Эдмунд Геттиер: Білім туралы философиялық мәселелер

Кіріспе

Американдық философ (1927–2021)

Эдмунд Ли Геттьер III ( /ˈɡɛtiər/; 31 қазан 1927 – 23 наурыз 2021) – Массачусетс Амхерст университетіндегі американдық философ. Ол 1963 жылы жариялаған «Негізделген, шын мәніндегі сенім – білім бе?» деген мақаласымен әйгілі. Бұл мақала Геттьер проблемасы деп белгілі болған мәселеге жауап беруге тырысқан кең ауқымды философиялық әдебиеттерге бастау берді.

Өмір

Эдмунд Ли Геттьер III 1927 жылғы 31 қазанда Мэриленд штатының Балтимор қаласында дүниеге келген. Геттье 1949 жылы Джонс Хопкинс университетінен бакалавр дәрежесін алды. Ол 1961 жылы Корнелл университетінде «Бертран Расселдің сенім туралы теориялары» тақырыбындағы диссертациясымен философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды, бұл диссертацияны Норман Малкольм жетекшілігімен жазған. Геттье 1957 жылдан 1967 жылға дейін Уэйн штаты университетінде философиядан сабақ берді. Уэйн штатындағы оның философиялық әріптестерінің арасында Альвин Плантинга және Гектор Нери Кастанеда болды. 1964–1965 оқу жылында ол Питтсбург университетінде Mellon стипендиясын иеленді. Питтсбургте ол жас Бас С. Ван Фраасенмен танысып, Джон Пассмордың «Философиялық ойлау» кітабына алғашқы және жалғыз рецензиясын жариялады. 1967 жылы Геттье Массачусетс Амхерст университетінің философия факультетіне қабылданып, 1972 жылы толық профессор атағын алды.

Геттиер проблемасы

Геттье шындыққа сай және негізделген, бірақ біз интуитивті түрде білім деп атамайтын сенімдердің бірнеше мысалын келтіреді. Мұндай жағдайлар қазір «Геттье (қарсы) мысалдары» деп аталады. Геттье негізделген шындық сенім моделін сынағандықтан, басқа авторлар одан да фантастикалық қарсы мысалдар ойлап тапты. Мысалы: Мен Уимблдон ерлер турнирінің финалын тамашалап отырмын, Джон МакЭнроу Джимми Коннорспен өтеді, матч-пойнт, және МакЭнроу жеңіске жетеді. Мен өзімше: «Джон МакЭнроу осы жылғы Уимблдонның ерлер арасындағы чемпионы» деймін. Бірақ менің білмейтінім, BBC телеарнасында хабар таратудың техникалық бұзылысы болды, сондықтан өткен жылғы финалдың жазбасын көрсетіп жатыр, онда МакЭнроу тағы да Коннорсқа қарсы жеңген болатын. Мен өткен жылғы Уимблдон финалын көріп отырдым, сондықтан МакЭнроу Коннорсқа жеңген деп ойладым. Бірақ сол сәтте, шын мәнінде, МакЭнроу өткен жылғы жеңісін қайталап, Коннорсқа қарсы жеңіске жетіп жатты! Осылайша, МакЭнроудың Коннорсқа жеңіп, осы жылғы Уимблдон чемпионы болғаны туралы менің сенімім шындыққа сай, және менің сенуіме лайықты себептер болды (сенімім негізделген) — дегенмен, мен шынымен МакЭнроудың Коннорсқа жеңгенін «білдім» деп айта алмас едім, өйткені мен оның Коннорсқа жеңгенін кездейсоқ дұрыс таптым — менің сенімім дұрыс негіздемеге құрылмаған. Геттье философтардың білімнің жұмыс істейтін анықтамасын қайта жаңартуға тырысқан көптеген жұмыстарына түрткіс болды. Басты жауаптар: Геттье «негіздеме» сөзін тым жалпы қолданады, және тек негіздемелердің кейбір түрлері ғана есепке алынады. Геттье мысалдары негіз болып саналмайды, және тек кейбір дәлелдер ғана негіз бола алады. Білімнің төртінші шарты болуы керек, мысалы, «жалған алғышарттардың болмауы» немесе «қатесіздік». Роберт Нозик білімнің «ақиқатты іздеу» принципіне негізделген негізделген шындық сенімнен тұруы керек деп санайды, яғни егер сенім жалған болып шықса, оған сенілмеуі керек, және керісінше. Колин МакГинн білім атомдық екенін (ол кішірек құрамдас бөліктерге бөлінбейді) айтады. Бізде білім болғанда, бізде білім бар, ал білімнің нақты анықтамасы тіпті «білім» сөзін де қамтуы мүмкін. 2001 жылы Вайнберг, Николс және Стич жүргізген зерттеу Геттье мәселесінің әсері мәдениетке байланысты өзгеретінін көрсетті. Атап айтқанда, Батыс елдерінің адамдары осы оқигадағы жағдайларға Шығыс Азияның адамдарына қарағанда көбірек келіседі. Кейінгі зерттеулер бұл нәтижелерді қайталай алмады. Философ Дункан Притчардтың айтуынша, қызықтысы, Геттье мақаласын профессорлық қызметке қол жеткізу үшін жазған және ол эпистемологияға қызығушылық танытпаған, өйткені ол бұл салада басқа ештеңе жарияламаған және 2013 жылы Эдинбург университетінде мақаласының жарияланғанының 50 жылдығына арналған конференцияға қатысудан бас тартқан.

