Кіріспе

Расизмге қарсы дүниежүзілік әлеуметтік және саяси қозғалыстар. Азаматтық құқықтар қозғалысы – заң алдындағы теңдік үшін күрескен, 1960 жылдары ең жоғары деңгейге жеткен дүниежүзілік саяси қозғалыстардың жиынтығы. Көп жағдайда олар зорлықсыз наразылықтармен сипатталатын немесе бейбіт қарсылықтың түрлерін қолданып өзгерістерге қол жеткізуге бағытталған азаматтық қарсылық науқандары түрінде жүзеге асты. Кейбір жағдайларда олар азаматтық тәртіпсіздіктерге және қарулы көтерілістерге ұласқан. Көптеген елдерде бұл процесс ұзақ және нәзік болды, сондай-ақ осы қозғалыстардың көпшілігі өз мақсаттарына толыққанды қол жеткізе алмады немесе оған жеткен жоқ. Дегенмен, осы қозғалыстардың күш-жігері кейбір елдерде бұрын қысымға ұшыраған адамдар тобының заңдық құқықтарын жақсартуға ықпал етті. Сәтті азаматтық құқықтар қозғалысы және басқа да әлеуметтік қозғалыстардың басты мақсаты – барлық адамдардың құқықтары заңмен тең қорғалуын қамтамасыз ету болды. Бұл азшылықтардың құқықтарын, әйелдердің құқықтарын, мүгедектердің құқықтарын және ЛГБТ+ құқықтарын қамтиды, бірақ олармен шектелмейді.

Канададағы тыныш революция

1960-шы жылдар Канаданың Квебек провинциясына қарқынды саяси және әлеуметтік өзгерістер әкелді, Морис Дюплессистің қайтысынан кейін, оның үкіметі кеңінен жемқорлықпен байланысты болған, либералдық премьер Жан Лесаж сайланды. Бұл өзгерістерге білім беру және денсаулық сақтау жүйелерін секуляризациялау кірді, олардың екеуі де Рим католик шіркеуінің қатаң бақылауында болды. Шіркеудің Дюплессисті қолдауы және оның қабылданатын жемқорлығы көптеген квебек тұрғындарын ашуландырды. Либералдық үкіметтің саясаты Квебекке көбірек экономикалық тәуелсіздік беруге бағытталды, мысалы, Hydro Québec компаниясын ұлттандыру және провинцияның тау-кен, орман шаруашылығы, темір/болат және мұнай өнеркәсібі үшін мемлекеттік компаниялар құру. Басқа өзгерістерге Квебек зейнетақы қоры (Régie des Rentes du Québec) және кәсіподақ құруды жеңілдеткен, жұмысшыларға ереуілге шығу құқығын берген жаңа еңбек кодекстері кірді. Тыныш революцияның әлеуметтік және экономикалық өзгерістері Квебек тәуелсіздігі қозғалысына жаңа серпін берді, өйткені көбірек квебек тұрғындары өздерін Канаданың қалған бөлігінен ерекше мәдени жағынан бөлек деп санады. Сегрегациялық Квебек партиясы 1968 жылы құрылды және 1976 жылғы Квебек жалпы сайлауында жеңіске жетті. Олар француз тілін провинциядағы іскерлік тіл ретінде бекітуге бағытталған заңдар қабылдады, сонымен қатар таңбаларда ағылшын тілінің қолданылуын шектеді және студенттердің ағылшын тілінде оқытуға қабілеттілігін шектеді. Француз-канадтық национализмінің радикалды бағыты Фронт де либерация дю Квебекті (FLQ) тудырды, ол 1963 жылдан бері Квебекті тәуелді мемлекет ету үшін терроризмді қолданып келеді. 1970 жылдың қазанында, FLQ өз мүшелерінің бір бөлігін тұтқындауға жауап ретінде британдық дипломат Джеймс Кросс пен Квебектің Еңбек министрі Пьер Лапортты ұрлап алып, кейіннен оларды өлтірді. Сол кездегі Канада Премьер-министрі Пьер Эллиотт Трюдо, өзі француз канадасы болғандықтан, Соғыс шаралары заңын қолданды, Квебекте әскери жағдай жариялады және жыл соңына дейін ұрлаушыларды тұтқындады.

