Кіріспе

Өлең түрі
Латын өлеңінде аллитерация

Прозодияда аллитеративтік өлең – өлеңнің негізгі құралы ретінде аллитерацияны пайдаланатын өлең түрі, рифма сияқты басқа құралдардан өзгеше. Аллитеративтік өлең дәстүрлері ең көп зерттелгендері герман тілдерінің ең көне әдебиеттерінде кездеседі, мұнда ғалымдар «аллитеративтік поэзия» терминін кеңінен қолданып, тек аллитерацияны ғана емес, сонымен қатар белгілі бір метрикалық ерекшеліктерді бөлісетін дәстүрді көрсетеді. Ежелгі ағылшын эпосы «Беовульф», сондай-ақ көптеген көне ағылшын поэзиясы, көне жоғарғы неміс «Муспилли», көне саксон «Хелианд», көне норвег поэзиялық «Эдда» және «Пирс Плоумен», «Сэр Гавен және Жасыл рыцарь», Леймонның «Бруты» және «Аллитеративтік Морте Артур» сияқты көптеген орта ағылшын поэмалары аллитеративтік өлеңді қолданады. Аллитерация көптеген поэтикалық дәстүрлерде жиі кездессе де, поэтикалық форманың құрылымдық ерекшелігі ретінде «салыстырмалы түрде сирек» болып табылады. Дегенмен, құрылымдық аллитерация ескі ирланд, уэльс, сомали және моңғол поэзиясы сияқты әртүрлі поэтикалық дәстүрлерде кездеседі. Фин тілдерінің «Калевала» өлеңі немесе рундық әнінде аллитерацияның кеңінен қолданылуы жақын салыстыру мүмкіндігін береді және ол тікелей герман тілдерінің аллитеративтік өлеңінен туындауы мүмкін. Басқа герман тілдерінен айырмашылығы, онда аллитеративтік өлеңдер көбінесе қолданылмай қалды (Рихард Вагнердің 19 ғасырғы неміс «Сақина» циклы сияқты әдейі қайта жаңғыртулардан басқа), аллитерация исланд поэзиясының маңызды ерекшелігі болып қала берді. 14 ғасырдан кейін исландтық аллитеративтік поэзия көбінесе римурдан – аллитерацияны рифмамен біріктіретін өлең түрінен тұрды. Ең көп таралған аллитеративтік рима түрі – ферскейтт, төртжырлы өлең. Римурдың мысалдары: Þórarinn Eldjárn-ның «Disneyrímur», аноним автордың «Unndórs rímur» және Sigur Ros-тың пост-рок гимндеріне айналған римурлары. 19 ғасырғы Йонас Халгримссон сияқты ақындардан бастап, 21 ғасырғы Валдимар Томассон сияқты ақындарға дейін, аллитерация қазіргі исланд әдебиетінің маңызды белгісі болып қала берді, бірақ қазіргі исланд ақындары дәстүрлі формаларға ұстану жағынан әртүрлі. 19 ғасырдың басында фин тіліндегі аллитеративтік өлеңдер көбінесе дәстүрлі, негізінен ауылдық халық әндерімен шектелген, содан кейін Элиас Лённрот және оның отандастары оларды жинап, «Калевала» деп жариялаған, ол тез арада Финляндияның ұлттық эпосына айналып, фин тәуелсіздік қозғалысына үлкен үлес қосты. Бұл «Калевала» өлеңінің фин әдебиеті мен халықтық мәдениеттің маңызды бөлігіне айналуына әкелді. Аллитеративтік өлеңдер қазіргі ағылшын тілінде де қайта жаңғырды. Көптеген қазіргі заманғы авторлар өз шығармаларында аллитеративтік өлеңдерді пайдаланады, олардың ішінде: Поул Андерсон, В. Х. Ауден, Фред Чаппелл, Ричард Эберхарт, Джон Хит Стаббс, К. Дей Льюис, К. С. Льюис, Езра Паунд, Джон Майерс Майерс, Патрик Ротфусс, Л. Спраг де Камп, Дж. Р. Р. Толкин және Ричард Уилбур. Аллитеративтік өлеңдер фантастикалық әдебиетте (әсіресе, фантастикалық поэзияда) едәуір танымал және «Шығармашылық анахронизм» қоғамы ұйымдастырған іс-шараларда жиі кездеседі, сонымен қатар көптеген ақындар жариялаған поэзия жинақтарында да қолданылады.

