Кіріспе
Бір немесе бірнеше жұмыртқадан жасалған пісірілген тағам, Нигерияда "қырылған жұмыртқа" деп аталатын жұмыртқаның түрі. Қырылған жұмыртқа – қабығынан алынып, табаға салынып, қуырылған бір немесе бірнеше жұмыртқадан жасалған пісірілген тағам. Көптеген елдерде дәстүрлі түрде таңғы ас ретінде жейді, бірақ күнінің басқа уақытында да берілуі мүмкін.
the style of eggs known as "fried egg" in Nigeria
A fried egg is a cooked dish made from one or more eggs which are removed from their shells and placed into a frying pan and fried. They are traditionally eaten for breakfast in many countries but may also be served at other times of the day.
Австрия, Германия және Швейцария
Қуырылған жұмыртқа (Spiegeleier; жекеше Spiegelei) Strammer Max (жұмыртқа бір жағынан қуырылып, сарысы бұзылмаған күйде, ашық ветчина бутербродының үстіне "күнге қарап" беріледі) немесе Hamburger Schnitzel / Holsteiner Schnitzel / Fernfahrerschnitzel ("көлік жүргізушісінің шницелі") сияқты дәстүрлі неміс тағамдарының маңызды бөлігі болып табылады. Табада қуырылған картоппен бірге (немесе қатар) берілетін қуырылған жұмыртқа да таралған тағам, кейде тағамның үшінші құрамы ретінде шпинатпен қоса беріледі. Кейбір неміс аспаздары сарысын сындырып, қуыру кезінде ақ бөлігіне жайып жібереді. Жоғарыда аталғандардың бәрі әдетте таңғы асқа емес, түскі асқа арналған тағамдар, бірақ жұмыртқаның өзі (мысалы, қайнатылған немесе шатырылған жұмыртқа) неміс таңғы асының құрамына кіреді.
Бангладеш пен Үндістан
Бангладеш пен Үндістанда қуырылған жұмыртқаны жеке немесе нанмен бірге жиі берілген. Оны кейде доса, паратха немесе ротимен де қоса тағамдайды. Қуыру кезінде немесе одан кейін, оған қара бұрыш, ащы бұрыш, жасыл бұрыш және тұз сияқты дәмдеуіштермен жеңіл шашыратылады. Орталық және солтүстік Үндістанның ағылшын тілінде сөйлейтін орта таптары мен орта деңгейдегі мейрамханаларда "бір жақты қуырылған" дегені – жұмыртқаның сарысы жоғарыда қалатыны (сонымен қатар "бульсей" деп те аталады), ал "екі жақты қуырылған" – қатты қуырылған жұмыртқаны білдіреді. Көшедегі тағам сатушылардың тілінде "жартылай қуырылған" немесе "жартылай қайнатылған" термині қолданылады. "Жартылай қуырылған, жұмбалмаған" (bina palti) – жұмыртқаның сарысы жоғарыда қалатынын, ал "жартылай қуырылған, жұмбаланған" (palti maarke) немесе "алти паллити" – оңай, орташа немесе қатты қуырылған жұмыртқаны білдіреді, мұнда клиент жұмыртқаны қуыру процесін қадағалап, қашан тоқтату керектігін айтады.
Камбоджа мен Вьетнам
Камбоджада көбінесе сиыр еті лок-лак деп аталатын тағамның үстіне қуырылған жұмыртқа беріледі. Ол шпинат сақинасынан, ұсақ туралған пияз бен томаттан жасалады, сосын бұғы немесе сиыр еті қосылып, соусымен бірге беріледі, үстіне қаз немесе тауық жұмыртқасы қойылады. Вьетнамда жармаланған жұмыртқа (Trứng ốp la) ақ күрішпен беріледі, үстіне аздап устрица немесе хойсин соусы құйылады; мұндай тағам Шығыс Азияда да кең таралған. Сонымен қатар, қуырылған жұмыртқа кейде биэньмиге де салынады.
Чехия
Жасылған жұмыртқа, күндіз жағымен пісірілген, чех асүйінде "volské oko" немесе "sázené vejce" деп аталады және ол таңғы ас ретінде жеке беріледі, немесе түскі асқа шпинат пен қайнатылған картоп қосылып тартылады.
