Кіріспе

Француз аспазшысы және кулинария жазушысы (1846–1935)

Жорж Огюст Эскофье (ʒɔʁʒ oɡyst ɛskɔfje; 28 қазан 1846 – 12 ақпан 1935) – француз аспазшысы, мейрамхана иесі және кулинария жазушысы, ол дәстүрлі француз тағамдарын дамытып, жаңартқан. Эскофье техникасының көп бөлігі француз жоғары тағамын қалыптастырушылардың бірі Мари Антуан Каремнің әдістеріне негізделген; Эскофье жетістігі – Каремнің күрделі және әсем стилін жеңілдетіп, заманауи ету болды. Ол әсіресе, бес негізгі соустың рецептерін жүйеледі. Француз баспасөзінде «шеф-аспаздардың патшасы және патшалардың аспазшысы» (roi des cuisiniers et cuisinier des rois) деп аталған Эскофье 1890 жылдарда және 20 ғасырдың басында Лондон мен Париждегі ең танымал тұлғалардың бірі болды. Рецепттермен қатар, Эскофье мамандықтың мәртебесін көтерді. Әдетте асханаларда шу, тәртіпсіздік болып, жұмыс уақытында ішімдік ішу қалыпты жағдай болған кезде, Эскофье өз қызметкерлерінен тазалықты, тәртіптілікті және үнсіздікті талап етті. Асханаға тәртіп орнату үшін ол өзінің әскери тәжірибесін пайдаланып, ас үй қызметкерлерін ұйымдастыру үшін иерархиялық бригада жүйесін жасады, ол бүгінгі таңға дейін көптеген мейрамханаларда қолданылады. Ол қонақ үй иесі Сезар Рицпен серіктестік құрып жұмыс істеді, Лондондағы «Савой» қонақ үйінде әлеуметтік элитаға қызмет көрсетіп, кейіннен Париждегі «Риц» және Лондондағы «Карлтон» қонақ үйлерінде танымал болды. Эскофье «Le Guide Culinaire» атты кітабын жариялады, ол әлі күнге дейін маңызды анықтамалық еңбек ретінде, сонымен қатар аспаздық кітап және оқулық ретінде қолданылады. Эскофье рецепттері, техникалары және ас үйді басқаруға қатысты тәсілдері бүгінгі күні де зор ықпалға ие, және оны Францияда ғана емес, бүкіл әлемдегі аспазшылар мен мейрамханалар қолданады.

Ерте өмір

Эскофье Вильнёв-Любе ауылында, қазіргі Альп-Маритимде, Ниццаға жақын жерде дүниеге келген. Ол туған үйі қазір Музей де л'Арт Кулинар, оны Огюст Эскофье қоры басқарады. Ол ерте жасынан суретші ретінде дарынды болғанына қарамастан, әкесі оны он екі жасында мектептен алып, Ниццадағы ағасының Le Restaurant Français ресторанының ас үйінде шәкірттікке берді. Шәкірт кезінде Огюстті ағасы қорлап, ұрып-соғып, бойының кішкентай болуы оны одан да көп мақсатқа айналдырды – ол пеш есігін қауіпсіз ашуға тым аласа болды. Соңында ол биік өкшелі етік киді. Эскофье тамақ дайындау және ас үйді басқарудағы қабілетін көрсетті, сондықтан оны жақын маңдағы Белльвью қонақ үйіне жұмысқа алды. Онда Париждің танымал мейрамханасы Le Petit Moulin Rouge иесі оған 1865 жылы, 19 жасында commis rôtisseur (жауынгерлік пісіруші) лауазымын ұсынды. Бірақ Парижге келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң Эскофье әскери қызметке шақырылып, армия шефі болып тағайындалды. Эскофье шамамен жеті жыл армияда болды – бастапқыда Францияның түрлі казармаларында (соның ішінде бес ай Вильфранш-сюр-Мерде, ол Ниццадағы бұрынғы үйінен үш шақырымдай қашықтықта еді), ал 1870 жылы франко-пруссия соғысы басталғаннан кейін Рейн армиясының бас шефі болып Метцке келді. Армиядағы тәжірибесі оны тағамды консервілеу әдісін зерттеуге жетеледі. 1878 жылға дейін ол Канн қаласында Le Faisan d'Or (Алтын фазан) атты өзінің мейрамханасын ашты.