Аллитерация ережелері

Аллитерация ерте герман тілдерінің прозодиялық үлгілерімен табиғи түрде үйлеседі. Аллитерация, негізінен, басымды буынның сол жақ шетін сәйкестіруді қамтиды. Ерте герман тілдері сол жақтан ерекше прозодиялық үлгіні бөліседі. Яғни, сөздің түбір буынына басым түседі, ол әдетте алғашқы буын болады (мысалы, өткен шақ есімдеріндегідей, түбірдің алдында басымсыз префикс болған жағдайларды қоспағанда). Бұл сөздің бірінші дыбысы тыңдаушылар үшін ерекше маңызды болды дегенді білдіреді. Дәстүрлі герман поэзиясында аллитерацияға қатысты екі ереже болған:

Барлық дауысты әріптер бір-бірімен аллитерацияланады. Мұның нақты себептері пікірталас тудырады. Дауысты аллитерациясы туралы ең көп таралған, бірақ барлығы қабылдамайтын теория – дауысты әріптермен басталатын сөздер іс жүзінде көмекейлік тоқтаумен басталған (кейбір қазіргі герман тілдерінде әлі де осылай).

Дикция

Аллитерацияға сай сөзді табу қажеттілігі аллитеративті өлеңге тағы да ерекше белгілер сыйлады. Аллитеративті ақындар көбінесе прозада қолданылмайтын ақындық синонимдердің арнайы қорын пайдаланды және стандартты бейнелер мен метафораларды – кеннингтерді қолданды. Ежелгі саксон және орта ғасырлық ағылшын тілдерінде "ұзақ өлеңдегі бөлім" мағынасында "фитт" сөзі кездеседі, және қазіргі ғалымдар осы терминді аллитеративті өлеңдердің бөлімдерін атау үшін кейде қолданады.

Калевала метрімен байланысы

Көптеген фин тілдері мәдениеттерінің дәстүрлі поэзиясына тән трохаикалық тетраметриялық өлшем, Калевала өлшемі деп аталады, герман тілдеріндегі аллитеративтік өлеңнің құрылымдық тұрақтылығымен салыстырғанда аллитерацияны пайдаланбайды. Алайда, Калевала өлшемінде әр жолда екі лексикалық түрде баса айтылған буынның аллитерациялануы қатаң талап ретінде сақталады. Герман тілдерінің фин тілдерінің басқа да салаларына тигізген терең әсері және аллитерация үшін мұндай тұрақты талаптардың сирек кездесуі ескеріле отырып, Калевала өлшемі аллитерацияны және, мүмкін, басқа да метрикалық ерекшеліктерді герман тілдерінен қабылдаған деген пікір айтылады. Жолдар жұптарға біріктіріледі, көбінесе құрылымдық жағынан параллель болып келеді және бір-бірімен аллитерациялануы тиіс. Бірақ жолдың басындағы басым буын мен кейінгі сөздер арасындағы аллитерацияға да рұқсат етіледі, сондай-ақ толық сәйкес келмейтін аллитерация (мысалы, дауысты және дауыссыз дыбыстардың аллитерациясы) да қабылданады. Герман аллитеративтік өлеңдері сияқты, сомали және моңғол өлеңдері де ауызша дәстүрлерден туындаған. Моңғол поэзиясы, сомали поэзиясынан айырмашылығы, батырлық эпосқа баса назар аудару тұрғысынан герман өлеңіне ұқсас.