Мысыр
Мысырда жұмыртқаны қуырып таңғы асқа жиі жейді. Оны өсімдік майы, сары май немесе джи сияқты майда қуырып, қарапайым күйінде немесе қызанақ, ірімшік, шұжық, пияз және дәмдеуіштер қосылған фарш сияқты басқа тағамдармен бірге береді. Сондай-ақ, оны фул медамес (ұзақ пісірілген бұршақ)пен де ұсынуы мүмкін.
Индонезия
Индонезияда қуырылған жұмыртқалар telur ceplok немесе telur mata sapi (индонезия тілінде "түйенің көзі жұмыртқасы") түрінде беріледі, бұл күнге қарай пісірілген жұмыртқаны білдіреді, сондай-ақ telur dadar (омлет) немесе telur orak arik (шақырған жұмыртқа) деп те атайды. Жұмыртқалар жартылай пісірілген (сарысы ағып тұратын) немесе толық пісірілген болуы мүмкін. Ағылшын тілінде сөйлегенде, индонезиялық официант сізге жұмыртқаны "бір жақтан" немесе "екі жақтан" қуыруды қалайтыныңызды сұрауы мүмкін. Қуырылған жұмыртқа, әсіресе "түйенің көзі" жұмыртқасы, индонезиялық қуырылған күріш (nasi goreng) және қуырылған лапша (mie goreng) үшін танымал қосымша болып табылады, ол жаңа пісірілген немесе Indomie Mi goreng жедел дайындалған лапшадан жасалған болуы мүмкін. Индонезиялық балалардың сүйікті тағамы – күндіз пісірілген жұмыртқаны буға пісірілген күріш үстіне құйып, тәтті соя соусы (kecap manis) қосып беру. Жұмыртқаны күрішпен қатар, таңғы ас ретінде нанмен бірге сэндвич түрінде де беруге болады. Дәмдеуіштерге тұз, бұрыш, тәтті соя соусы және кейде ыстық, дәмді самбал чили пастасы жатады.
Ирландия мен Біріккен Корольдік
Жарылған жұмыртқаны тостқа немесе бутербродқа беконмен, шұжықпен және түрлі қосымшалармен берсе болады. Жұмыртқа көбінесе Ұлыбритания мен Ирландияда танымал толық таңғы астың құрамына кіреді. Жарылған жұмыртқаны әдетте шұжық немесе гаммон стейкімен бірге, пабта жиі тапқанға болады. Жұмыртқаны күшті отта пісіреді, ал ақ бөлігін пісіру үшін үстіне ыстық май, май немесе су себізетін болады. Оларды көбінесе қайырып пісірмейді.
Испан және лузитан әлемдері
Португалия мен Бразилияда стейк үстіне салынып, пісірілген күріш, қара бұршақ және қуырылған картоппен берілетін жұмыртқаға «бифте кавало», яғни «ат үстіндегі бифте» деп аталады. Аргентина, Эквадор және Уругвайда (шураско деп аталады) осыған ұқсас тағам да кең таралған, онда бұршақ пен күріш орнына қуырылған картоп пен салат беріледі. Чили мен Перуде қуырылған жұмыртқа Lomo a lo Pobre, Chorrillana, Paila de huevo және тағы басқа тағамдардың құрамына кіреді. Эквадорда лапингачосқа күнге пісірілген жұмыртқа, табада қуырылған ірімшікті картоп пюресі және қуырылған шұжық қосылады. Мексиканың солтүстігінде «хуэвос монтадос» (саяқ жұмыртқалар) қайта қуырылған бұршақ пен қуырылған картоппен (немесе картоп фримен) беріледі. Мексикада жұмыртқаны дайындаудың тағы бір кең таралған тәсілі – «хуэвос а ла мексикана», ол қуырылған жұмыртқаны тураланған қызанақ, пияз және жасыл перецпен араластыруды қамтиды; перец мөлшері әдетте тапсырыс бойынша қосылады. Мексикада әртүрлі ингредиенттерді біріктіретін тағы да бірнеше жұмыртқа тағамдары бар: Юкатандағы Huevos motuleños, қайта қуырылған бұршақ қосылған aporreados және кукурузды тортилья үстіне салынып, дәмді салсамен жабылған huevos rancheros. Сонымен қатар, Мексиканың кейбір аймақтарында жаңа қызанақ, пияз және кинзадан жасалған салсамен бірге қуырылған жұмыртқа беріледі. Қызыл перец қосу опциялы, сондай-ақ соустың қосылуы да мүмкін. Испанияда қуырылған жұмыртқа (huevos fritos) – кең таралған тағам. Оны жеке немесе ет, шұжықпен бірге жейді. Бұл елде қызанақ соусымен жабылған пісірілген күрішпен бірге берілген қуырылған жұмыртқа испан тілінде arroz a la cubana деп аталады, ал осы тағам Латын Америкасының, Италияның (so called occhio di bue, яғни «түйенің көзі»), Филиппиннің және Португалияның кейбір аймақтарында да дайындалады. Ақын Назым Хикмет бір сұхбатында испандық досымен бір ай тұрып, күндеге дерлік қуырылған жұмыртқа жегенін айтқан.
