Кіріспе

Тақырыпты шолу

Иммиграцияға қатысты либертариандық көзқарас либертариандық теория мен философияның маңызды ұғымдарының бірі саналады. Либертариандар арасында иммиграцияға қатысты қандай ұстаным либертариандық принциптерге ең сәйкес келеді деген мәселеде үлкен дау бар. Бір жағынан, иммиграцияға қойылатын шектеулер иммигранттар мен өзге де меншік иелерінің құқықтарын бұзу болып табылады және жеке бас бостандығына қауіп келтіреді деп санайды. Екінші жағынан, ашық шекаралар – мемлекет тарапынан күштеп интеграциялау саясаты екенін, ал меншік иелерінің құқықтарын қорғау үшін қазіргі үкіметтер елге кіруге рұқсат етілгендерге қатысты әлдеқайда қатаң саясатты қабылдауы керек деп тұжырымдайды.

Еркін көші-қонның либертариандық жақтаушылары

Сэмюэл Эдвард Конкин III заңсыз көші-қонды қарсы экономиканың маңызды бөлігі ретінде насихаттады. Экономист және либертариандық теоретик Уолтер Блок иммиграцияға қойылатын шектеулер либертариандықпен үйлеспейді деп мәлімдейді. Оның пікірінше, мемлекеттік шекаралар – өкілдіксіз және күшпен орнатылған, сондықтан иммигранттар мен эмигранттардың қозғалысын шектеуге ешқандай негіз жоқ. Либертариандық принциптерге сәйкес, Блок иммиграцияға агрессияға алып келмейтін жағдайда рұқсат етілуі керек деп санайды. Егер мүлік иесі көшіп келген адамды қабылдауға дайын болса, үшінші тараптың шағымдануға құқығы жоқ. Блок сондай-ақ, мемлекеттік миграциялық кедергілердің қазіргі ақаулы жағдайы либертариандарға ашық иммиграцияға қарсы шығуға рұқсат бермейді деп есептейді. Оның пікірінше, либертариандар либертариандық қоғамдағы жағдайды шамалап бағаруға емес, керісінше, агрессиясыздық принципіне тікелей сәйкес келетін саясатты қолдауға тиіс. Бұл мемлекет тарапынан иммиграциялық кедергілерге қарсы тұруды және мүлік иелеріне өз аумағына кімді қабылдауға, ал кімді қабылдамауға болатынын шешу құқығын қайтаруды білдіреді. Блок сонымен қатар, иммиграция ұлттық институттар мен мәдениетті құртады деген пікір либертариандық тұрғысынан қорғауға келмейді. Егер иммиграцияның бұл салдары мүлікке физикалық зиян келтірмесе, Блоктың ойынша, либертариандар бейбіт иммигранттарға күш қолдануға құқықтары жоқ. Либертариандық автор Джейкоб Хорнбергер, еркін иммиграциялық саясатты жақтаушы, ашық шекаралар – либертариандық иммиграциялық ұстанымның жалғыз дұрыс түрі деп санайды. Либертариандық Cato институты қырық жылдан бері иммиграцияны либералдауды қолдап келеді және қазіргі жүйені ескірген, әділетсіз және көбінесе қастандықпен жасалған деп сынап келеді. Саяси философ Адам Джеймс Тэбблдің пікірінше, ашық шекаралар кедей мигранттарды жіберуші елдердің экономикалық және институционалдық дамуына көмектеседі, бұл "мидың ағылуы" туралы сынға қарама-қарсы келеді.

Либертариандық иммиграцияны шектеу жақтастары

Либертариандық теоретик және экономист Мюррей Ротбард иммиграция мәселесіне жеке меншік арқылы қарады. «Еркіндік этикасы» атты еңбегінде Ротбард иммиграция мәселесі либертариандық қоғамда шешілуі мүмкін екенін айтты, онда барлық көшелер мен жерлер жеке меншікте болады. Иммиграцияға рұқсат беріледі және оны ынталандыруға болады, егер мүлік иелері иммигранттарды қабылдауға және оларға өздерінің жеке жолдарымен жүруге рұқсат берсе. Ротбард мұның әртүрлі көші-қон үлгілеріне алып келетініне сенді, бұл белгілі бір аймақтағы мүлік иелерінің көзқарасы мен тілектерін көрсетеді. Ротбардтың иммиграцияға қатысты көзқарасы оның карьерасының кейінгі кезеңінде өзгерді, ол анархо-капиталистік модель шектеусіз иммиграцияға ыңғайлы емес екенін анықтап айтты. Ол мемлекет тарапынан күштеп жүзеге асырылатын ашық иммиграциялық саясаттың еркіндікке қайшы екенін мәлімдеді: «Толығымен жекешелендірілген ел, тұрғындары мен мүлік иелері қалағандай «жабық» болады. Осылайша, АҚШ-тағы де-факто ашық шекаралар режимі, шын мәнінде, барлық көшелер мен мемлекеттік жерлерге жауапты орталық мемлекеттің мәжбүрлі түрде ашуы болып табылады және ол мүлік иелерінің нақты тілектерін көрсетпейді». Хоппе «Еркін сауда және иммиграцияны шектеу» атты мақаласында былай дейді: «Адамдардың қауымдасуы мен бөлінуінің абсолютті еріктілігі – мәжбүрлі интеграцияның кез келген түрінің болмауы – нәсілдік, этникалық, тілдік, діни немесе мәдени жағынан ерекшеленетін адамдар арасындағы бейбіт қарым-қатынастарды – еркін сауданы мүмкін етеді». Демократиялық орталық мемлекеттердің қазіргі жағдайы анархо-капиталистік идеалға толыққанды жақын болмаса да, Хоппе либертариандыққа жақынырақ саясатты қолдауға болатынын санайды. Оның пікірінше, демократиялық билеушілер өздері басқаратын аумақты жеке меншік санап, оған сәйкес саясат жүргізуі керек. Бұл «біліктілік, мінез-құлық және мәдени үйлесімділік» негізінде қатаң кемсітушілікке алып келеді, себебі билеушілер өз аумағының құнын барынша арттыруға тырысады. Сонымен қатар, Хоппе айтқандай, бұл модель «қажет болған жағдайда, резидент азаматтың жеке кепілдігімен және иммигранттың келтірген барлық мүліктік зиян үшін жауапкершілікті қабылдау арқылы, резиденттік мәртебеге де, азаматтыққа да қол жеткізуді талап етеді».