6-ғасырдағы Византия тарихшысы Иоанн Эфесский

Кіріспе

VI ғасырдағы Византия тарихшысы, Византия тарихшысы Иоанн Ефестік (немесе Азиялық) (грекше: Ίωάννης ό Έφέσιος, классикалық сирия тілінде: ܝܘܚܢܢ ܕܐܦܣܘܣ, шамамен 507 – шамамен 588 ж.б.) VI ғасырдағы ерте Сирия Православ шіркеуінің басшысы және Сирия тілінде жазған ең алғашқы және маңызды тарихшылардың бірі. Иоанн Ефестік епископ болған, бірақ ол басқа епископтардан ірілеу болды, ал оны көптеген адамдардан ерекшелейтін нәрсе – ол тарихшы және жазушы болғандығы. Ол сонымен қатар саяси қайраткер болды және көбінесе өз жолын ұстанды. Иоанн көрнекті жазушы ретінде танылды және тарихтың маңызды оқиғаларын қамтыды, соның ішінде маңызды оқиғалардың бірі – оба. Иоанн оба туралы бірінші қолдан жазылған сирек мәліметтердің бірін қалдырды. Ол сондай-ақ тарихтың ең ауыр жылдарының бірі деп есептелетін 536 жылы өмір сүрді.

Жазбалар

Иоаннның негізгі еңбегі – оның Шіркеу тарихы, ол алты ғасырдан астам уақытты, Юлий Цезарь дәуірінен бастап 588 жылға дейін қамтиды, бірақ Иоанн өзі Селевкид дәуірін қолданады. Ол үш бөлімнен тұрады, әр бөлімінде алты кітап бар. Бірінші бөлігі толығымен жойылған сияқты. Екіншісі, Феодосий II-ден Юстин II-нің 6-шы немесе 7-ші жылына дейін созылған, Ф. Наудың айтуынша, толық немесе дерлік толық түрде Zuqnin Chronicle-дің үшінші бөлігінде, Иоаннның өзінің сөздерімен қайта жазылған, бұл патриарх Дионисий Телмахаренсиске қатысты деп бұрын қате түсінілген. Қазіргі зерттеулер көрсеткендей, оның үлкен бөліктері жоқ болуы мүмкін. Осы екінші бөлімде Иоаннның тарихында, ол, мүмкін, Иошуа Стилиттің Хроникасын қосып жазған, Британдық кітапхана қолжазбалары Add. 14647 және 14650-де маңызды бөліктері кездеседі, және олар J. P. N. Land’s Anecdota Syriaca екінші томында жарияланды. Бірақ толығымен Ватикан қолжазбасында (Codex Zuquenensis, Vatican Syriac 162) ұсынылған, ол Иоаннның хроникасының көп бөлігін сегізінші ғасырдағы колофонға енгізеді. (Амир Харрактың ағылшын тілінен аудармасы, жазбаларымен, Зукнин хроникасы, III және IV бөлімдер (Торонто, 1999) және Витольд Витаковский, Тель-Махренің Псевдо-Дионисийі: Хроника, III бөлім (Ливерпуль, 1997)). Иоаннның тарихын құрайтын үшінші бөлім, 571-588 жылдары болған шіркеулік оқиғалар туралы, сондай-ақ кейбір ертерек оқиғалар туралы егжей-тегжейлі баяндама, Add. 14640, Британ мұражайының VII ғасырдағы қолжазбасы. Бұл тарихшылар үшін аса құнды заманауи дерек. Оның біршама ретсіздігі, хронологиялық ретке келтірілмегендігі және кейде бірдей оқиғалар туралы есептердің қайталануы, автордың өзі бізге хабарлағандай (ii. 50), оның бүкіл шығармасы Константинопольде тұтқында болған кезінде жазылған. Сирия тіліндегі жазудың әбден бүлінгендігі де осыған байланысты болуы мүмкін. Жазушы өзінің тақырыбына бейтарап қарағанын айтады, және бұл Миафизит православиесі бәрі үшін маңызды болған адамның тар көзқарасынан жазылған болса да, ол негізінен оқиғалардың орын алған кездегі адал көшірмесі. Бұл үшінші бөлімді Уильям Кьюртон (Оксфорд, 1853) және Э. В. Брукс (CSCO 105, Лувен, 1935) редакциялады және кейде Роберт Пэйн Смит (Оксфорд, 1860), неміс тіліне Дж. М. Шонфельдер (Мюнхен, 1862) және латын тіліне Брукс (CSCO 106, Лувен, 1936) аударды. Иоаннның басқа бір белгілі еңбегі – 565 жылы жинақталған Шығыс қасиеттілерінің өмірбаяндары. Иоаннның «Шығыс ақсақалдарының өмірі» атты еңбегін жазу мақсаты – миафизиттер дінінің қасиетті ерлер мен әйелдерінің өмірін көрсету және айту болды. Бұл адамдар туралы әңгімелер Құдайға даңқ әкелді, және бұл Шығыс империясы бойынша қуғын-сүргінге ұшырап, шашырап кеткен адамдардың сенімін нығайтуға көмектеседі деп болжалды. Бұл кітаптарды Лэнд «Анекдота Сириакка» (англ.) 1 288, және латын тіліне аударған van Douwen and Land (Амстердам, 1889), және ағылшын тіліне аударған Брукс (Patrologia Orientalis vol 17 19, 1923–26). Иоаннның шіркеуші және автор ретінде бағасын Луи Дюшене 1892 жылы 25 қазанда бес француз академиясының алдында оқылған мемуарларында берді. Мәсіхтің өзі Иоаннның өмірінде және оның жазбаларында жиі кездеседі. Иоанн Иоанн Телланың және Иоанн Гефестополисінің өмірлерін жазды. Осы жазбаларда ол Исаның кішіпейілділік танытуда үлгі көрсеткенін айтады. Оның ойынша, монахтар да осы оймен жүруі керек. Бұған мысал ретінде 14 тарауда: «Ол сендерге кішіпейілділік танытты», – деп жазылған. Исаның кішіпейілділік туралы тағы бір ілімін «Симонның өмірі» атты тағы бір жазбасында көруге болады. Онда Симеонның қонақ күтіп алған кезде олардың аяғын жуғаны туралы айтылған. Олардың саны қанша болғаны маңызды емес еді. Бұл жерде айтылған мысал – аяқ жуу және оны қалай жасау керектігі туралы, қаншалықты маңызды болмасын. Иоанн Мәсіхтің ілімдерін қалай түсіндіргені туралы айтады. Ол Мәсіхтің ілімдерін барынша ұстануға тырысады. Ол Мәсіхтің ісі сияқты өзгелерге қызмет етуге, кішіпейіл болуға, сондай-ақ, басқалардың аяғын жуып тазартуға ұмтылады. [1]

