куәгерлер – Мураторий фрагменті, Либерияның Папалар тізімі (кейін Liber Pontificalis жазуында пайдаланылған жазба) және біздің заманымыздың 3-ші немесе 4-ші ғасырында Маркионға қарсы "Псевдо Тертуллиан" жазған өлең. Мюраторий фрагменті, әдетте, 170 жылы жазылған деп саналады (бірақ кейбір ғалымдар бұл датамен келіспейді), Жаңа Өсиет жазбаларының ең көне белгілі каноны болуы мүмкін. Онда "Шопан" кітабының авторы Гермас, Рим епискобы Пий І-нің інісі ретінде көрсетілген.
The book consists of five visions granted to Hermas, a former slave. This is followed by twelve mandates or commandments, and ten similitudes (aka parables). It commences abruptly in the first person: "He who brought me up sold me to a certain Rhoda, who was at Rome. After many years I met her again, and began to love her as a sister." As Hermas is on the road to Cumae, he has a vision of Rhoda. She tells him that she is now his accuser in heaven, on account of unchaste and impure thoughts the (now) married narrator once had regarding her. He is to repent and pray for forgiveness, for himself and all his house. He is consoled by a vision of the Church in the form of an aged woman, weak and helpless from the sins of her unfaithful children, who tells him to bear fruits of repentance and to correct the sins of his children. Subsequently, after his repentance he sees her made younger, yet still wrinkled and with white hair; then again, later she appears as quite young but still with white hair; and lastly, she shows herself as a glorious Bride. This allegorical language continues through the other parts of the work. In the second vision she gives Hermas a book, which she later takes back in order to add to it. The fifth vision, which is represented as taking place 20 days after the fourth, introduces "the Angel (Messenger) of repentance" in the guise of a shepherd, from whom the whole work takes its name. He delivers to Hermas a series of precepts (mandata, entolai), which form an interesting development of early Christian ethics. One point which deserves special mention is the instruction of a Christian husband's obligation to forgive and take back an adulterous wife upon her repentance. The eleventh mandate, on humility, is concerned with false prophets who desire to occupy the primary, or best seats (that is to say, among the presbyters). Some have seen here a reference to Marcion, who came to Rome c. 140 and desired to be admitted among the priests (or possibly even to become bishop of Rome). After the mandates come ten similitudes (parabolai) in the form of visions, which are explained by the angel. The longest of these (Similitude 9) is an elaboration of the parable of the building of a tower, which had formed the matter of the third vision. The tower is the Church, and the stones of which it is built are the faithful. In the third vision it looks as though only the holy are a part of the true Church; in Similitude 9 it is clearly pointed out that all the baptized are included, though they may be cast out for grave sins, and can be readmitted only after repentance. Three ancient witnesses claim to identify the author of this writing. These authorities may be citing the same source, perhaps Hegesippus, whose lost history of the early Church provided material for Eusebius of Caesarea. The witnesses are the Muratorian fragment, the Liberian Catalogue of Popes (a record that was later used in the writing of the Liber Pontificalis) and a poem written by "Pseudo Tertullian" against Marcion in the 3rd or 4th century AD. The Muratorian fragment, generally considered to have been written c. 170 AD (although a few scholars disagree with this dating), may be the earliest known canon of New Testament writings. It identifies Hermas, the author of The Shepherd, as the brother of Pius I, bishop of Rome:
Теология