Қол жетімді мәтіндер

Стабреймнің ескі жоғарғы неміс және ескі саксон корпусы, яғни аллитеративтік өлеңдер жинағы шағын. Ежелгі жоғарғы неміс тілінен 200-ден аз шумақ сақталған, олар төрт шығармада кездеседі: «Хилдебрандслид», «Муспилли», «Мерзебург сиқыры» және «Вессобрунн дұғасы». Бұл төрт шығарманың өзі де белгілі бір дәрежеде бұзылған күйде сақталған, бұл жазушылардың поэзиялық дәстүрді толыққанды білмегендігін көрсетеді. Ескі саксон тілінде екі аллитеративтік өлең сақталған. Олардың бірі – төрт Евангелияны «Хелианд» дастанына (шамамен 6000 шумақ) қайта өңдеу, онда Иса мен оның шәкірттері саксон батырларының мәдениетінде бейнеленген. Екіншісі – фрагментті «Жаратылыс» (3 байланыссыз фрагментте 337 шумақ), латын тіліндегі көздерге негізделген Библиялық мазмұнды қайта өңдеу ретінде жазылған. Жақында Рихард Вагнер «Нибелунг сақинасы» өлеңдерін стабреймде жазып, осы ескі неміс үлгілерін және оның пікірінше, табиғирақ және мәдениеттен кем әсерленген стильді қайта жаңғыртуға тырысты.

Ежелгі скандинав тіліндегі аллитеративтік өлең түрлері

Көне скандинавиялық поэзияның барлығы дерлік аллитерациялық өлең түрінде жазылған. Ол екі негізгі санатқа бөлінеді: Эдда және скальдиялық поэзия. Эдда поэзиясы авторсыз, бастапқыда ауызша таратылып, көбінесе аңыздардан, мифологиялық оқиғалардан, даналық сөздер мен мақал-мәтелдерден құралған. Эдда поэзиясының көп бөлігі «Поэтикалық Эдда» қолжазбасында сақталған, ол дәстүрлі түрде Снорри Стурлисонға жатқызылады. Скальдиялық поэзия жеке ақындармен, яғни скальдтармен байланысты, олар көбінесе патша немесе басқа билеушінің қызметінде болып, негізінен өздерінің қолдаушыларын мадақтап немесе олардың жауларын сынап өлең жазатын. Сондықтан ол Эдда поэзиясына қарағанда күрделірек және поэтикалық тұрғыдан бай.

Ресми белгілері

Аллитерациялық өлеңнің мұрагерлік түрі ежелгі скандинавия поэзиясында шамалы өзгертілді. Ежелгі норвег тілінде, бастапқы ортақ герман тілінен болған фонетикалық өзгерістердің нәтижесінде, көптеген әлсіз буындар жойылды. Бұл ежелгі норвег өлеңіне ерекше қысқалық берді; көтерілістер әлсіз буындардың есебінен жинақырақ болды. Кейбір жолдарда әлсіз буындар толығымен жойылған. Осының салдарынан, бізде әлі де аллитерация арқылы біріктірілген жұпталған жарты жолдардың негізгі үлгісі сақталып қалғанмен, бірнеше буындық төмендеулер кездесуі өте сирек. Hávamál-дан алынған төмендегі мысал осы негізгі үлгіні көрсетеді:

Метр және ырғақ

Скандинавтық форманың лакониялықтығы, оны жалпы германдық үлгілерден ерекшелейтін скандинав поэзиясының тағы бір ерекшелігімен байланысты болуы мүмкін: Ежелгі скандинав поэзиясында әдетте көтеріліс пен түсу саны ғана емес, буын саны да маңызды болып келген. Бұл қолданылған нақты өлең түріне байланысты, ал ежелгі скандинав поэзиясында олардың көптеген түрлері болған. Негізгі, жалпы германдық аллитеративтік өрнек – көне скандинав ақындары fornyrðislag ("ескі әңгіме өрнегі") деп атаған. Күрделі өлең түрлері қосымша құрылымды қалыптастырды, онда буын саны, екпін, аллитерация (кейде ассонанс және ұйқас) бірлесіп, жолдар мен строфалардың құрылымын анықтады. Háttatal, яғни "өлең түрлерінің тізімі", скандинав поэзиясының әрбір бекітілген түрінің атаулары мен сипаттамаларын қамтиды.

Аллитерация ережесі

Ежелгі скандинавтар жалпы германдық аллитерация ережелерін сақтады, бірақ нақты өлең түріне қатысты нақты аллитерация үлгілерін, сондай-ақ кейде ассонанс және ішкі рифм ережелерін енгізді. Мысалы, drottkvætt ("сарбаздық өлең") көршілес жарты жолдардағы аллитерация ғана емес, сонымен қатар әр шумақтың белгілі бір жерлерінде консонанттық келісім және ішкі рифмді талап етті. Скандинавия ақындары кейде мағынасы тыңдаушыға дереу түсінікті болмайтын "жұмбақ" кеннингтер жасады деп айтылады, бұл, мүмкін, скальдтар арасындағы бәсекелестіктің көрінісі болды.

