Әкелік қамқорлық және жеке бас бостандығының шектеулері
Paternalism
Әкелік қамқорлық – адамның еркіндігін шектеу арқылы оның қадір-қасиетін көтеру. Әлеуметтік және саяси контекстте мағынасы теріс бағаланады. Балаларға қатысты тәрбие.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік мінез-құлық – баланың дамуын ынталандыру және қолдау процесі.
Sociological behaviour
the process of promoting and supporting the development of a child
Патернализм – адамның немесе топтың еркіндігі мен тәуелсіздігін шектейтін, олардың өзінің қадір-қасиетін арттыруға бағытталған әрекет. Патернализм, патерналистік және патерналист сөздері, мысалы, қоғамдық және/немесе саяси салаларда, сондай-ақ сілтемелерде жағымсыз мағынада қолданылған. Ересектерге қатысты патернализмді оларды балаша қарау деп есептеуі мүмкін.
Paternalism is action that limits a person's or group's liberty or autonomy and is intended to promote their own good. Paternalism, paternalistic and paternalist have all been used as a pejorative for example in the context of societal and/or political realms and references. Paternalism towards adults is sometimes thought of as treating them as if they were children.
Этимология
Патернализм сөзі "әкелік" сипаттағы сөзден туындаған, ол 15 ғасырда ағылшын тіліне көне француз тілінен (paternel, сондай-ақ ескі окситан, каталан, испан және португал тілдеріндегі "әкелік" сөзімен салыстырыңыз) енген. Бұл сөздің өзі ортағасырлық латын тіліндегі paternalis сөзінен шыққан. Латын тіліндегі классикалық баламасы – paternus, "әкелік", ол pater, "әке" сөзінен туындаған.
The word paternalism derives from the adjective paternal, which entered the English language in the 15th century from Old French paternel (cf. Old Occitan paternal, as in Catalan, Spanish and Portuguese), itself from Medieval Latin paternalis. The classical Latin equivalent was paternus "fatherly", from pater "father".
Жұмсақ және қатты
Жұмсақ патернализм – бұл патернализм тек қана еріксіз жасалатын әрекеттерде ғана негізді деп санайтын көзқарас. Джон Стюарт Милл мысал ретінде зақымдалған көпірден өтуге асығысқан адамды келтіреді. Ол біздің тілімізді білмейтіндіктен, көпірдің зақымдалғанын ескертуге болмайды. Жұмсақ патернализм бойынша, оны көпірден өтпеуге мәжбүрлеу арқылы, ол зақым туралы хабардар емесін анықтауға болады. Егер ол зақымды білсе де, көпірден секіріп, өмірден қол үзгісі келсе, оған бұл мүмкіндік берілуі керек. Ал қатал патерналистер оның көпірден өтуіне және өмірден қол жұмсауына жол бермеуге кейбір жағдайларда құқығы бар екенін айтады.
Soft paternalism is the view that paternalism is justified only if an action to be committed is involuntary. John Stuart Mill gives the example of a person about to walk across a damaged bridge. One cannot tell the person the bridge is damaged as he does not speak our language. According to soft paternalism, one would be justified in forcing him to not cross the bridge so one could find out whether he knows about the damage. If he knows and wants to jump off the bridge and commit suicide then one should allow him to. Hard paternalists say that at least sometimes one is entitled to prevent him from crossing the bridge and committing suicide.
Таза және таза емес
Таза патернализм – адамның бостандығы немесе дербестігі шектелетін адамдардың өзі қорғалатын жағдайдағы патернализм. Лас патернализм, егер қандай да бір шара арқылы бостандығы немесе дербестігі бұзылған адамдар тобы, сол шара арқылы қорғалған адамдар тобынан көп болса, пайда болады. Бұл ұғым адамның гүлденуіне бағытталған болуы керек. Тамақтану, киім, баспана, белгілі бір негізгі бостандықтар сияқты жалпы қабылданған мәселелер түрлі діни және әлеуметтік орталарда қабылдануы мүмкін. Критерийлер ең аз бұзушылыққа ұшырауы тиіс. Критерийлердің талаптары толық емес деп түсінілуі керек; қоғамдарға өздерінің қажеттіліктеріне сәйкес критерийлерді өзгертуге мүмкіндік беру керек. Мұндай әділеттіліктің жоғарырақ критерийлері ұсынатын қосымша қарастырулар қарапайым қарастырулардан басым болмауы тиіс.
