Экономикада уақытқа қатысты бағалау және қалау дәрежесі
Time preference
Экономикада уақытқа қатысты бағалау, немесе уақыт жеңілдігі – қазіргі уақытта зат немесе ақшаны ерте алудың кейінгі алудан артық бағалануы. Қаржы, қажеттіліктер әсер етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық бағалау
экономикадағы уақытқа қатысты бағалау
Economics valuation
time preference in economics
Экономикада уақытқа қатысты бағалау (немесе уақытты жеңілдету, кешіктірілген жеңілдету, уақытша жеңілдету, ұзақ мерзімге бағдарлану) – тауар немесе ақшаны кейінірек алумен салыстырғанда ертерек алуға берілетін қазіргі салыстырмалы баға. Болашақ өзімен белгісіздік байланысты болғандықтан, тәуекелге қатысты бағалаулар да уақытқа қатысты бағалауларға әсер етеді.
In economics, time preference (or time discounting, delay discounting, temporal discounting, long term orientation) is the current relative valuation placed on receiving a good or some cash at an earlier date compared with receiving it at a later date As future is inherently uncertain, risk preferences also affect time preferences.
Мысал
Бір мысал: Джим мен Боб бірге ішімдік ішуге шығады, бірақ Джимде ақша жоқ, сондықтан Боб Джимге 10 доллар қарыз береді. Ертесі күні Джим Бобқа келіп: "Боб, қазір 10 доллар аласың немесе мен ай соңында жалақы алғанда 15 доллар беремін", - дейді. Бобтың уақытқа қатысты бағалауы Джимге деген сеніміне, оған ақшаның қазір қажеттігіне, күте алатынына немесе ай соңында 10 доллардың орнына 15 доллар алуды жөн көретініне байланысты өзгереді. Адамның уақытқа қатысты бағалауына қазіргі және болашақтағы қажеттіліктері, қазіргі және күтілетін табысы әсер етеді.
A practical example: Jim and Bob go out for a drink but Jim has no money so Bob lends Jim $10. The next day Jim visits Bob and says, "Bob, you can have $10 now, or I will give you $15 when I get paid at the end of the month." Bob's time preference will change depending on his trust in Jim, whether he needs the money now, or if he thinks he can wait; or if he'd prefer to have $15 at the end of the month rather than $10 now. Present and expected needs, present and expected income affect one's time preference.
Неоклассикалық көзқарастар
Ирвинг Фишердің неоклассикалық пайыздық теориясында уақытқа қатысты қалау деңгейі әдетте жеке тұлғаның пайдалылық функциясындағы параметр ретінде қарастырылады, ол бүгінгі тұтыну мен болашақ тұтыну арасындағы айырбасты көрсетеді, сондықтан ол экзогенді және субъективті болып табылады. Бұл сонымен қатар нақты пайыздық мөлшерлеменің негізгі анықтамасы болып табылады. Инвестициядан алынатын кіріс көбінесе капиталдан алынатын кіріс ретінде қарастырылады, ал нақты пайыздық мөлшерлеме кез келген уақытта капиталдың шекті өніміне тең болады. Арбитраж өз кезегінде капиталдан алынатын кірісті қаржы активтерінің пайыздық мөлшерлемесімен теңестіреді (инфляция және тәуекел сияқты факторларды ескере отырып). Тұтыну мен үнемдеудің арасында таңдау жасауға тап болған тұтынушылар нарықтық пайыздық мөлшерлеме мен олардың жеке уақытқа қатысты қалауының ("сабырсыздық") арасындағы айырмашылыққа жауап береді және осы айырмашылыққа сәйкес ағымдағы тұтынуды арттырады немесе азайтады. Бұл инвестицияға және капитал жинақтауға қол жетімді қаражат мөлшерін өзгертеді, мысалы, Рамсейдің өсу моделіндегідей. Ұзақ мерзімді тұрақты жағдайда тұтынудың адам табысындағы үлесі тұрақты болады, бұл пайыздық мөлшерлемені уақытқа қатысты қалау деңгейіне тең деп белгілейді, ал капиталдың шекті өнімі осы теңдікті сақтау үшін түзетіледі. Бұл контексте, адамдар болашақты жеңілдетіп бағалайды дегенді білдірмейді, өйткені олар үнемдеген ақшаларына оң пайыздық мөлшерлеме ала алады екенін ескеру қажет. Керісінше, себеп-салдарлық байланыс кері бағытта жүреді; сабырсыз адамдарды қазіргі тұтынудан бас тартып, болашаққа бағытталған тұтынуға итермелеу үшін пайыздық мөлшерлемелер оң болуы керек.