Үлгі

Эгильдің "Сагасынан" алынған келесі өлең көне скандинавиялық аллитеративтік өлеңдердің негізгі принциптерін көрсетеді. Айнымалылық үшін 'b' тармақтары (жолдағы соңғы маңызды аллитерацияны немесе бас буынды қамтитын жолдар) ішкері жылжытылған, ал аллитерациялық дауыс әріптері қалың және астын сызылған. Көне норвег тіліндегі өлеңдеу туралы толық ақпаратты "Көне норвег поэзиясы" мақаласынан табуға болады.

Исландия тілі

Исланд тілі ежелгі скандинав тілінен тараған ғана емес, ол өте консервативті болғандықтан, ежелгі скандинав әдебиеті Исландияда әлі де оқылады. Дегенмен, дәстүрлі исланд поэзиясы ритм және аллитерация тұрғысынан ежелгі скандинав поэзиясынан біршама өзгеше ережелерді ұстанады. Төмендегі қысқаша сипаттама соңғы онжылдықтарға дейін исланд поэзиясының басым түрі болған және қазірге дейін сақталған мәдени дәстүр – қазіргі исланд аллитеративтік өлеңінің негізгі ережелерін қамтиды.

Метр, ритм және аллитерация

Исландиялық аллитеративтік өлеңде әдетте сегіз-он буыннан тұратын жолдар болады. Олар дәстүрлі түрде әрбір екпінге бірден болатын буынға бөлінеді, көбінесе құлаушы ырғақпен. Жолдағы бірінші буын ауыр, екіншісі жеңіл болып саналады, және т.с.с., үшінші және бесінші буын ауыр, ал екінші және төртіншісі жеңіл болып есептеледі. Исландиялық жолдар негізінен германдық жарты жолдар болып табылады; олар жұптармен келеді. Басты тіреуіш – әр жұптың екінші жолындағы бірінші екпінді буын, ол алдыңғы жолдағы кем дегенде бір екпінді буынмен аллитерация болуы керек. Әр жұптың бірінші жолындағы аллитерациялық екпіндер «қолдау» немесе «студлар» деп аталады, бұл әдеттегі германдық ережелерге сәйкес, қай дауыссыздардың аллитерацияланатынына қатысты. Олар келесі ережелерге бағынады: Исландия тілінде fornyrðislag, ljóðaháttur және dróttkvætt сияқты ежелгі скандинавиялық формалар сақталған. Сонымен қатар, жоғарыда сипатталған аллитеративтік құрылымды ұйқаспен (римур) біріктіретін әртүрлі өлең құрылымдары бар, оның ішінде ABAB ұйқасы бар ferskeytla сияқты төрттік құрылымдар, жұптық құрылымдар (stafhenduætt), baksneidd braghenda сияқты үштік құрылымдар, сондай-ақ ұйқас және аллитерация үлгілері параллель немесе контрапунктпен жүретін ұзын үлгілер де кездеседі.

Дикция

Дәстүрлі поэтикалық синонимдер мен кенингтер исланд римурында 18 ғасырға дейін қолданылып келді, бірақ Джонас Холлгримссон сияқты жаңашыл ақындар тарапынан сынға ұшырады және кейінірек пайдаланудан мүлдем тоқтатылды.

Үлгі

Келесі өлең Джонас Холлгримссонның kviðuhattr өлең өлшемінде жазылған, ал Дик Ринглердің аудармасы исландтық әдеби өлеңнің ережелері қалай жұмыс істейтінін көрсетеді. Айнымалылық үшін, бас буыннан басталатын жолдар ішке қарай жылжытылған, ал тіректер мен бас буын қалың әрі астын сызылған.

Соңғы өзгерістер

Аллитеративтік өлеңдер Исландияда Екінші дүниежүзілік соғыстан әлдеқайда кейінге дейін басым поэзиялық дәстүр болып сақталған көрінеді. Соңғы бір буынның ішінде, немесе шамамен соңғы бір буында, исланд поэзиясына қатысты авангардтық және дәстүрлі бағыттар арасында жік бөлініс пайда болды. Аллитерация исланд поэзиясының барлық түрлерінде жиі кездеседі, бірақ құрылымдық және анықтамалық рөлді негізінен дәстүрлі формаларда ғана атқарады.