Gettier provides several examples of beliefs that are both true and justified, but that we should not intuitively term knowledge. Cases of this sort are now termed "Gettier (counter )examples". Because Gettier's criticism of the justified true belief model is systemic, other authors have imagined increasingly fantastical counterexamples. For example: I am watching the men's Wimbledon Final, and John McEnroe is playing Jimmy Connors, it is match point, and McEnroe wins. I say to myself: "John McEnroe is this year's men's champion at Wimbledon". Unbeknownst to me, however, the BBC were experiencing a broadcasting fault and so had broadcast a tape of last year's final, when McEnroe also beat Connors. I had been watching last year's Wimbledon final, so I believed that McEnroe had bested Connors. But at that same time, in real life, McEnroe was repeating last year's victory and besting Connors! So my belief that McEnroe bested Connors to become this year's Wimbledon champion is true, and I had good reason to believe so (my belief was justified) — and yet, there is a sense in which I could not really have claimed to "know" that McEnroe had bested Connors because I was only accidentally right that McEnroe beat Connors — my belief was not based on the right kind of justification. Gettier inspired a great deal of work by philosophers attempting to recover a working definition of knowledge. Major responses include:
Gettier's use of "justification" is too general, and only some kinds of justification count. Gettier's examples do not count as justification at all, and only some kinds of evidence are justificatory. Knowledge must have a fourth condition, such as "no false premises" or "indefeasibility". Robert Nozick suggests knowledge must consist of justified true belief that is "truth tracking" — a belief such that if it was revealed to be false, it would not have been believed, and conversely. Colin McGinn suggests that knowledge is atomic (it is not divisible into smaller components). We have knowledge when we have knowledge, and an accurate definition of knowledge may even contain the word "knowledge". A 2001 study by Weinberg, Nichols, and Stich suggests that the effect of the Gettier problem varies by culture. In particular, people from Western countries seem more likely to agree with the judgments described in the story than do those from East Asia. Subsequent studies were unable to replicate these results. What is interesting, according to philosopher Duncan Pritchard, is that Gettier wrote his paper in a bid to get tenure and that he had little interest in epistemology as he never published anything else in the field, and declined to attend a 2013 conference celebrating the 50th anniversary of his article's publication at the University of Edinborough.

Толық жұмыстар

"Нағыз сенім білімді ақтай ма?" Талдау, 23-том, 121–123-беттер (1963). "Шолу: [аталымы жоқ]" The Philosophical Review 74, № 2 (1965): 266–69. https://doi.org/10.2307/2183277
"А. Ж. Айердің «Адам туралы түсінік» еңбегіне пікірлер", ғылыми еңбектер жинағы: "Нiyet, ақыл-ой және қабылдау: қазіргі философия бойынша талқылаулар", ред. Гектор Нери Кастаньеда (Детройт, 1967).