Кіріспе

Байланыс жетіспеушілігінен туындаған жалған консенсус. Абилен парадоксы – бұл ұжымдық жаңылыс, онда адамдар тобы топ мүшелерінің көпшілігінің немесе барлығының пікіріне қайшы келетін әрекеттер туралы бірлесіп шешім қабылдайды, бірақ әрбір мүше бұл шешімнің басқалардың көпшілігінің пікірімен сәйкес келеді деп санайды. Бұл топтық байланыстың бұзылуын қамтиды, онда әрбір мүше өздігінен топтың пікіріне қарсы екенін дұрыс емес түсінеді, сондықтан наразылық білдірмейді, тіпті қаламаған нәтижеге қолдау көрсетеді. Абилен парадоксымен байланысты жиі айтылатын сөз – «қайыққа су шашпау» қалауы. Топтық ойлау сияқты, топ мүшелері жеке тұлға ретінде таңдамайтын әрекеттер жолын бірлесіп шешеді. Алайда, топтық ойлауда адамдар өзін-өзі алдап, өз көзқарастарын бұрмалайды (мысалы, сөйлеу арқылы болдырмауға тырысқан болашаққа қатысты қорқыныштан туындаған азапты күту), ал Абилен парадоксында адамдар басқалардың пікірлерін немесе қалауларын қабылдауға немесе келісімге келуге шамасы жетпейді. Бұл құбылыстың атауы Харви мақалада парадоксты түсіндіру үшін келтірген мысалдан алынған: Абилен парадоксы бес компоненттен тұрады: Бірінші компонент – қазіргі жағдайдың қабылдауға келмейтіндігіне топтың өзара келісімі. Алайда, жеке деңгейде мүшелер ұсынылған баламалармен салыстырғаннан кейін қолданыстағы жағдайға қанағаттанған болуы мүмкін. Екінші компонент – топ ішіндегі тиімсіз байланыс, онда бірнеше мүше шешімді қолдауын білдіреді, себебі басқалардың да солай қалайтынын болжайды. Бұл байланыс процесі жеке ойлардың топта аздық екенін күштейтін болжамдарды нығайтады. Абилен парадоксының үшінші компоненті – басқа мүшелер берген «сигналдарды» дұрыс емес түсіндіру немесе қате бағалау нәтижесінде туындаған топтық сезімнің айқындалуы. Төртінші компонент – шешім қабылдаушының қабылданған әрекеттер туралы ойлары, әдетте мынадай сұрақтар түрінде: «Біз неге осылай істедік?», «Біз өз шешімімізді басқаларға қалай түсіндіре аламыз?». Бесінші компонент – топ жетекшісінің болашақта осындай шешімдер қабылдаудан аулақ болу үшін дұрыс емес шешімдерге келісуге қарсылығы. Шешім қабылдау процесінде Абилен парадоксының болуын көрсететін бірнеше фактор бар: 2006 жылы Макерере университетінің Бизнес мектебінде жүргізілген зерттеуде шешім қабылдау процесінде Абилен парадоксының жағдайы сипатталды: Институт өзінің бас институты, Макерере университетімен тәуелсіз университет мәртебесіне қатысты дау-жанжалға тап болды. Бұл мәселені талқылау үшін МУБС академиялық қызметкерлерінің қауымдастығының (МУБАСА) отырысы шақырылды. Отырысқа қатысушылар МУБС кеңесінің Білім министрлігіне жоғары соттың шешіміне араласуы үшін сотқа шақыру туралы шешімін қолдады. Қауымдастықтың әрбір мүшесі сот шығындарына өз үлесін қосты. 68 қызметкермен сұхбат жүргізген зерттеуші олардың көпшілігі бұл мәселенің шешімі деп ойламағанын, бірақ басқалары сот процесін бастау идеясын қатты қолдайтынын анықтады. Чен мен Чанг бастауыш мектепте Абилен парадоксының әсерін, себептерін және ықпалын, болған жағдайда, зерттеді; бұл зерттеуге он екі оқытушы қатысты. Абилен парадоксы зерттеуінің нәтижелері нашар байланыс, жеткіліксіз өзара әрекеттесу, оқшаулану, шеттету және қаңқу арқылы мектеп жұмысына теріс әсер ететінін көрсетті.