Ежелгі ағылшын тілінде

Беовульфтің көркемдік үлгісі болған ескі ағылшын классикалық поэзиясы жоғарыда сипатталған дәстүрлі герман поэзиясының қағидаларын сақтайды және оларды қайта құрудың маңызды көзі болып табылады. Ескі ағылшын поэзиясы, христиан діні қабылданғаннан кейін де, тұрақты түрде аллитерациялық өлеңмен жазылды. Ескі ағылшын тілінде жазылған әдебиеттің көп бөлігі, мысалы, «Родтың арманы» шығармасы, ашық түрде христиандық мазмұндамаға ие, бірақ «Беовульф» сияқты өлеңдердің өзі, бұрынғы пұтқа табыну дәуірінің мәдени естелігі сақталғанын көрсетеді. Аллитерациялық өлең ескі ағылшын қоғамында тым берік орныққандықтан, латын тілінде жазған ағылшын монахтары кейде аллитерациялық өлеңге ұқсас латын тіліндегі нұсқаларын жасауға тырысқан.

Ежелгі ағылшын тіліндегі аллитеративтік өлеңдердің түрлері

Ежелгі ағылшын тіліндегі аллитеративтік өлең түрлі формаларда кездеседі. Оған Беовульф, Брунанбур шайқасы немесе Малдон шайқасы сияқты батырлық поэзия, "Бұлыңғыр" немесе "Саяхатшы" сияқты жоқтау немесе "даналық" поэзиясы, жұмбақтар, классикалық және латын поэзиясының аудармалары, әулиелердің өмірі, поэтикалық Библия парафраздары, түпнұсқа христиан өлеңдері, дұғалар, ақпаратты есте сақтауға арналған жатқа айту өлеңдері және осы сияқты нәрселер кіреді.

Аллитерация ережелері

Ежелгі ағылшын тілі герман аллитерациясының жалпы ережелеріне сәйкес келеді. Өлеңнің екінші жартысының, яғни off-жобаның бірінші баса айтылған буыны, көбінесе өлеңнің бірінші жартысының, яғни on-жобаның бірінші немесе екі баса айтылған буындарымен аллитерацияланады. Өлеңнің екінші жартысының екінші баса айтылған буыны әдетте басқаларымен аллитерацияланбайды. Ежелгі ағылшын тілінде әр жарты жолда тек бір аллитерация болуы жеткілікті екенін ескеріңіз, орта ағылшын тілінен айырмашылығы, онда on-жобадағы екі буын да аллитерациялануы керек.

Дикция

Ежелгі ағылшын тілі поэтикалық синонимдерге және кенингтерге бай болған. Мысалы, көне ағылшын ақыны теңізді атау үшін көптеген синонимдер мен кенингтерді қолдана білген: sæ, mere, deop wæter, seat wæter, hæf, geofon, windgeard, yða ful, wæteres hrycg, garsecg, holm, wægholm, brim, sund, floð, ganotes bæð, swanrad, seglrad, және тағы да басқалары. Бұл ағылшын тілінде сақталған синонимдерден, мысалы, sea және mere, сирек кездесетін поэтикалық сөздер мен күрделі сөздерден бастап, "gannet's bath" ("гагараның шомылу орны"), "whale road" ("кит жолы") немесе "seal road" ("итшабақ жолы") сияқты толық кенингтерге дейін жетеді. Ежелгі ағылшын тіліндегі өлең құрылысы туралы толық ақпаратты "Ежелгі ағылшын тілінің өлең өлшемі" деген мақаладан табуға болады.

