Кіріспе
Қоғамдық жағдайларды олардың қажеттілігіне қарай бағалайтын функция. Дауыс беру және саясат контекстінде осы ұғымды талқылау. Игілік-қалыңдық экономикасы және әлеуметтік таңдау теориясында әлеуметтік игілік функциясы – әлеуметтік реттеу, бағалау, пайдалылық немесе таңдау функциясы деп те аталады. Әлеуметтік игілік функциясы екі мүмкін нәтижені қарастырады, содан кейін әрбір адамның қалауларын біріктіріп, қайсысының қоғам үшін жақсырақ екенін анықтайды. Функцияға енгізілетін деректер қоғамның әл-ауқатына әсер ететін кез келген факторларды қамтуы мүмкін. Экономистер әлеуметтік таңдау функцияларын ұжымдық шешімдерді қабылдауда, қоғам үшін қай нәтиже жақсырақ екенін анықтау үшін пайдаланады, мысалы, табыстың оңтайлы бөлілуін анықтау, сондай-ақ демократиялық үкіметтер сайлаушылардың пікіріне сүйене отырып, бірнеше нұсқаның арасынан таңдау жасау үшін қолданады. Әлеуметтік игілік ұғымы тұтынушылар теориясының пайдалылық функциясына ұқсас, бірақ ең маңызды айырмашылығы – әлеуметтік игілік функциясы қоғамдағы әрбір адамның жеке қалауларын немесе бағалауларын көрсетеді, онда ұжымдық таңдаулар барлық адамдарға қолданылады, жеке қалаулар өндіріс факторларына (өзгермелі) шектеулерге қарамастан. Экономистер қолданатын әлеуметтік игілік функцияларының екі түрі бар: Ординалдық (немесе бағалау) функциялары екі нұсқаның қайсысы жақсырақ екенін анықтайды. Кардиналдық (немесе бағалау) функциялары әртүрлі нұсқаларды сандық түрде салыстыруға тырысады, бір таңдаудың екіншісінен қаншалықты жақсырақ екенін анықтау үшін.
In welfare economics and social choice theory, a social welfare function—also called a social ordering, ranking, utility, or choice function—is a function that ranks a set of social states by their desirability. A social welfare function takes two possible outcomes, then combines every person's preferences to determine which outcome is considered better by society as a whole. Inputs to the function can include any variables that affect the well being of a society. Social choice functions are used in collective decision making by economists to rigorously identify which outcome should be considered more desirable for society as a whole, e. g. to identify the optimal distribution of income, as well as by democratic governments to choose between several options based on the preferences of the voters. The notion of social welfare is analogous to the utility function of consumer theory, but with the key difference being the social welfare function is a mapping of individual preferences or judgments of everyone in a society where collective choices apply to all, whatever individual preferences are for (variable) constraints on factors of production. There are two, slightly different, kinds of social welfare functions used by economists:
Ordinal (or ranked voting) functions determine only which of two options is better. Cardinal (or rated voting) functions attempt to compare different options numerically, to determine how much better one choice is compared to another.
Әлеуметтік тәртіпті құру
Кейбір авторлар әлеуметтік таңдау немесе реттеу функциясы арасындағы айырмашылықты сақтайды: таңдау функциясы бір ғана ең жақсы нәтижені таңдайды, ал реттеу функциясы барлық мүмкін нәтижелерді тізімдейді. Сайлауларда әлеуметтік таңдау функциясы – бір жеңімпазды анықтайтын дауыс беру жүйесі. Кез келген әлеуметтік реттің ең жоғары бағаланған нәтижесін қарастыра отырып, оны таңдау функциясына айналдыруға болады. Алайда, әрбір әлеуметтік таңдау функциясы да реттеу функциясы болып табылады. Ең жақсы нәтижені жойып, жаңа жеңімпазды анықтағанда, екінші орынға ие болады. Осы процесті қайталаса, барлық үміткерлердің толық тізімі жасалады. Осы құрылым екі функцияны бірдей қарастыруға мүмкіндік беретіндіктен, әлеуметтік реттеу және таңдау функциялары көбінесе терминологияны дұрыс қолданбау арқасында шатастырылады.
Харсаньи теоремасы
Бір қосымша аксиоманы енгізу – «голландиялық кітаптардың» болмауы, немесе эквивалентті түрде әлеуметтік таңдаудың рационалды таңдау аксиомаларына сәйкес келуі – әлеуметтік таңдау функциясы утилитарлық қағидаға сәйкес болуын білдіреді, яғни салмақ функциясы әрбір жеке тұлғаның пайдалылық функциясына тең болуы керек. Бұл нәтиже Харсаньидің утилитарлық теоремасы ретінде белгілі.