5-ші мысалда автор Құдайдың Ұлын ізгі адам ретінде айтады, ол қасиетті «алдын-ала бар рухпен» толы және Ұл ретінде қабылданған. 2-ғасырда, асырап алушылық (Иса Мәсіх бастапқыда тек өлшеулі адам болған деген көзқарас) Исаның нағыз табиғаты туралы екі қарсы тұрған ілімнің бірі болды, екіншісі – ол Сөз (Логос) немесе Құдайдың жалғыз туған Ұлы ретінде бұрыннан бар екендігі және оның тұжырымдалуынан бастап осылай танылуы керек; Мәсіхтің Логос (Жн 1:1) ретіндегі сәйкестігі, онда Логос жаратылмаған және Құдаймен (яғни Әкемен) бірдей рухани деп түсіндіріледі, 325 жылы Никея соборында бекітілді. Богдан Г. Букур бұл құжат православ христиандар арасында кеңінен қабылданғанын, бірақ асырап алушылық Христологияны көрсеткені үшін сынға түспегенін айтады. Оның пікірінше, бұл үзіндіде Исаның оның рухына бағынғандардың ішінде мекендегені айтылған, сондықтан асырап алу Исаның емес, оның ізбасарларының ісі. Кейбір адамдар Гермас Құдайды екіқұдайлы (бинитариандық) тұрғысынан түсінеді, себебі ол Киелі Рухты Құдайдың Ұлы деп атайды. Дегенмен, Гермас екіқұдайлылыққа ие дегенге барлығы келіспейді. Келли Гермас Христологиясын «екіқұдайлылық пен асырап алушылықтың қосындысы» деп атайды. Гермас сотериологияны синергистік тұрғысынан қарастырады, онда құтқарылу үшін амалдар мен сенімнің екеуі де қажет. Гермасқа сәйкес, құтқарылу үшін крещение қажет және крещение алғандарды крещениеден кейінгі күнәлардың қаупі туралы ескертеді. Гермас Шопаны, практикалық себептермен, яғни крещениеден кейінгі күнәлардан қорқып, крещение рәсімін кейінге жылдыруды қолдайды. Гермас айтуынша, крещениеден кейін күнә жасаған адамның тәубе етуге бір ғана мүмкіндігі бар. Бұл кітапта моральға ерекше мән берілген, ал бұл еңбек еврей христиандығының Мұса заңын сақтауын көрсетеді. Гермас Монтанизммен кейбір ортақ белгілерге ие, мысалы, пайғамбарлық сыйларға және тәртіптік қатаңдыққа сенімділік, бірақ тікелей байланыс жоқ. Новатиан қалыптастырған қағидалар Гермас Шопанынан бастау алады. Кейбір адамдар Гермас алапаттан бұрын көтерілудің алғашқы мысалы екенін айтады. Гермас көтерілу туралы тікелей айтпаса да, ол «сенімі үшін үлкен қиындықтан құтылғандар» және басқалар да «алдағы үлкен қиындықтан» құтыла алатындары туралы жазады.
In parable 5, the author mentions a Son of God, as a virtuous man filled with a holy "pre existent spirit" and adopted as the Son. In the 2nd century, adoptionism (the view that Jesus Christ was, at least initially, only a mortal man) was one of two competing doctrines about Jesus's true nature, the other being that he pre existed as the Word (Logos) or only begotten Son of God and is to be identified as such from his conception; Christ's identity as the Logos (Jn 1:1), in which the Logos is further understood to be uncreated and coessentially divine with God (that is, the Father), was affirmed in 325 at the First Council of Nicaea. Bogdan G. Bucur says the document was widely accepted among orthodox Christians, yet was not criticized for apparently exhibiting an adoptionistic Christology. He says that the passage in question should be understood as Jesus making his dwelling within those who submit to his spirit, so that the adoption that takes place is not of Jesus, but of his followers. Some believe that Hermas has a binitarian understanding of God, as it calls the Holy Spirit the Son of God. Not all, however agree that Hermas has binitarianism. Kelly calls the Christology of Hermas "an amalgam of binitarianism and adoptionism. Hermas has a synergist understanding of soteriology, where both works and faith are needed to be saved. For Hermas baptism is necessary to be saved and warns those who undergo baptism by the danger of postbaptismal sins. Shepherd of Hermas possibly supports delaying baptism for practical reasons which is because of the fear of post baptismal sins. According to Hermas, those who fall into sin after baptism, have only one chance of penance. The book has a high emphasis on morals and the work is an indication of Jewish Christianity — still keeping the Law of Moses. Hermas has some similarities to Montanism, such as a support of a belief in prophetic gifts and disciplinarian rigorism, however a direct connection does not exist. The principles which Novatian formulated have their origin in the Shepherd of Hermas. Some have argued that Hermas is the first example of pre tribulational rapture. Though Hermas does not mention a rapture, he writes of believers that "have escaped from great tribulation on account of [their] faith" and that others could also escape "the great tribulation that is coming".