Орта ағылшын тіліндегі "Аллитеративтік қайта өрлеу"

Кейбір англосаксон өлеңдерінде (мысалы, «Рифмалық өлең» және шамалы дәрежеде Альфредтің мақалдары) рифма кездескендей, аллитеративтік өлеңдерді қолдану орта ағылшын тілінде жалғасты немесе қайта жаңғырды, бірақ бұл – даулы мәселе. 1215 жыл шамасында жазылған Лайамонның «Брут» шығармасында, Норман жаулауына дейінгі аллитеративтік өлеңмен салыстырғанда, еркін аллитеративтік өлшемге ұқсас нәрсе қолданылған. 14 ғасырдың ортасынан бастап аллитеративтік өлең Англияның солтүстігінде, Батыс Мидлендс аймағында және кейінірек Шотландияда танымал болды. «Жемшін ақын» өзінің «Жемшінінде» аллитерация, рифма және иамбтық өлшемнің күрделі схемасын пайдаланады; «Тазалықта» және «Шыдамдылықта» – дәстүрлі аллитеративтік өлшем, ал «Сэр Гауэйн мен Жасыл рыцарь» шығармасында аллитеративтік өлең рифмалы төрттіктермен кезектеседі. Уильям Лэнглендтің «Пирс Плугман» – тағы бір маңызды ағылшын аллитеративтік поэмасы; ол шамамен 1370-1390 жылдар аралығында жазылған.

Тарихи мәнмәтін

14 ғасырдағы Англиядағы аллитеративтік өлеңнің сақталуы немесе қайта жаңғыруы оны, Исландия сияқты, латын және романдық өлеңдер мен әдеби дәстүрлердің басымдығын алған ортағасырлық христиан мәдениетінде ерекшелікке айналдырды. Осы қиындықтарға қарамастан, аллитеративтік өлең тарихи романдар үшін, әсіресе «Британия жырлары» деп аталатын Артур туралы әңгімелер үшін, сондай-ақ Пирс Плоуман және түрлі аллегориялар, сатиралар мен саяси болжамдар арқылы саяси наразылықты білдірудің кең таралған тәсілі болды. Дегенмен, исландтық римур сияқты, 14 ғасырдың көптеген өлеңдері аллитерацияны ұйқасты строфалармен үйлестіреді. Бірақ, аллитеративтік өлең дәстүрі басқа ағылшын өлеңдеріне қарағанда, әсіресе Джеффри Чосермен байланысты метрикалық, ұйқасты өлең дәстүріне қарағанда маңыздылығын жоғалтты.

Орта ағылшынның аллитеративтік өлең түрлері

Орта ағылшын (және шотланд) аллитеративтік өлеңдері бірнеше типтік санатқа бөлінді. Олардың ішінде Артур туралы романстар бар, мысалы Лайамонның "Брут" шығармасы, "Аллитеративтік Морте Артур", "Сэр Гавен және Жасыл рыцарь", "Артурдың оқиғалары", "Артурдың мойындауы", "Сэр Гавен және Карлайлдың адамы", "Голограс пен Гавеннің батырлық әңгімесі" және "Шарльмен мен Ральф Коллиер". "Иерусалим қоршауы" және "Шотландия даласы" сияқты соғыстар туралы баяндамалар да болды. Киелі кітаптардағы оқиғаларға, христиандық ізгілікке, діни аллегорияға және діни үйретімге арналған өлеңдер де кездеседі, мысалы "Тазалық", "Шыдамдылық", "Жеміс", "Үш өлген патша", "Табандылық қамалы", Йорк, Честер және басқа да қалалық құпия пьесалар, "Сент-Эркенвальд", "Сладкий Сюзан гүлшоғы" немесе "Pater Noster". Аллегориядан сатираға, тіпті саяси пікірлерге дейінгі әртүрлі тақырыптарды қамтитын өлеңдер де болды, олардың ішінде "Пирс Плауман", "Виннер және Уэстур", "Мам және Соцсеггер", "Үш дәуірдің Парламенті", "Бүкілдің кітабы", "Ричард Қызылсыз", "Джек Апланд", "Фрайр Доудің жауабы", "Джек Апландтың қарсы жауабы", "Теміршілер", "Тоттенхэм турнирі", "Медицинаның жиынтығы" және "Екі үйленген әйел және жесір туралы шарттама" кіретін еді.

