Кіріспе

Ортағасырлық христиандықта Мәсіхтің тек бір ғана "энергиясы" бар екендігі туралы ілім. Моноэнергетизм (μονοενεργητισμός) – ерте ортағасырлық христиандық теологиясындағы ұғым, Мәсіхтің тек бір ғана "энергиясы" (energeia) бар деген сенімді білдіреді. Бір энергия туралы ілімді VII ғасырдың бірінші жартысында Константинополь патриархы Сергий I таратып жүргізді. Диоэнергизмге, оның қарсы тұрушысына, қарсылық Алтыншы Экуменикалық Кеңесте Диоэнергизмнің православие ретінде қабылданып, моноэнергизмнің ағым ретінде жатқызылғанға дейін жалғасты.

Тарих

Император Юстиниан I мен Константинопольдің екінші кеңесі Халкидондық алауыздықты түзетуге және Византия империясындағы негізгі христиан қауымдарын біртұтас христологиямен біріктіруге күш жіберді, бірақ сәттілікке жетпеді. Осыған ұқсас күш-жігерді Гераклий (610–641) жаңартты, ол Халкидондық (диофизит деп те аталады) тарап пен Халкидондық емес миафизит тарап арасындағы алауыздықты шешуге тырысты, моноэнергизмді ұсынып, келісімге келуге әрекеттенді. Бұл келісім Мәсіхтің Құдайдың Жан сөзі екі табиғатта екенін мойындайтын Халкидондық диофизит сенімін қабылдады, бірақ Халкидондық емес миафизиттердің наразылығын Мәсіхтің бір "энергиясы" (energeia) бар деген көзқараспен басуға тырысты, осы терминнің анықтамасы қасақана бұлыңғыр қалдырылды. Моноэнергизмді Константинополь, Антиохия және Александрия патриархтары, сондай-ақ армяндар қабылдады, ал Рим папасы Гонорий I 635 жылғы хатында оны айқын сынамады. Дегенмен, Афанасий I Гаммоло оны қабылдамады, ал Иерусалим патриархы Софронийдің күшті қарсылығына кең қолдау көрсетілді. Бұл Гераклийді 638 жылы осы ілімнен бас тартуға (бірақ диоэнергизмді әлі де айыптады) және оның орнына монотелитизм ілімін күштеп енгізуге тырысуға мәжбүр етті, оған ең бастысы Максим Исповедник қарсы болды. Бұл да алауыздықты жоюға және империяны теологиялық тұрғыдан біріктіруге жеткіліксіз болды. Моноэнергизм де, монотелитизм де 680–681 жылдары Константинопольде өткен Алтыншы Экуменикалық Кеңесте адасқандық деп жарияланды.