In the neoclassical theory of interest due to Irving Fisher, the rate of time preference is usually taken as a parameter in an individual's utility function which captures the trade off between consumption today and consumption in the future, and is thus exogenous and subjective. It is also the underlying determinant of the real rate of interest. The rate of return on investment is generally seen as return on capital, with the real rate of interest equal to the marginal product of capital at any point in time. Arbitrage, in turn, implies that the return on capital is equalized with the interest rate on financial assets (adjusting for factors such as inflation and risk). Consumers, who are facing a choice between consumption and saving, respond to the difference between the market interest rate and their own subjective rate of time preference ("impatience") and increase or decrease their current consumption according to this difference. This changes the amount of funds available for investment and capital accumulation, as in for example the Ramsey growth model. In the long run steady state, consumption's share in a person's income is constant which pins down the rate of interest as equal to the rate of time preference, with the marginal product of capital adjusting to ensure this equality holds. It is important to note that in this view, it is not that people discount the future because they can receive positive interest rates on their savings. Rather, the causality goes in the opposite direction; interest rates must be positive in order to induce impatient individuals to forgo current consumptions in favor of future.
Австрия экономикасы
Уақыт преференциясы – Австрия экономика мектебінің маңызды құралы, ол жинақтау, инвестициялар және пайыздық ставкалар арасындағы қатынасты түсінуге көмектеседі. Мектептің Мизестік бағыты бойынша: әрекет ету кезінде адам әрдайым аз қанағаттандыратын жағдайды, көбірек қанағаттандыратын жағдайға алмастыруға тырысады, осылайша, көбірек тауарларды азырақ тауарлардан артық көруін көрсетеді. Сонымен қатар, ол өзінің мақсаттарына қашан жететінін, яғни оларды іске асыруға қажетті уақытты, сондай-ақ тауардың пайдалы болу мерзімін ескереді. Осылайша, ол ертерек тауарларды кейінгі тауарлардан, ал көбірек сақталатын тауарларды аз сақталатындардан артық көреді. Бұл – уақыт преференциясы құбылысы. Кез келген адам өз мақсатына жету үшін белгілі бір уақытқа мұқтаж, ал адам әрдайым бір нәрсені тұтынуы керек және тірілігінде тұтынуды толығымен тоқтата алмайды, сондықтан уақыт әрдайым тапшы. Осылайша, ceteris paribus, қазіргі немесе ертерек тауарлар болашақ немесе кейінгі тауарлардан әрқашан жоғары бағаланады. Егер адам уақыт преференциясымен шектелмесе және оған әсер ететін жалғыз шектеу көбірек тауарларды артық көру болса, ол әрдайым ең көп өнім беретін өндіріс процестерін таңдайды, осы әдістердің нәтижесін беруіне кеткен уақытқа қарамастан.
Time preference is a key component of the Austrian School of economics, it is used to understand the relationship between saving, investment and interest rates. According to the Misesian branch of the school: In acting, an actor invariably aims to substitute a more satisfactory for a less satisfactory state of affairs and thus demonstrates a preference for more rather than fewer goods. Moreover, he invariably considers when in the future his goals will be reached, i. e., the time necessary to accomplish them, as well as a good's duration of serviceability. Thus, he also demonstrates a universal preference for earlier over later goods, and for more over less durable ones. This is the phenomenon of time preference. Every actor requires some amount of time to attain his goal, and since man must always consume something and cannot entirely stop consuming while he is alive, time is always scarce. Thus, ceteris paribus, present or earlier goods are, and must invariably be, valued more highly than future or later ones. In fact, if man were not constrained by time preference and if the only constraint operating on him were that of preferring more over less, he would invariably choose those production processes which yielded the largest output per input, regardless of the length of time needed for these methods to bear fruit.
