Кіріспе
Ағылшын ғалымы Эрик Лансдаун Трист (11 қыркүйек 1909 – 4 маусым 1993) – ағылшын ғалымы және ұйымдық даму (ОД) саласындағы маңызды тұлға. Ол Лондондағы Тависток әлеуметтік зерттеулер институтын құрушылардың бірі болды.
Eric Lansdown Trist (11 September 1909 – 4 June 1993) was an English scientist and leading figure in the field of organizational development (OD). He was one of the founders of the Tavistock Institute for Social Research in London.
Өмірбаян
Трист 1909 жылы Англияның Кент графтығындағы Довер қаласында, Корнуоллдық әкесі Фредерик Трист пен шотланд анасы Алексина Трист-Миддлтон отбасында дүниеге келді. Ол Доверде өсті, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ауа шабуылдарын бастан өткерді және жергілікті округтік мектепке қатысты. 1928 жылы Кембридж университетінің Пемброк колледжіне түсіп, ағылшын әдебиетін оқыды. Ол өзінің доценті И. А. Ричардстың ықпалымен психология, гештальт психологиясы және психоанализбен қызығушылық танытты, содан кейін Фредерик Бартлетттен психологияны оқыды. 1932/3 жылдары Трист Курт Левиннің мақалаларына қызығушылық танытқанын айтты. Курт Левин (еврей) Германиядан Адольф Гитлер билікке келген кезде АҚШ арқылы Палестинаға сапар шекті, Англияда тоқтады, онда Трист онымен қысқаша кездесіп, Кембриджді көрсетті. Трист 1933 жылы психология мамандығын үздік дипломмен бітіріп, АҚШ-тағы Йель университетіне барып, Корнелл университетінде, содан кейін Айовада болған Левинмен тағы да кездесті. Ол Бостондағы мінез-құлықтанудың көрнекті өкілі Б. Ф. Скиннерге барды. Ұлы депрессия кезіндегі алаңдатарлық оқиғаларға куә болғаннан кейін ол алғаш рет саяси мәселелерге қызығушылық танытып, Карл Марксты оқыды. Трист 1935 жылы алғашқы әйелі Вирджиния Трейлормен бірге (11 қыркүйек 1909 ж. туған, 6 шілде 1935 ж. Манхэттен, Нью-Йорк, Джон Генри Трейлордың немересі), анасы және қарындасымен бірге Ұлыбританияға оралды. Трист Шотландияның Сент-Эндрюс университетінің психология кафедрасын басқарған Оскар Адольф Озермен танысып, Дандиде жұмыссыздық мәселесін зерттеуге кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Трист Лондонның Модсли ауруханасында клиникалық психолог болып жұмыс істеді, Дункерктен келген соғыс салдарынан зардап шеккендерге көмек көрсетті. Ол 1940 жылы Лондон бомбалау кезінде "өте қорқынышпен бөлмелерінен шығып, аумақты шарлаған адамдарды іздеуге мәжбүр болдық" деп еске алады. Милл-Хиллдегі Модсли оқу ауруханасы болды, Трист семинарларға қатысып, Тависток клиникасының қызметкерлерімен танысты, олармен бірге жұмыс істеуге ниеттенді. Оның басшысы сэр Обри Льюис оның кетуіне қарсы болды, сондықтан ол армиядағы Тависток тобына қосылып, бос болуға мүмкіндік алды, ал оның орнына Ханс Айзенк келді. Трист Эдинбургке барып, Жок Сазерленд пен Уилфред Бионмен бірге Соғыс кеңсесінің іріктеу кеңесінде (WOSB) жұмыс істеді. Соғыстың соңғы екі жылында Трист әскери тұтқындарды қайта оралту үшін азаматтық қайта орналастыру бөлімшелерінің (CRU) штаб-пәтерінде бас психолог болды, Томми Уилсон мен Уилфред Бион жасаған жобалар бойынша жұмыс істеді. Ол бұл кездесуді "менің кәсіби өмірімдегі ең қызықты тәжірибе" деп сипаттады. Бірінші әйелінің қайтысынан кейін және Беула Ж. Варниге үйленгеннен кейін (1925 жылдың бірінші тоқсанында туған, 1959 жылдың екінші тоқсанында Миддлсекс, Англияда үйленген), 1966 жылдың шілдесінде Трист АҚШ-қа көшіп, UCLA бизнес-мектебінде ұйымдық мінез-құлық және әлеуметтік экология профессоры болды. 1969 жылы ол Пенсильвания университетінің Уортон мектебіндегі әлеуметтік жүйелер ғылымы бағдарламасына (S cubed) Расселл Л. Акоффпен қосылды. Ол 1978 жылға дейін мұнда сабақ берді, содан кейін зейнеткер профессор атанды. Сол жылы ол Торонтодағы Йорк университетінің қоршаған ортаны зерттеу факультетіне қабылданды, болашақты зерттеу бағдарламасын ұйымдастырды және 1983 жылға дейін сабақ берді.