John's main work was his Ecclesiastical History, which covered more than six centuries, from the time of Julius Caesar to 588, although John himself employs the Seleucid era. It was composed in three parts, each containing six books. The first part seems to have wholly perished. The second, which extended from Theodosius II to the 6th or 7th year of Justin II, was, according to F. Nau, reproduced in full or almost in full in John's own words in the third part of the Zuqnin Chronicle, which was until recently mistakenly attributed to the patriarch Dionysius Telmaharensis. Modern research has shown that it is more likely that large parts are missing. Of this second division of John's History, in which he may have incorporated the so called Chronicle of Joshua the Stylite, considerable portions are found in the British Library manuscripts Add. 14647 and 14650, and these have been published in the second volume of J. P. N. Land's Anecdota Syriaca. But the whole is more completely presented in the Vatican manuscript (Codex Zuquenensis, shelfmark Vatican Syriac 162), which incorporates much of John's chronicle in a kolophon dated to the eighth century. (English translation, with notes, by Amir Harrak, The Chronicle of Zuqnin, Parts III and IV (Toronto, 1999) and by Witold Witakowski, Pseudo Dionysius of Tel Mahre: Chronicle, Part III (Liverpool, 1997)). The third part of John's history, which is a detailed account of the ecclesiastical events which happened in 571 588, as well as of some earlier occurrences, survives in a fairly complete state in Add. 14640, a British Museum manuscript of the seventh century. It forms a contemporary record of great value to the historian. Its somewhat disordered state, the want of chronological arrangement, and the occasional repetition of accounts of the same events are due, as the author himself informs us (ii. 50), to the work being almost entirely composed during the times of his imprisonment in Constantinople. The same cause may account for the somewhat slovenly Syriac style. The writer claims to have treated his subject impartially, and though written from the narrow point of view of one to whom Miaphysite Orthodoxy was all important, it is largely a faithful reproduction of events as they occurred. This third part was edited by William Cureton (Oxford, 1853) and E. W. Brooks (CSCO 105, Louvain, 1935), and was translated sometimes paraphrase into English by Robert Payne Smith (Oxford, 1860), into German by J. M. Schonfelder (Munich, 1862) and into Latin by Brooks (CSCO 106, Louvain, 1936). John's other known work was a series of Biographies of Eastern Saints, compiled about 565 7. The purpose of John's writing "Lives of eastern saints" was to show and talk about the lives of holy men and women of the Miaphysite faith. These stories about these people giving glory to god, and it was supposed to help bolster the faith of people that were persecuted and scattered throughout the Eastern Empire. These have been edited by Land in Anecdota Syriaca, ii. 1 288, and translated into Latin by van Douwen and Land (Amsterdam, 1889), and into English by Brooks (Patrologia Orientalis vols 17 19, 1923–26). An estimate of John as an ecclesiastic and author was given by the Louis Duchesne in a memoir read before the five French Academies on October 25, 1892. Christ appears quite frequently in John's life and in the writings that he produces. John wrote the Lives of John of Tella and John of Hephaestopolis. In those writings, John talks about how he sees Christ as an example of humility. He believes that monks should follow this way of thinking. An example of this can be found in chapter 14, where John is told, 'He has in his own person shown you humility', and humility is a universally important monastic virtue. Another example of Christ's teachings about humility also appears in another text, Life of Simeon. Where it talks about how whenever Simeon would get a visitor, he would wash their feet. It did not matter how many there were. The example that it is talking about is foot washing and how a holly man will do it no matter how insignificant the task might be. John talks about how he interprets Christ's teachings. He seeks to live to the fullest extent of Christ's teachings. He seeks like Christ did to serve others, be humble and wash the feet of others. [1]