Тұжырымдаманың қолданылуы

Теория көбінесе топтың нашар шешімдерін түсіндіруге, әсіресе "комитетпен басқарудың" басымдығы туралы пікірлерді түсіндіруге көмектеседі. Мысалы, Харви Уотергейт скандалын Абилин парадоксының іс жүзіндегі мүмкін мысалы ретінде келтірді. Уотергейт скандалы 1970 жылдары АҚШ-та болды, онда Никсон әкімшілігінің көптеген жоғары лауазымды шенеуніктері оқиғаны жасыруға және, мүмкін, Вашингтондағы Демократиялық Ұлттық Комитетінің кеңсесіне енуді ұйымдастыруға қатысты. Харви бұл шешімге жеке қарсылықтары болғанын, бірақ оларды айтудан қорқып, оны білдірмеген бірнеше адамды атады. Бір жағдайда, сайлау штабының қызметкері Герберт Портер "мен кездесуде тұрып, осыны тоқтату керек деп айтуға дайын емеспін" деді, бұл шешімді "топтың болашақ қысымынан қорқуыммен және командалық ойыншы болмауыммен" байланыстырды. Көбінесе келтірілетін тағы бір мысал – «Челленджер» апаты. Осы жағдайда зерттеушілер оқиғаның себептерін түсіндіру үшін топтық ойлау және Абилин парадоксы тұжырымдарын қолданды. Абилин парадоксы құбылысын ақпараттық жүйелерді әзірлеуде де пайдалануға болады, жүйелік талдаушылар, пайдаланушылар және басқа ұйымдық мүдделі тараптар арасындағы қарым-қатынасты нақты келісімге қол жеткізілгендей сезім тудыратын жағдайларда түсіндіру және іске асыру үшін.

Қатынасты түсініктер мен түсіндірмелер

Басқа теориялар топта дұрыс шешім қабылдамауды түсіндіруде Абилин парадоксына қосымша, әсіресе топтық ойлау және плюралистік білімсіздік сияқты құбылыстарды атап көрсетеді. Топтық ойлау тұжырымдамасы бойынша, адамдар басқалардың пікірлерін дұрыс түсінеді, бірақ олардың нақты пікірлерін бұрмалайтын ынталандырылған ойлауға ұшырайды, содан кейін ерікті түрде сәйкестік таңдайды; осылайша, олар көбінесе нәтижесіндегі топтық шешімдерге оңтайлы көзқарас білдіреді. Топтық ойлаудың сәттілігі топтың ұзақ мерзімді біртектілігіне байланысты, ол сол бірлік сақтауға және барлық мүмкін қақтығыстардан қашуға тырысады. Алайда, топтық ойлау белгілі бір дәрежеде адамдардың басқалардың көзқарасын және ниеттерін қабылдау қабілетіне байланысты болса, Абилин парадоксы топ мүшелерінің нақты қалауларын және мақсаттарын анықтау мүмкін еместігіне байланысты. Ал плюралистік білімсіздік тұжырымы жеке адамның өзінің пікірлерін топтың немесе ұйымның басқа мүшелерімен бөлісетінін дұрыс бағаламайтын жағдай ретінде анықталады. Кейбір жағдайларда плюралистік білімсіздікті Абилин парадоксының туындауына себеп болатын фактор деп қарастыруға болады – адамдардың әлеуетті қолдаушылардың үлесін дұрыс бағалай алмауы «нашар сценарийге» деген болжамға және қарсыластармен жұмыс істеудің ықтимал тәуекелдерін алдын ала азайтуға әкеледі. Кейбір зерттеушілер плюралистік білімсіздікті кең ауқымды ұғым деп санайды: топтық ойлау мен Абилин парадоксы әдетте топтық шешім қабылдаудың табыстылығына кедерілтітетін факторлар ретінде талқыланса, плюралистік білімсіздік кейде бейтарап бағаланады.