Аллитерация ережесі

Орта ағылшын тіліндегі 'a' тармағындағы екі негізгі екпін бір-бірімен және 'b' тармағындағы бірінші екпінмен аллитерацияланады. Осылайша, орта ағылшын тіліндегі ұзақ жолда кем дегенде үш аллитерация кездеседі. 'a' тармағында қосымша, екінші дәрежелі екпіндер де аллитерациялана алады, мысалы, Пирс Плоуманнан алынған жолда ("халыққа толы әдемі алаң", 'a' тармағында төрт аллитерациямен) немесе Сэр Гауэйннің 2-жолында, "the borgh brittened and brent" ('a' тармағында үш аллитерациямен). Әдетте, 'b' тармағындағы тек бірінші екпін ғана аллитерацияланады, бұл жалпы германдық ережеге сәйкес келеді, онда жолдың соңғы екпіні аллитерацияланбайды. Дегенмен, орта ағылшын аллитеративтік өлеңдерінде соңғы екпін кейде жолдағы басқа күшті екпіндермен аллитерацияланады (мысалы, Пирс Плоуманның бірінші жолында: "In a somer seson, whan softe was þe sonne,"). Мысалы, орта ағылшын аллитеративтік поэмасында ерлерді атау үшін мынадай әртүрлі терминдер қолданылуы мүмкін: were, churl, shalk, gome, here, rink, segge, freke, man, carman, mother's son, heme, hind, piece, buck, bourne, groom, sire, harlot, guest, tailard, tulk, sergeant, fellow, немесе horse.

Аллитеративтік дәстүрдің жойылуы

Бесінші ғасырдан кейін аллитеративтік өлеңдер сирек кездесе бастады; бұл дәстүрдегі соңғы маңызды туынды, мүмкін, Уильям Данбардың «Екі үйленген әйел және жесір туралы трактаты» (шамамен 1500 жыл). Он алтыншы ғасырдың ортасына қарай төрт буынды аллитеративтік өлең түрі толығымен жойылып, кем дегенде жазба әдебиетінен мүлдем кетіп қалды: сақталған соңғы өлең, «Шотландиялық дала», 1515 жылы немесе одан кейін Дербидің 2-ші графы Томас Стэнлидің айналасында Флодден шайқасын еске алу мақсатымен жазылған.

Қазіргі жаңғыру (қазіргі ағылшын тілінде аллитеративтік өлең)

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында ежелгі тарихты қайта жаңғырту ағылшын аллитеративтік өлеңінің қайта өркендеуіне жағдай жасады. 1786 жылы сэр Уильям Калькуттадағы Азия қоғамында сөйлеген сөзінде Үндістанның қасиетті тілі санскриттің латын, грек және көптеген еуропалық тілдермен байланысты екенін көрсетті, демек олардың бәрі ортақ атадан тараған болуы керек. 1780 мен 1840 жылдар аралығында ғалымдар монастырлар мен жеке кітапханаларда ұзақ уақыттан бері ұмытылған қолжазбаларды тауып, ұмытылған әдебиеттерді және олармен байланысты әлемдерді қайта ашты. Мысалы, Беовульф, Поэтикалық Эдда, Нибелунг әндері және Калевалада жинақталған ауызша дәстүрлер. Бұл жаңалықтар ғана емес, саяси жағынан да зор әсер етті, себебі ұлттық әдебиеттерді қайта жаңғырту Германияда, Финляндияда және басқа елдерде туындаған ұлтшылдықты қолдауға көмектесті. Бұл өз кезегінде ежелгі формалардың саналы түрде қайта жаңғыруына әкелді, ең әйгілісі – Уильям Морристің романтикалық фантазиялары және Вагнердің «Нибелунгтер сақинасы» опера сериясының либреттосында стабрем, яғни аллитеративтік өлеңді қолдануы. Вагнердің «Сақинасы» бір буынды, соның ішінде болашақ ғалымдарды, С. Льюис сияқты, әсерге алды. Вагнерден бөлек, Моррис және басқа ағылшын романтиктері де білдірген ежелгі Солтүстікке қатысты романтикалық көзқарас аллитеративтік өлеңге қызығушылықты арттырды.

