Кіріспе
Иберия роман тілдері, Иберо-роман тілдері немесе кейде Иберия тілдері – Испания, Португалия, Гибралтар, Андорра және Оңтүстік Франциядан тұратын Иберия түбегінде дамыған роман тілдерінің тобы. Олар қазіргі кезде көбінесе Батыс Иберия және Окситано-роман тілдері топтарына бөлінеді. Иберияның вульгарлық латын тілінен пайда болған бұл тілдердің ішінде ең көп тарағаны – испан және португал тілдері, одан кейін каталан және галисиан тілдері. Бұл тілдердің де өңірлік және жергілікті нұсқалары бар. Өзара түсіністік деңгейіне сүйене отырып, Далби жеті "сыртқы" тілді немесе тіл тобын санайды: галисиан-португал, испан, астурлеон, "кең" арагон, "кең" каталан, провансаль+лангедоксиан және "кең" гаскон. Бұлардан өзге, португал және испан тілдеріне негізделген креол тілдері де бар, мысалы, Папиаменто.
The Iberian Romance, Ibero Romance or sometimes Iberian languages are a group of Romance languages that developed on the Iberian Peninsula, an area consisting primarily of Spain, Portugal, Gibraltar, Andorra and southern France. They are today more commonly separated into West Iberian and Occitano Romance language groups. Evolved from the Vulgar Latin of Iberia, the most widely spoken Iberian Romance languages are Spanish and Portuguese, followed by Catalan and Galician. These languages also have their own regional and local varieties. Based on mutual intelligibility, Dalby counts seven "outer" languages, or language groups: Galician Portuguese, Spanish, Asturleonese, "Wider" Aragonese, "Wider" Catalan, Provençal+Lengadocian, and "Wider" Gascon. In addition to those languages, there are a number of Portuguese based creole languages and Spanish based creole languages, for instance Papiamento.
Португал, испан және каталон тілдерінің ортақ белгілері
Бұл тізім осы Иберия тілдерінің ортақ ерекшеліктерін көрсетеді, әсіресе басқа роман тілдерімен салыстырғанда. Сондықтан, каталон тіліндегі vuit/huit және португал тіліндегі oito, испан тіліндегі ocho сияқты өзгерістер мұнда көрсетілмейді, себебі it > ch өзгерісі Иберия роман тілдерінің ішінде тек испан тіліне ғана тән.
Фонетикасы
r/rr арасындағы ұзындық айырмашылығы дыбысталу жолдарымен сақталады, сондықтан caro және carro сияқты сөздердің екінші әріптері үш тілдің ешқайсысында бірдей емес. Латынша U сақталады және өзгертілмейді.
Семантикалық
Иберия роман тілдерінің барлығы копуладағы ("болу" етістігі) толық мәнді ессенция мен күйдің айырмашылығын сақтайды. "Ессенция" формасы (португал және испан тілдерінде ser, каталан тілінде ser және ésser) толық немесе ішінара латынша sum (латынша копуласы) сөзінен, ал "күй" формасы (үш тілде де) латынша stāre ("тұру") сөзінен алынған.
Фонетикасы
Латынша қысқа n, l және ұзын nn, ll арасындағы айырмашылық nn, ll дың жұмсақ айтылуы арқылы сақталды, мысалы, латынша annum > испан тіліндегі año, каталан тіліндегі any, ал латынша manum > испан тіліндегі mano, ескі каталан тіліндегі man (қазіргі каталан тіліндегі mà). Бұл каталан тіліндегі бастапқы L дың кейбіреулеріне де әсер етеді. (Испан тілінің көптеген диалектілерінде түпнұсқа дыбыс жоғалған.)
Фонетикасы
Латын тіліндегі CL/FL/PL әріптері стандартты итальян тіліндегіден одан да көбірек жұмсақ айтылады және естілуде айырмашылығы болмай қалады (португал тіліндегі CH және испан тіліндегі LL сияқты). Соңғы е/о әріптері сақталады (португал тілінде олардың айтылуы өзгергенімен, кейбір диалекттерде соңғы Е әрпі түсіріледі).
Грамматикалық
Латын тілінің бұрынғы кезеңдерінен келіп, сақталған синтетикалық претерит негізгі өткен шақ болып табылады.
Фонетикасы
Латын тілінде болған велярлы L дыбысы әрпілдердің соңында сақталады және кейіннен екі тілдің көптеген диалектілерінде барлық позицияларға тарады. Латын тіліндегі ашық және жабық e/o үнділері өзгермей сақталады және дифтонгқа айналмайды.