Кіріспе

Дифференциалдық формалар бойынша операциялар

Дифференциалданатын көптүрлілікте сыртқы туынды функцияның дифференциалын жоғары дәрежелі дифференциалдық формаларға кеңейтеді. Сыртқы туындыны қазіргі түрінде алғаш рет Эли Картан 1899 жылы сипаттаған. Соның нәтижесінде пайда болған есептеу, сыртқы есептеу деп аталады, және ол векторлық есептеуден алынған Стокс теоремасы, Гаусс теоремасы және Грин теоремасының табиғи, метрикаға тәуелсіз жалпыламасына мүмкіндік береді. Егер дифференциалдық k формасы көптүрліліктің әрбір нүктесіндегі шексіз кішкентай k параллелотоп арқылы өтетін ағынды өлшейтін болса, онда оның сыртқы туындысы әрбір нүктедегі (k + 1) параллелотоптың шекарасы арқылы өтетін таза ағынды өлшейтін болады.

Анықтама

K дәрежелі дифференциалдық форманың сыртқы туындысы (осы жерде дифференциалдық k формасы немесе қысқаша k формасы деп те аталады) k+1 дәрежелі дифференциалдық форма болып табылады. Егер f тегіс функция болса (0 форма), онда f-тің сыртқы туындысы f-тің дифференциалы болып табылады. Яғни, df – кез келген тегіс векторлық өріс X үшін df(X) = dXf = 1 шартын қанағаттандыратын бірегей 1 формасы, мұндағы dXf – f-тің X бағытындағы бағыттық туындысы. Дифференциалдық формалардың сыртқы көбейтіндісі (сол символмен ∧ белгіленеді) олардың нүктелік сыртқы көбейтіндісі ретінде анықталады. Жалпы k формасының сыртқы туындысының эквивалентті әр түрлі анықтамалары бар.

Мысалдар

1-ші мысал. Скалярлық өріс u үшін 1-форма негізін қарастырайық. Сыртқы туындысы:

Соңғы формула, онда жиындырма , сыртқы көбейтудің қасиеттерінен оңай шығады. Атап айтқанда, 2-ші мысал. 1=σ = u dx + v dy 1-форматын әрбір мүшеге ( және қарастыра отырып) жоғарыдағы формуланы қолданғанда, біз жиындыны аламыз.

Жабық және нақты нысандар

k формасы ω жабық деп аталады, егер dω = 0 болса; жабық формалар d ядросы болып табылады. ω егер ω = dα болса, онда дәл деп аталады, мұнда α – (k − 1) формасы; дәл формалар d бейнесі болып табылады. Себебі, әрбір дәл форма жабық болады. Поинкаре леммасы бойынша, қысылғыш аймақта керісі де дұрыс.

de Rham кохомологиясы

Сыртқы туынды d-ның , қасиеті болғандықтан, ол дифференциал (кобондари) ретінде көптіктерде де Рэм кохомологиясын анықтау үшін қолданылуы мүмкін. k-шы де Рэм кохомологиясы (тобы) – жабық k-формалардың, нақты k-формаларға қатысты модульдік кеңістігі; алдыңғы бөлімде айтылғандай, Пуанкаре леммасы осы векторлық кеңістіктердің k > 0 үшін, қысылатын аймақ үшін тривиальды екенін көрсетеді. Жұпсыздалған көптіктер үшін формалардың интегралдауы де Рэм кохомологиясынан ℝ үстіндегі сингулярлы кохомологияға табиғи гомоморфизмді анықтайды. Де Рэм теоремасы бұл бейнелеудің іс жүзінде изоморфизм екенін көрсетеді, бұл Пуанкаре леммасының кең ауқымды жалпыламасы. Жалпыланған Стокс теоремасы көрсеткендей, сыртқы туынды – сингулярлы симплекстердегі шекаралық оператордың «қос» операторы.

Векторлы есептеудегі сыртқы туынды

Векторлық есептеу операторларының көпшілігі сыртқы дифференциацияның ерекше жағдайлары болып табылады, немесе олармен тығыз байланыста.