Жапония
"Медама яки" (目玉焼き, яғни "пісірілген көз"), қуырылған жұмыртқалар көбінесе сарысы ашық күйде дайындалады. Оларды тұз, бұрыш, соя соусы немесе жапондық Ворчестер соусымен бірге ұсынуға болады. Қуырылған жұмыртқалар таңғы ас ретінде жиі дайындалады, оларға қуырылған нан немесе күріш қосылады.
Корея
Жұмыртқаны майда, кейде тұз сеуіп қуырады. Бұл тағамды "계란부침" (gyeranbuchim, "жұмыртқа қуырылған") немесе көбінесе "계란후라이" (gyeran hurai, "қуырылған жұмыртқа") деп атайды. Оны бибимбап немесе кимчи боккэумбаптың үстіне қою қалыпты жағдай. Кейде боккэумбап сияқты күріш тағамдарын ыстық күріштің үстіне қуырылған жұмыртқа қосып, бір қасық гочужаң мен көкенбай майын құйып дайындайды. Көбінесе қуырылған жұмыртқаға тұз қосып, баппен бірге берілетін шағын тағамдарды білдіретін банчан ретінде ұсынады. Пусан аймағында қуырылған жұмыртқаны көбінесе чачжанмёнмен бірге береді.
Малайзия мен Сингапур
Индонезиядағыдай, Малайзия мен Сингапурдағы танымал қуырылған күріш тағамы – наси горинг көбінесе қуырылған жұмыртқамен бірге беріледі.
Нидерланды
Нидерландыда қуырылған жұмыртқа (шпигелей) әдетте нанның үстіне (ақ немесе толық бидай) беріледі, көбінесе қуырылған беконмен бірге, ертеңгілік немесе түскілікке. Айтсмиджтер – екі немесе үш қуырылған жұмыртқадан тұратын тағам, сарысы ашық қалдырылып жасалады. Бір түрі шұжық пен ірімшікпен бірге қуырылады (uitsmijter ham en kaas) немесе бекон мен ірімшікпен (uitsmijter spek en kaas). Тағы бір түрі май жағылған нанға қалың тілімделген салқын еттің үстіне қойылады, мысалы, пісірілген шұжық немесе сиыр еті, бұл неміс Strammer Max немесе Strammer Otto тағамына ұқсас, және әдетте тұздалған қиярмен безендіріледі. Бұл Нидерландыдағы көптеген кафелерде, столоваяларда және түскі ас ішетін орындарда таралған тағам. Uitsmijter сөзі, сөзбе-сөз "сыртқа лақтырушы" дегенді білдіреді, голланд тілінде есік күзетшісі немесе ауыздықшы деген мағынаны білдіреді.
Нигерия
АҚШ және Ұлыбританияда "ұсатылған жұмыртқа" деп аталатын нәрсе Нигерияда "қуырылған жұмыртқа" деп аталады, ал АҚШ және Ұлыбританияда "қуырылған жұмыртқа" деп аталатын нәрсе Нигерияда "жартылай қуырылған жұмыртқа" деп аталады. Май шайы киоскілері жұмыртқаны қатты қырып пісіреді.