Pure paternalism is paternalism where the person(s) having their liberty or autonomy taken away are those being protected. Impure paternalism occurs when the class of people whose liberty or autonomy is violated by some measure is wider than the group of persons thereby protected. The concept should work within human flourishing. Generally accepted items such as nutrition, clothing, shelter, certain basic freedoms may be acceptable by a range of religious and social backgrounds. The criteria should be minimally intrusive. The requirements of the criteria should not be understood as exhaustive; leaving societies the ability to modify the criteria based on their own needs. The supplementary considerations introduced by such more ambitious criteria of justice must not be allowed to outweigh the modest considerations.
Қарсыластар
Джон Локк өзінің "Үкімет туралы екі трактатында" (Роберт Филмерге қарсы) саяси және әкелік билік бір емес екенін дәлелдейді. Джон Стюарт Милл мемлекеттік әкеліктің (патернализмнің) қарсыласы болып, жеке адамдар өз жақсылықтарын мемлекеттен жақсы біледі, адамдардың моральдық теңдігі басқалардың еркіндігіне құрмет көрсетуді талап етеді және әкелік билік тәуелсіз мінездің қалыптасуына кедеріл келтіреді деген пікірде. "Еркіндік туралы" еңбегінде ол былай деп жазады:
In his Two Treatises of Government, John Locke argues (against Robert Filmer) that political and paternal power are not the same. John Stuart Mill opposes state paternalism on the grounds that individuals know their own good better than the state does, that the moral equality of persons demands respect for others' liberty, and that paternalism disrupts the development of an independent character. In On Liberty, he writes:
"Цивилизациялық қоғамның кез келген мүшесіне оның еркіне қарсы күш қолданудың жалғыз ғана мақсаты – басқаларға зиян келтірудің алдын алу. Оның жеке басының игілігі, физикалық немесе рухани, жеткілікті себеп емес. Ол жақсырақ болғандықтан, оны бақыттырақ ету үшін, немесе басқалардың пікірінше, дұрыс болғандықтан немесе даналықпен әрекет ету үшін бір нәрсе жасауға немесе жасамайтындыққа мәжбүрлеуге болмайды. Осы тұжырымның нәтижесінде ақтар құлдардың бала тәрбиесі және мүлік сияқты негізгі құқықтарын жиі басқарды."
blockquote|[T]he only purpose for which power can be rightfully exercised over any member of a civilized community, against his will, is to prevent harm to others. His own good, either physical or moral, is not a sufficient warrant. He cannot rightfully be compelled to do or forbear because it will be better for him to do so, because it will make him happier, because, in the opinion of others, to do so would be wise, or even right. As a result of this conclusion, the whites would often manage basic rights of the enslaved such as child rearing and property.
Патернализм мен құлдық
Уолтер Джонсон "Soul by Soul: Life Inside the Antebellum Slave Market" еңбегінде патернализм тұжырымын енгізеді, онда "Құл саудасының патернализмі құлдыққа қолдау көрсетуші үгіт-насихат пен көркем әдебиет сюжеттерін қайта жаңғыртты: өлімі жақындаған қожайынның жанындағы мейірімді құл; өзін-өзі бақылауға болатын құл; құл иесінің бақытсыз құлдың өміріне жасаған құтқару араласулары". Құлдар патернализм тұжырымы арқылы мол тамақ пен медициналық көмек алып пайда көре алғанмен, бұл тұжырым құлдықтың институтын ешқашан ақтамайды. Кейбір либертариандар патернализмді, әсіресе мемлекет тарапынан таңылған жағдайда, қазіргі заманғы құлдықтың бір түрі деп есептейді.
Walter Johnson introduces a concept of paternalism in Soul by Soul: Life Inside the Antebellum Slave Market that mentions "Slave market paternalism thus replayed the plots of proslavery propaganda and fiction: the good hearted slave at the side of the dying master; the slave who could be trusted to master himself; the slaveholder's saving interventions in the life of the unfortunate slave". Even though slaves could benefit from the concept of paternalism by receiving abundant food and medical care, the concept can never justify the institution of slavery. Some libertarians consider paternalism, especially when imposed by the state to be a form of modern slavery.