Инклиндер - аллитеративтік ақын

Аллитеративтік өлеңді қайта жаңғыртуға қатысты өзгеше көзқарас, «Инклиндер» деп аталатын топтың, атап айтқанда Дж. Р. Р. Толкин мен К. С. Льюистің еңбектерінде көрінеді. Екеуі де ортағасырлық ғылымдарды зерттеушілер болғандықтан, аллитеративтік өлшемдермен жақсы таныс еді. Олар екеуі де қазіргі ағылшын тілінде дәстүрлі аллитеративтік формаларды қолдануға және оны жақтауға күш салды (дегенмен Толкиннің аллитеративтік өлеңдерінің көп бөлігі оның өлімінен ұзақ соң жарияланды).

Әліпбилік өлеңдердің аллитеративтік аудармалары

ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында белгілі ақындар ежелгі және орта ағылшын тіліндегі маңызды поэмаларды қазіргі ағылшын тіліндегі аллитерациялық өлеңмен беруге көптеген күш-жігер жұмсады. Оларға Аллан Салливан мен Тимоти Мерфидің "Беовульф" аудармасы, Саймон Армитаждың "Сэр Гавен және Жасыл рыцарь" мен "Жеміс" аудармалары, сондай-ақ Тони Харрисонның "Йорк құпиялық драмалары" аудармасы кіреді. Бұған қоса, Дж. Р. Р. Толкинның аллитерациялық өлеңдерінің өлімнен кейін жариялануы арқасында, аллитерациялық өлеңдердің қазіргі заманғы аллитерациялық нұсқаларына жалпы оқырмандардың қол жеткізуі жеңілдеді.

Алитеративті қайта жаңғыру

20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында аллитеративтік өлеңдер фантастикалық әдебиетте және оған байланысты әлеуметтік орталарда, атап айтқанда тарихи реконструкция, жанкүйерлердің туындылары және осыған қатысты әлеуметтік қозғалыстарда қайта жанданды. Бұл қайта өрлеу американдық фантастика және ғылыми-фантастика жазушысы Пол Андерсонмен байланысты, ол көптеген ғылыми-фантастикалық және фантастикалық романдарына аллитеративтік өлеңдерді енгізді, сондай-ақ осы әлеуметтік топтарға жататын Пол Эдвин Циммер сияқты жас авторлармен де байланысты. Олардың туындылары көбінесе фанзин журналдарында және Star*Line сияқты арнайы фантастикалық поэзия журналдарында жарияланды. Бірақ 1960 жылдары Шығармашылық анахронизм қоғамы (SCA) құрылғаннан кейін, ол SCA шаралары үшін жазылған эпизодтық өлеңдерде жаңа орын тапты, онда фантастика және ғылыми-фантастика авторлары мен жанкүйерлері ортағасырлық ғалымдармен және ежелгі герман құдайларын құрметтейтін неопагандық жақтастармен кездесуге мүмкіндік алды. Аллитеративтік өлеңдер фантастикалық әдебиет жанкүйерлері жиналатын кез келген жерде кездеседі, соның ішінде жанкүйерлердің туындылары сайттарында және тіпті рөлдік ойындарға (RPG) арналған материалдарда да.

Қазіргі поэзияның жанры ретінде аллитеративтік өлең

XXI ғасырда ағылшын тіліндегі аллитеративті өлеңдердің саны да өлең журналдарында және ақындардың өлеңдер жинақтарында артып, көбейді. Осы артуға байланысты бірнеше ұзақ аллитеративті өлеңдер, тіпті балалар өлеңдері де жарық көрді, мысалы Зак Вайнерсмиттің әзілді аллитеративті эпосы – «Би Вольф». Денис Уилсон Уайздың осы тақырыптағы «Болжамдық поэзия және қазіргі заманғы аллитеративті қайта жандану: сындық антология» атты кітабында елу бес ақынның жүз елу өлеңі жинақталған. Бұл, Гутенберг баспа станогын ойлап тапқанға дейін жарық көрген кез келген жұмыстан гөрі, бір кітаптың арасында көбірек ағылшын аллитеративті өлеңін қамтиды. Қазіргі ағылшын аллитеративті өлеңін қадағалауға арналған «Forgotten Ground Regained» веб-сайтындағы жарияланған авторлар тізімінде 140-тан астам ақын бар, сонымен қатар блогтарда, әлеуметтік желілерде, жанкүйерлердің фантастикалық сайттарында және басқа да бейресми байланыс арналарында жарияланған 125-тен астам автордың шығармаларына сілтемелер қойылған.