Кіріспе

Буын санына негізделген поэтикалық форма.

Буындық өлең – әр жолында белгілі бір немесе шектелген буын саны бар поэтикалық форма, мұндағы екпін, ұзақтық немесе тон өлең құрылымында екінші дәрежелі рөл атқарады немесе мүлдем рөл атқармайды. Бұл француз және фин тілдері сияқты буынмен өлшенетін тілдерде кең таралған, ал ағылшын тілі сияқты екпінмен өлшенетін тілдерде акценттік және акценттік-буындық өлеңдер жиі кездеседі.

Шолу

Көптеген еуропалық тілдерде, әсіресе итальян, испан, француз, балтық және славян тілдерінде, силлабикалық өлең дәстүрлері бар. Бұл дәстүрлер көбінесе халық және әдеби өлеңдерде кездеседі, жүздеген немесе мыңдаған жылдар бойы біртіндеп қалыптасқан; белгілі бір мағынада, метрикалық дәстүр тілдердің өзінен де көне, себебі ол (тілдер сияқты) Proto Indo European тілінен тараған. Көптеген жағдайларда айтылатын, бірақ шындық емес, бұл тілдердің силлабикалық поэзиясында сөздік басымдықтың ешқандай рөлі болмайды деген пікір қате. Шындығында, осы тілдердің көпшілігінде сөздік басымдылық ағылшын немесе неміс тіліндегідей айқын емес; алайда, ол тілде де, өлеңде де кездеседі. Жалпы айтқанда, осы тілдердегі силлабикалық өлшемдер бірдей үлгіні ұстанады:

Жол ұзындығы: Жолдағы буын санымен анықталады. Гемистих ұзындығы: Ең қысқа жолдардан басқа барлық жолдар жартылай жолдарға (гемистихтерге) бөлінеді; әр гемистихте белгілі бір буын саны болады және сөз шекарасымен аяқталады (яғни гемистих сөздің ортасында аяқталмайды). Гемистих маркерлері: Гемистихтердің соңы міндетті түрде басымдылықпен белгіленеді және контрастқа қойылады: әр гемистихтің соңындағы нақты бір буынды басымды буынмен толтыру қажет, және бұл орын әдетте бірінші және екінші гемистихтерде өзгеше болады, осылайша оларды естіледі. Маркер күшейту: Көбінесе міндетті басымдылықтың алдындағы немесе кейінгі буындар басымдылықты одан да күшейту үшін басымсыз етіледі. Басқа құрылым: Қосымша ережелер қолданылуы мүмкін, мысалы, белгілі бір буын позицияларында қосымша сөз шекарасы шектеулері немесе қосымша буындарға рұқсат беру; сондай-ақ, қосымша жол құрылымы болуы мүмкін (мысалы, ұйқас және строфа). Тілдік тұрғыдан, осы үлгіге ең маңызды ерекшелік латыш, литва және серб өлеңдерінде кездеседі, олар басымдылықтың орнына көне сандық маркерлерді сақтайды; яғни, гемистихтердің соңында басымды және басымсыз емес, ұзын және қысқа буындарды қолданады. Өйткені, осы айнымалылардың барлығы – жол ұзындығы, гемистихтердің саны мен ұзындығы, міндетті басымдылық позициялары және т.б. – әртүрлі өлең дәстүрлерінде әртүрлі болады; және жеке тілдер әртүрлі ырғақтық сипаттамалары бар сөздерді ұсынады; осы негізгі метрикалық үлгі оны қолданатын тілдерде әртүрлілікпен жүзеге асырылады, ал бір өлең дәстүрінде дұрыс болатын буын тізбегі әдетте басқасына сәйкес келмейді.

Сөйлемдер санының түсінігі

Адамдар кішкентай топтағы мүшелердің санын санамай немесе оларды ақылда кіші топтарға бөлмей-ақ сезе алады; осы қабілеттің жоғарғы шегі 5-тен 9 бірлікке дейін бағаланады, және бұл естілетін дыбыстар тізбегінде де (мысалы, өлең жолындағы буындар) осылай болып көрінеді; демек, буындық гемистихтердің қысқа болуы (әдетте 4-тен 8 буынға дейін) және стресс, сөз шегарасы, ұйқас сияқты белгілермен топтастырылып, көршілес гемистихтерден ажыратылуы таңқаларлық емес.