Курт Левиннің ықпалы
Тристке 1933 жылы Кембриджде алғаш рет кездескен Курт Левиннің ықпалы зор болды. Курт Левин мінез-құлықты зерттеуден оның өзгеруін жобалауға көшті, әсіресе нәсілдік және діни қақтығыстарға қатысты, сондай-ақ сезімталдық жаттығуын ойлап тапты – бұл адамдарды өздерінің басқаларға тигізетін әсеріне көбірек сезінуге мүмкіндік беретін тәсіл, кейбірлер бұл саяси тұрғыдан дұрыстықтың бастауы деп санайды. Бұл кейіннен Тависток институтындағы көптеген жұмыстардың бағытын басқаруға, ал кейбіреулердің пікірінше, манипуляцияға, адам мінез-құлқы мен психикасын түбегейлі зерттеуден ауыстырды. 1947 жылы Левин қайтыс болғанға дейін «Адамдық қатынастар» журналын шығаруға Тристоктың Тависток институтындағы тобы мен Левиннің МТИ-дегі тобы арасындағы серіктестік себеп болды.
Тависток тобы
Соғыс кезінде Трист пен оның түрлі әріптестерінің алған тәжірибесі «Тависток тобы» деп белгілі болған ұйымды құрады. Бұл топ соғыстан кейін Тависток институтының болашағын жоспарлау үшін жоспарлау комитетін құрды. 1946 жылдың ақпанында Рокфеллер қорынан қаржы алған Трист институттың төрағасының орынбасары, ал Томми Уилсон төраға болып тағайындалды. Жаңа Тависток клиникасы да жаңадан құрылған Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің құрамына енді. Топ мүшелерінің көпшілігі психоанализ бойынша формалды оқуға түсті. Трист Мелани Клейннің Тавистокқа келген кездегі әсеріне, сондай-ақ Джон Боулби, Дональд Винникотт, Уилфред Бион және Джок Сазерленд сияқты әріптестеріне көп қарыздар болды. Соғыс кезінде Уилфред Бионға жақын болғанымен, Трист кейіннен сол кезде Бионға қосылмағанына қуанғанын жазды, себебі «ол 1950 жылдары барлығын қыңырлатқан топтардан кетіп, психоанализге толыққанды берілді», - деп қосты ол, «Менің ойымша, бұл дұрыс емес Бионға табынушылықтың қалыптасқан кезі болды». Трист пен Тависток 1951 жылға дейін өнеркәсіптік жобалармен айналысып, 1951 жылы Левин сыйлығына ие болды. Отбасылық талқылау тобы құрылды, ал Джон Боулби ана мен баланың ажырауы және отбасылық жүйелер терапиясының негізін қалау туралы әлемдік деңгейде танымал зерттеулер жүргізді. АҚШ-тағы Курт Левиннің көмегімен және үлесімен «Human Relations» журналы жарық көрді, содан кейін «Tavistock Journal» басылды. Трист бұл журналдың Тавистокқа АҚШ-та бедел әкелгенін айтты, «оның мақалалары басқа британдық психологиялық журналдардың ешқайсысымен қабылдалмас еді».
Ұйымдастырушылық зерттеулер
1949 жылы оның ұйымдастыру зерттеу жұмысы, Кен Бамфортпен Elsecar Collieries кеніштеріндегі жұмыс топтарын зерттеу нәтижесінде, "Көмір өндірудің қабырғалық жүйесінің әлеуметтік және психологиялық салдары" деген танымал мақала жарық көрді. Бұл мақалада шахтерлер ұйымының қазіргі кезде "шапшаң" немесе "жетілдірілген" деп аталатын ерекшеліктері айқындалды.
Әлеуметтік-техникалық жүйелер
Трист Фред Эмеримен бірлесіп жұмыс дизайнына әлеуметтік-техникалық жүйелер тәсілін әзірледі.
Жарияланымдар
Трист, Е. және Бамфорт, В., Көмір өндірудің ұзақ қабырғалық әдісінің кейбір әлеуметтік және психологиялық салдары, «Адамдық қатынастар» журналы, 4-том, 338-бет, 1951 жыл. Трист, Е. және Софер, С., Топтық қатынастарды зерттеу, Лестер, Лестер университетінің баспасы, 1959 жыл. Эмери Ф. және Трист Е., Ұйымдық ортаның себептік құрылымы, «Адамдық қатынастар» журналы, 18(1) том, 21-32 беттер, 1965 жыл. Эмери Ф. және Трист Е., Әлеуметтік экологияға қарай, 1972 жыл. Трист, Эрик Л. және т.б., Әлеуметтік ғылымның қоғамдық өмірге қатысуы: Тависток антологиясы: Әлеуметтік-экологиялық көзқарас (Тависток антологиясы), Пенсильвания университеті, 1997 жылдың мамыр айы.