Кіріспе

Француз ақыны (1346–1406/7)

Эусташ Дешамп (1346–1406 немесе 1407) – француз ақыны, Morel лақабымен белгілі, француз тілінде "Nightshade" деп аталады.

Өмір және мансап

Дешам Вертуста дүниеге келген. Ол Гийом де Машодан өлең өнерінің сабақтарын алды, кейін Орлеан университетінде заң оқыды. Содан кейін ол Карл V-нің дипломатиялық елшісі ретінде Еуропаны аралап, Богемия, Венгрия және Моравияға міссиялармен жіберілді. 1372 жылы ол Карлдың қару-жарақ сақтаушысы болып тағайындалды. Ол көптеген маңызды лауазымдарды иеленді, Валуаның, сосын Сенлистің балиі, дофинге қатысты адам және Фисме қаласының губернаторы болды. 1380 жылы Карл қайтыс болды, ал Дешамның мүлкі ағылшындар тарапынан тоналып, одан кейін ол жиі "Бруле де Шамп" деген атпен танылды. Бала кезінде ол 1358 жылғы ағылшын басқындығының куәсі болды, 1360 жылы Реймс қаласының қоршауында болды, Шартрға жасалған жорықты көрді және Бретиньи шартының қол қойылуын бақылады. Осының салдарынан ол ағылшындарды жек көріп, көптеген өлеңдерінде оларды айыптады.

Шығармалары

Дешам 1175 баллада жазды, және кейде оны осы форманы ойлап тапқан деп есептейді. Оның өлеңдерінің барлығы дерлік, біреуін қоспағанда, қысқа, көбінесе сатирикалық сипатта болып, Англияны, оның елін тонаушылар деп санайды, сондай-ақ кедейлерді қанаған байларға шабуыл жасайды. Оның сатиралары сыбайлас шенеуніктер мен дін қызметкерлеріне де бағытталған, бірақ оның өткір зекілігі Сенлистің бейлісі лауазымынан айырылуына себеп болуы мүмкін. Ол француз өлеңдері туралы «L'Art de dictier et de fere chansons, balades, virelais et rondeaulx» атты трактаттың авторы, ол 1392 жылдың 25 қарашасында аяқталды. Ол атаудағы өлең түрлерін құрастыру ережелерін берумен қатар, поэзияға қатысты бірнеше теорияларды ұсынады. Ол музыканы нақты музыка және поэзия деп екіге бөледі. Нақты музыканы ол жасанды деп атайды, себебі кез келген адам оқып үйрену арқылы музыкант бола алады; ал поэзияны табиғи дейді, өйткені оны өнер ретінде меңгеру мүмкін емес, ол – сыйлық. Ол өлеңнің үйлесімділігін баса көрсетеді, өйткені сол заманғы дәстүр бойынша, барлық өлеңдер әнмен орындалуы керек деп есептелген. Оның бір ұзын поэтикалық туындысы – «Le Miroir de Mariage» – әйелдер тақырыбына арналған 12 103 тал жолдық сатирикалық өлең. Бұл туынды Джеффри Чосерге әсер етті, ол өз шығармаларында осы өлеңнен тақырыптарды пайдаланды. Чосер Дешамптың ұнатуының аз ғана санындағы ағылшындардың бірі болып көрінеді, себебі ол оның құрметіне баллада жазды (№ 285, шамамен 1380 жылдан кейін жазылған), онда Чосерді ұлы философ, аудармашы, этикашы және ақын ретінде мақтайды. Ол сонымен қатар өз заманының моральдық құлдырауы және орта ғасырдың соңындағы жағдайдың нашарлауы туралы, соғыс, ашаршылық және аурулар туралы жазды. 1377 жылы ұстазы Машо қайтыс болғаннан кейін Дешамп екі мәтін жазды. Олар біріктіріліп, F. Andrieu-дың төрт дауысқа арналған «Armes, amours / O flour des flours» (Қорал, махаббат / O гүлдердің гүлі) атты қос балладасы ретінде музыкаға қойылды.