Христиан әдебиетіндегі орны
Тертуллиан папа Каликст I оны авторитет ретінде келтіргенін айтады (әрине, Бібл кітаптарының бірі емес), себебі ол былай деп жауап береді: "Егер «Шопан» кітабы Құдай құралына енгізілуге лайық болғанда және сіздің шіркеулеріңің өзіндегі шіркеулер кеңестерінің ешқайсысы оны апокрифтердің қатарында санамаса, мен сіздің аргументіңізді қабылдайтын едім". Сонымен қатар, ол Тертуллиан Еврейлерге жолданған Жаңа Өсиет хаты деп атаған Барнаба хатының «Шопанның апокрифтік хатынан гөрі шіркеулерде кеңінен қабылданатынын» айтады.
Tertullian implies that Pope Callixtus I had quoted it as an authority (though evidently not as one of the books of the Bible), for he replies: "I would admit your argument, if the writing of The Shepherd had deserved to be included in the Divine Instrument, and if it were not judged by every council of the Churches, even of your own Churches, among the apocryphal." And again, he says that the Epistle of Barnabas, which is Tertullian's name for the New Testament Epistle to the Hebrews, is "more received among the Churches than the apocryphal epistle of the Shepherd".
Басылымдар
Грек мәтіні Гебхардт пен Харнак (Лейпциг, 1877), Функ (Тюбинген, 1901) және оның ағылшын тіліндегі аудармасымен бірге Лайтфут, «Апостолдық әкелер», Гармон (Лондон, 1893) редакциялаған; Гермастың Синай кодексі Лейк (Оксфорд, 1911) редакциялаған. Уильям Уэйктің (Кентербери архиепискобы 1716–1737) ағылшын тіліндегі аудармасы В. Хоун мен Дж. Джонстың «Апокрифтік Жаңа өсиеті» (Лондон, 1820) кітабында келтірілген. Ағылшын тіліндегі аударма Робертс пен Дональдсон редакциялаған «Никейлік алдындағы әкелердің» американдық басылымының екінші томында да бар (Бәффало, Нью-Йорк, 1886). Басқа ағылшын тіліндегі аудармалары: Кирсопп Лейк, «Апостолдық әкелер» (Гарвард университеті баспасы, Loeb Classical Library, 1913) және Эдгар Дж. Гудспид, «Апостолдық әкелер» (Нью-Йорк, Harper & Bros. 1950). Жалпы алғанда, мыналарды қараңыз: Краттвелл, «Ертедегі христиандықтың әдеби тарихы», ІІ том (Лондон, 1893). Крюгер, «Ерте христиан әдебиетінің тарихы» (Нью-Йорк, 1897). Харнак, «Ерте христиан әдебиетінің хронологиясы», І том (Лейпциг, 1897). Тейлор, «Германың бақташысы» (Нью-Йорк, 1901).
The Greek text is edited by Gebhardt and Harnack (Leipzig, 1877), by Funk (Tübingen, 1901), and, with its English translation, by Lightfoot, Apostolic Fathers, edited by Harmon (London, 1893); the Codex Sinaiticus of Hermas was edited by Lake (Oxford, 1911). The English translation by William Wake (Archbishop of Canterbury 1716–1737) is given in W. Hone and J. Jones's Apocryphal New Testament (London, 1820). An English translation is also in volume ii of the American edition of Ante Nicene Fathers, edited by Roberts and Donaldson (Buffalo, New York, 1886). Other English translations are by Kirsopp Lake, The Apostolic Fathers (Harvard Univ. Press, Loeb Classical Library, 1913), and Edgar J. Goodspeed, The Apostolic Fathers (NY, Harper & Bros. 1950). In general, consult:
Cruttwell, Literary History of Early Christianity, volume ii (London, 1893). Krüger, History of Early Christian Literature (New York, 1897). Harnack, Chronologie der altchristlichen Literatur, volume i (Leipzig, 1897). Taylor, The Shepherd of Hermas (New York, 1901).