Филиппин
Филиппинде қуырылған жұмыртқа көбінесе күндізгі жұмыртқа сияқты пісіріледі, бірақ сарысы жартылай пісіріледі, оны пісіру кезінде тұз бен маймен шашып, ерекше қызғылт мембранаға ие етеді. Сарымсақ күріш (синангаг) жұмыртқамен (итог) бірге "сілог" деп аталатын танымал комбинация, әдетте, таңғы асқа арналған сиыр еті тапасы (тапсилог), лонганиза (лонгсилог), қуырылған сүт балығы, кептірілген балық, токино (карамельденген шошқа еті), спам немесе консервіленген ет сияқты таңдаулы еттермен беріледі. Сонымен қатар, қуырылған жұмыртқа "Арозо а ла кубана" деп аталатын тағамға да қосылады, ол құрамында кішне кесілген картоп, майлы шөп, томат соусы және зәйтүн қосылған дәмделген фарштан тұрады, сондай-ақ ақ күріш пен қуырылған банандармен бірге беріледі. Қуырылған жұмыртқа "Пансит Батил Патонг" кеспе нөделінің де негізгі құрамы болып табылады, онда қуырылған жұмыртқа қуырылған кеспе нөделінің үстіне салынады.
such as beef tapa to make it tapsilog, longaniza (longsilog), fried milkfish, dried fish, tocino (caramelised pork), Spam, or corned beef, etc. In addition, fried eggs are eaten in a dish called Arroz a la cubana, which is seasoned ground beef with raisins, cubed potatoes, tomato sauce, and olives, along with white rice and fried ripe plantains. Fried eggs are also a main ingredient in the noodle dish Pancit Batil Patong, where a fried egg is topped over stir fried noodles.
Ресей
Ресейде ең көп таралған екі қуырылған жұмыртқа тағамы — яичница (яичница), таза қуырылған жұмыртқаның жалпы атауы, және омлет (омлет), сүт немесе басқа сұйықтықтар қосылуымен қарапайым жұмыртқадан ерекшеленетін омлет. Яичницаның екі негізгі түрі бар: glazun'ja (орысша глазунья), көбінесе күнге ұқсас пісіруді білдіреді, бірақ жалпы алғанда сарысы бұзылмаған кез келген пісіру түрін көрсетеді, және болтунья (орысша болтунья) деп аталатын шатырлатылған жұмыртқа, оған қуырылған бекон, шұжық, тұзды май немесе басқа салқындатылған ет өнімдері, қуырылған нан немесе пияз, сондай-ақ басқа көкөністер сияқты әртүрлі қосымшалар салынуы мүмкін. Екі түрін де дайындаудың әдеттегі тәсілі — бірнеше жұмыртқаны қазанға немесе табаға сындырып, аудармай пісіру. Ақтары бірігіп ағып, таба толық піскеннен кейін бөлек порцияларға бөлінеді.
Тайланд
Тай асханасында, егер тағам атынан кейін "khai dao" (әдеби мағынасы – "жұлдыз жұмыртқасы") деген сөздер келсе, онда осы тағамды жұмыртқасы қосылған күйде дайындауды қалайтынын білдіреді. Мысалы, өте танымал "kaphrao mu rat khao khai dao" дегені – "базиликпен қуырылған шошқа еті күріш үстіне жұмыртқа қосылып" дегенді білдіреді. Кейде мұны "үстіне жұмыртқа" деп те атайды. Қуырылған күрішке де жұмыртқа қосылып беріледі, мысалы, "khao phat Amerikan" және "khao phat" (стандартты тай стиліндегі қуырылған күріш). Таиландта жұмыртқаны жеудің тағы бір әдеттегі тәсілі – оны "yam khai dao" деп аталатын тай салатының негізгі құрамы ретінде пайдалану.
Сауда-саттық
Бұл тағамға кейде, әсіресе АҚШ-та "тосқауылдағы жабық" деген атау беріледі, бірақ бұл атау көбінесе Йоркшир пудингі қамырында пісірілген шұжыққа қатысты қолданылады. Бұл тағамды әдетте нанның бір тілімінен дөңгелек немесе басқа пішін кесіп, көбінесе сусын стаканымен немесе печенье кескішімен жасайды. Нанды бір жағы қоңыр түске дейін қуырып, содан соң кері бұрып, ортасына жұмыртқа шағылып, әдетте тұз бен бұрышпен, кейде шөптермен дәмделеді. Сосын таба жабылып, жұмыртқаның ағы қатып қалғанша пісіріледі. Нанның кесілген ортасы да көбінесе қуырылып, дайын болған жұмыртқамен бірге немесе үстіне қойылып беріледі.