Уақытша дисконттау
Уақытша дисконттау (кейде кешіктірілген дисконттау, немесе уақыт дисконттау деп те аталады) адамдардың сайлауда қалай дауыс беретініне, сондай-ақ климаттық өзгерістер сияқты қоғамдық мәселелерге қатысты үлес қосуына қатысты қолданылуы мүмкін. Климаттық өзгерістер негізінен ұзақ мерзімді қауіп болғандықтан, оған басымдық берілмейді.
Temporal discounting (also known as delay discounting, time discounting) This can be applied to the way individuals vote in elections but can also apply to how they contribute to societal issues like climate change, that is primarily a long term threat and therefore not prioritised.
Уақытша дисконттауды бағалау
Егер бүгін 100 доллар немесе бір айдан кейін 100 доллар таңдау ұсынылса, адамдар көбінесе 100 долларды қазір таңдайды. Дегенмен, егер сұрақ 100 доллар немесе 1000 доллар деп өзгерсе, адамдар көбінесе бір айдан кейін 1000 долларды таңдайды. 100 доллар – Кішірек, ертерек сыйақы (SSR) ретінде, ал 1000 доллар – Үлкенірек, кейінгі сыйақы (LLR) ретінде қарастырылуы мүмкін. Уақыт бойынша жеңілдіруді зерттейтін зерттеушілерді жеке тұлғаның SSR-ді LLR-ге немесе керісінше бағалауын өзгертетін уақыт қызықтырады. Мысалы, бір адам бір айда 100 долларға қарағанда 1000 долларды артық көретін болса да, егер 1000 доллар алу мерзімі 60 айға (5 жылға) дейін ұзартылса, 100 долларды таңдауы мүмкін. Бұл, аталған адам 60 айдан кейін 1000 долларды қазіргі 100 доллардан кем бағалайтынын білдіреді. Маңыздысы – жеке тұлғаның LLR мен SSR-ді бірдей деп бағалайтын уақытты анықтау. Бұл бейтарап нүкте деп аталады. сондай-ақ GPS зерттеуі. Одед Галор мен Омер Озак түрлі елдерде байқалатын уақытқа қатысты бағалаудағы айырмашылықтардың себептерін зерттейді. Олар өнеркәсіптік емес ауыл шаруашылығының ерекшеліктері, ауыл шаруашылығына инвестиция жасаудан жоғары табыс алуға мүмкіндік берген жағдайлар, іріктеу, бейімделу және оқыту процесін қозғап, ұзақ мерзімді бағдарға бейімділікті арттырды деген қорытындыға келді. Бұл ауыл шаруашылығының ерекшеліктері технологияны қабылдау, білім алу, үнемдеу және темекі тарту сияқты қазіргі экономикалық және адамның мінез-құлқымен байланысты. Уақытқа қатысты бағалаудың ең толық деректер жиынтығы 117 елді қамтиды және бұрынғы бірнеше деректер жиынтықтарын біріктіру арқылы есептеледі, оның ішінде жоғарыда аталған INTRA және GPS деректері, сондай-ақ, мысалы, Дүниежүзілік құндылықтар зерттеуінен алынған сауалнамалар.
Offered a choice of $100 today and $100 in one month, individuals will most likely choose the $100 now. However, should the question change to having $100 today, or $1,000 in one month, individuals will most likely choose the $1,000 in one month. The $100 can be conceptualized as a Smaller Sooner Reward (SSR), and the $1,000 can be conceptualized as a Larger Later Reward (LLR). Researchers who study temporal discounting are interested in the point in time in which an individual changes their preference for the SSR to the LLR, or vice versa. For example, although an individual may prefer $1,000 in one month over $100 now, they may switch their preference to the $100 if the delay to the $1,000 is increased to 60 months (5 years). This means that this person values $1,000, after a delay of 60 months, less than $100 now. The key is to find the point in time in which the individual values the LLR and the SSR as being equivalent. That is known as the indifference point. and the GPS study. Oded Galor and Omer Ozak explore the roots of observed differences in time preference across nations. They establish that pre industrial agricultural characteristics that were favorable to higher return to agricultural investment triggered a process of selection, adaptation, and learning that brought about a higher prevalence of long term orientation. These agricultural characteristics are associated with contemporary economic and human behavior such as technological adoption, education, saving, and smoking. The most comprehensive data set of time preferences encompasses 117 countries and is calculated by merging several previous datasets, including the aforementioned INTRA and GPS data, but also, e. g., survey questions from the World Value Survey.