Ағылшынша

Ағылшын тіліндегі сөздік өлең, тарихи, құрылымдық және қабылдау жағынан басқа көптеген тілдердегіден ерекше. Тарихи тұрғыдан алғанда, ағылшын тіліндегі сөздік өлең жергілікті дәстүрден дамыған жоқ, оның орнына, негізінен 20-шы ғасырдағы сауатты ақындардың туындысы болып табылады. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, будың саны дәстүрмен шектелмейді, тіпті ұзақ жолдар да гемистихтерге бөлінбейді, және өлеңде басқа сөздік өлшемдерде жиі кездесетін белгілердің ешқайсысы жоқ (кейбір жағдайларда соңғы ұйқасқа ерекшелік жасалғанда), олар жолдағы будың жалпы санына ғана сүйенеді. "Будың санының теңдігінен басқа ештеңеге тәуелді өлең жолдары тыңдаушылар үшін өлең ретінде қабылдануы күмәнді. Бұдан әрі, өлшемнің үлгі ретіндегі тұжырымдамасы болмаса, сөздік өлеңнің 'өлшемді' екендігіне күмән тууы мүмкін". Ағылшын тілінде тіпті қысқа, тең булы жолдардың ырғақтық эквивалентті екенін қабылдау қиын, себебі басылатын будың күші аса зор. Ағылшын тілінде басылмаған булар басылатын булардан әлдеқайда әлсіз және қысқа, ал олардың дауыстылары көбінесе фонетикалық тұрғыдан қысқартылады (толық айтылмастан, шамалы ғана естілетін шва – "uh" – ретінде айтылады). Сонымен қатар, тыңдаушылар сөздік стресстің уақыт аралығында тең интервалмен түсетінін сезінеді, бұл ағылшын тілін "уақыт бойынша басылатын" тілге айналдырады; стресс арасында бірдей уақыт өтетіндей көрінеді. Сондықтан, ағылшын тіліндегі акценттік және акценттік-сөздік өлеңдердің дәстүрлі үлгілері тұрақты ырғақты болып сезіледі, ал сөздік өлең тыңдаушыға көбінесе бос өлеңнен ажыратылмайды. Осылайша, сөздік техника ағылшын тілінде метрикалық ырғақты жеткізбейді; оның орнына, ол композициялық құрал болып табылады: негізінен автор үшін маңызды, белгілі оқырман байқауы мүмкін, ал тыңдаушы үшін көрінбейді. Модернистік дәстүрдегі бірқатар ағылшын тіліндегі ақындар сөздік өлеңмен тәжірибе жасаған. Олардың ішінде Марианна Мур, Дилан Томас, Луи Зукофски, Кеннет Рексрот және Том Ганн бар. Кейбір дәстүрлі ақындар да сөздік стильді қолданған, соның ішінде Элизабет Дарьюш және Роберт Бриджес, оның "Сұлулық туралы өсиеті" ағылшын тіліндегі ең ұзын сөздік өлеңі болып табылады.

Польша тілі

Поляк тіліндегі буындық өлең француз тіліндегіге ұқсас. Ең көп қолданылатын ұзындықтары – он үш буынды өлең жолы ("trzynastozgłoskowiec" немесе "поляк александрині"), он бір буынды өлең жолы ("jedenastozgłoskowiec") және сегіз буынды өлең жолы ("ośmiozgłoskowiec"). Польша өлеңдерінің қағидалары 16 ғасырда белгіленді. Польша метрикасына латын, итальян және француз поэзиясы күшті әсер етті. Күні бүгінге дейін, түпнұсқа итальяндық формалар (мысалы, оттава рима) Польшада 11 буынды жолдармен жазылады. Акценттік өлең 18 ғасырдың соңында польша әдебиетіне енгізілді, бірақ ол дәстүрлі буындық өлшемді ешқашан толығымен алмастырмады. Бүгінде 9 буынды жолдар өте танымал. Олар ямбикалық немесе хориамбикалық болып келеді.