Эскофье, Сезар Риц және Савой

1884 жылы Эскофьер әйелімен Монте-Карлоға көшіп барды, онда ол жаңа Гранд-отельдің директоры Сезар Рицтің шақыруымен асхана басшысы болып жұмысқа орналасты. Ол кезде Француз Ривьерасы қысқы демалыс орны болды: жазда Эскофьер де Риц басқаратын Люцерндегі Grand Hôtel National асханасын басқарды. 1890 жылы Риц пен Эскофьер Ричард Д’Ойли Карттің шақыруын қабылдап, команданың үшінші мүшесі, мейманхана шебері Луи Эшенардпен бірге Лондондағы жаңа Savoy қонақ үйіне көшіп келді. Риц «Лондонды бағындыру үшін қонақ үй қызметкерлерінің шағын армиясын» құрды, ал Эскофьер француздық аспазшыларды жұмысқа алып, асханаларды қайта ұйымдастырды. Риц пен оның серіктестері басқаратын Savoy бірден сәттілікке ие болып, Уэльс принці бастаған беделді және бай клиенттерді тартты. Патшалық отбасының аспазшысы Грегор фон Гёрог Эскофьердің ынталы ұйымдастыруын жоғары бағалады. Бұрын көпшілік ортада тамақтануға дағдыланбаған аристократ әйелдер енді «Савойдың асханалары мен кешкі ас залдарында толық мерейлі киімдерде көрінді». Ол сонымен қатар Габриэль Режанның құрметіне «Режан» салатын жасады және (бұл даулы болғанымен) «Россини турнедосын» да ойлап тапты.

Қалпына келтіру

1897 жылы «Савой» директорлар кеңесі бизнестің өсуіне қарамастан, кірістерінің төмендеп жатқанын байқады. Олар құпия түрде аудиттік компанияны жалдады, ол өз кезегінде жеке тергеу компаниясын жалдады. Бұл компания Риц, Эшенард және Эскофьеді жасырын түрде бақылап өтті. Алты айлық тергеуден кейін олар кеңеске есеп берді, онда алаяқтыққа қатысты маңызды дәлелдер келтірілді. Даудың нақты мән-жайлары бастапқыда жарияланбады. Риц және оның әріптестері тіпті заңсыз босату туралы шағымдануға дайын болды. Эскофьедің мойындауы ең ауыр қылмысты мойындау болды – ол «Савойдың» тағамдық өнімдерін жеткізушілерден сатып алынған тауарлар құнының 5%-ға дейін пара алғанын мойындады. 1913 жылы Эскофье «Гамбург Америка» сызығының ең ірі лайнерлерінің бірі – «SS Imperator» кемесінде Кайзер Вильгельм II-мен кездесті. «Imperator» кемесіндегі тағамдық қызметті Риц бақылады, ал мейрамхана Лондондағы Эскофьеге тиесілі «Карлтон» мейрамханасының көшірмесі болды. Эскофьеге Кайзердің Францияға сапары кезінде «Imperator» кемесіндегі асхананы басқару тапсырылды. Жүз қырық алты неміс шенеунігіне көп тағамдық түскі ас ұсынылды, ал кешке Кайзердің сүйікті жемісі – клубникадан жасалған десерт, Эскофье бұл оқиғаға арнап «fraises Imperator» деп атады. Кайзер осыншалықты әсерленгендіктен, ертесіне таңғы ас ішкеннен кейін Эскофьемен кездесуді талап етті. Аңыз бойынша, ол Эскофьеге: «Мен Германияның императорымын, бірақ сен – аспазшылардың императорысың» деді. Бұл сөздер баспасөзде жиі пайда болды, соның арқасында Эскофье Францияның ең көрнекті аспазы ретінде танылды. Риц 1906 жылы Лондонда «The Ritz Hotel» ашқаннан кейін біртіндеп зейнетке шықты, ал Эскофье 1920 жылы өзі зейнетке шыққанға дейін «Карлтонның» беделді тұлғасы болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде де асхананы басқаруын жалғастырды, сол кезде оның кіші ұлы қаза тапты. Оның белгілі шәкірттерінің бірі – Акияма Токудзо, Париждегі «Ritz Hotel» мейрамханасының жапондық императорлық аспазы. 1928 жылы ол Әлемдік аспазшылар қауымдастығын құруға көмектесті және оның тұңғыш президенті болды. 1864: «Le Petit» мекемесінде қызметке қабылданды.

Құрметті легион

1919 жылы 73 жасында Эскофье Легион құрметі орденінің рыцары аталды. 1928 жылы оған Легион құрметі орденінің офицері медалі табысталды.

Жеке өмір

Ескофье 1878 жылғы 28 тамызда Дельфин Даффиске үйленді. Ол "өз өнерімен көзге түскен француз ақыны және Академия мүшесі" деп сипатталған. Эскофьер оның әкесі, баспагер Пол Даффиспен бильярд ойнап, осылай оның махаббатын жеңіп алған көрінеді. Олардың үш баласы болды: Пол, Дэниел (Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан) және Жермен. Ол 1935 жылғы 6 ақпанда дүние салды. Эскофье 1935 жылғы 12 ақпанда 88 жасында қайтыс болды. Ол Вильнёв-Лубедегі отбасылық мазарда жерленген.