Уақыт преференциясы теориясының пайыздық мөлшерлемелермен байланысты тарихи түсінігі
Католиктік схоластикалық философтар ең алдымен капиталды қайтарудың күрделі түсіндірмелерін және негіздемелерін ұсынды, оның ішінде тәуекел және пайданы жоғалту мүмкіндігінің құны, дисконт факторымен байланысты. Алайда, олар тәуекелсіз несиеге төленетін сыйақыны түсіндіре алмады, сондықтан уақыттық бағалауға негізделген дисконтты күнәлі және пайдакөрлік деп айыптады. Кейіннен Тюбинген университетінің теологы Конрад Самменхарт уақыттық бағалауды арзандатылған несиелерді түсіндіру үшін пайдаланды, онда несие берушілер несиелерден пайда табуға тырыспайды, себебі қарыз алушылар несие берушілердің талап ететін бағасын қабылдайды. Жарты ғасырдан кейін, доминикандық канондық заңгер және Саламанка университетінің ақша теориясы бойынша сарапшысы Мартин де Азпилкуэта Наваррус қазіргі тауарлардың, мысалы ақшаның, нарықта болашақ тауарлардан (ақшадан) табиғи түрде құндырақ болатынын айтты. Солай шамамен бір уақытта итальян гуманисі және саясаткері Джан Франческо Лоттини да Вольтерра уақыттық бағалауды ашты және оны сезімдер арқылы бірден ұғылатын «қазіргі» уақыттың шамадан тыс бағалауы ретінде қарастырды. Екі ғасырдан кейін неаполитандық аббат Фердинандо Галиани, валюта бағамына ұқсас, пайыздық мөлшерлеменің қазіргі және болашақ құндылықтарды байланыстырып, теңестіретінін, ал адамдардың субъективті санасында бұл екі физикалық жағынан әртүрлі заттың тең болуы керектігін атап көрсетті. Осы шашыраңқы ойлар мен теориялардың дамуы француз мемлекет қайраткері Анн Роберт Жак Тургоны толыққанды уақыттық бағалау теориясын жасауға ынталандырды: несиелік мәміледе салыстырылуға тиіс нәрсе – қарыз берілген ақшаның құны қайтарылған құнымен емес, ақша сомасының уәдесінің құны қазіргі қолдағы ақша құнымен салыстырылуы керек; сонымен қатар, ол ақша ұсынымы мен пайыздық мөлшерлемелер арасындағы байланысты талдады: Егер ақша ұсынымы артып, уақыттық бағалау сезімі нашар адамдар ақша алса, онда олар тұтынуға емес, үнемдеуге бейімділік танытады, бұл пайыздық мөлшерлеменің төмендеуіне, ал бағалардың өсуіне әкеледі.
The Catholic scholastic philosophers firstly brought up sophisticated explanations and justifications of return on capital, including risk and the opportunity cost of profit forgone, associated with the discount factor. However, they failed to interpret the interest on a riskless loan and hence denounced the time preference discounter as sinful and usurious. Later, Conrad Summenhart, a theologian at the University of Tübingen, used time preference to explain the discount loans, where the lenders won't profit usuriously from the loans as the borrowers would accept the price the lenders ask. A half century later, Martin de Azpilcueta Navarrus, a Dominican canon lawyer and monetary theorist at the University of Salamanca, held the view that present goods, such as money, will naturally be worth more on the market than future goods (money). At about the same time, Gian Francesco Lottini da Volterra, an Italian humanist and politician, discovered time preference and contemplated time preference as an overestimation of "a present" that can be grasped immediately by the senses. Two centuries later, Ferdinando Galiani, a Neapolitan abbot, used an analogy to point out that just similar to the exchange rate, the interest rate links and equates the present value to the future value, and under people's subjective mind, these two physically non identical items should be equal. These scattered thoughts and progression of theories inspired Anne Robert Jacques Turgot, a French statesman, to generate a full scale time preference theory: what must be compared in a loan transaction is not the value of money lent with the value repaid, but rather the 'value of the promise of a sum of money compared to the value of money available now; in addition, he analyzed the relation between money supply and interest rates: If money supply increases and people with insensitive time preference receive the money, then these people tend to hoard money for savings instead of going for consumptions, which will cause interest rates to fall while prices to rise.