АҚШ-тағы азаматтық құқықтарды қорғау қозғалыстары

АҚШ-тағы азаматтық құқықтар қозғалысы 1954 және 1968 жылдар аралығында, әсіресе АҚШ-тың оңтүстігінде афроамерикалықтар мен басқа да әлсіз топтарға қарсы қоғамдық және жеке түрдегі нәсілдік дискриминацияны жоюға бағытталған маңызды заңдар мен ұйымдастырылған күш-жігерді қамтиды. Оны кейде "Екінші қайта құру дәуірі" деп те атайды, ол 1863-1877 жылдардағы қайта құру дәуірінде шешілмеген мәселелерге сілтеме жасайды.

Интеграционизм

1890 жылдан кейін Джим Кроу жүйесі, сайлау құқығынан айыру және екінші дәрежелі азаматтық статус африкалық американдықтардың, әсіресе Оңтүстіктегі азаматтық құқықтарын төмендетті. Бұл американдық нәсілдік қатынастардың ең төмен нүктесі болды. Оның үш негізгі аспектісі бар: нәсілдік сегрегация – АҚШ Жоғарғы Сотының 1896 жылғы Плесси против Фергюсон ісінде бекітілген –, Оңтүстік штаттарының үкіметтерімен заңды түрде бекітілген сайлау құқығынан айыру, сондай-ақ афроамерикандықтарға қарсы зорлық-зомбылық пен жаппай нәсілдік зорлық-зомбылық актілері, үкіметтік органдар тарапынан тоқтатылмай немесе ынталандырылмай. Нәсілдік дискриминация бүкіл елде болғанымен, заңның, қоғамдық және жеке дискриминация актілерінің, шектеулі экономикалық мүмкіндіктердің және Оңтүстік штаттарындағы афроамерикандықтарға бағытталған зорлық-зомбылықтың үйлесімі Джим Кроу деп аталды. 1955 жылға дейін қолданылған белгілі стратегиялардың қатарында Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) сот процестері мен лоббилік әрекеттері болды. Бұл күш-жігер 1896 жылдан 1954 жылға дейінгі американдық азаматтық құқықтар қозғалысының ерте кезеңінің ерекшелігі болды. Алайда, 1955 жылға қарай афроамерикандықтар федералды және штаттық үкіметтердің сегрегацияны жоюға бағытталған кезеңдік тәсілдерінен және ақ нәсілділердің "үлкен қарсылығынан" көңілі тоқты. Афроамерикандық көшбасшылар тікелей әрекет пен зорлықсыздықтан тұратын біріктірілген стратегияны қабылдады, бұл кейде зорлықсыз қарсылық пен азаматтық мойынсұнбаушылыққа әкелді. Зорлықсыздық пен азаматтық мойынсұнбаушылықтың кейбір актілері тәжірибешілер мен үкіметтік органдар арасында дағдарыстық жағдайларға әкелді. Федералдық, штаттық және жергілікті үкімет органдары дағдарыстық жағдайларды аяқтау үшін дереу әрекет етті – кейде тәжірибешілердің пайдасына. Қолданылған наразылықтың және/немесе азаматтық мойынсұнбаушылықтың әртүрлі формаларының арасында бойкоттар бар, олар Алабама штатындағы Монтгомери автобус бойкоты (1955–1956) арқылы сәтті жүзеге асырылды, бұл қозғалысқа Роза Паркс сияқты танымал тұлғаны сыйлады; Солтүстік Каролинадағы Гринсборо отырысы (1960) және Теннесси штатындағы Нэшвиллдегі отырыстар сияқты "отырыстар"; Бірмингемдегі балалар крест жорығы (1963), онда жергілікті билік органдары балаларға өрт сөндіру шлангтарымен және иттің шабуылымен шабуыл жасады, сондай-ақ Сельмадан Монтгомериге дейінгі шерулер (1965), Алабама штатында бастапқыда қарсылыққа ұшырады және жергілікті билік органдары тарапынан шабуылға ұшырады, нәтижесінде 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылданды. Өзгеріп жатқан көзқарастардың дәлелі елдің шағын бизнестерінде де көрінді, олар Азаматтық құқықтар қозғалысын қолдады, мысалы, Нью-Джерсидегі Everybody's Luncheonette. Балалар крест жорығы мен Сельмадан Монтгомериге дейінгі шерулерден басқа, 1960 жылдардағы Азаматтық құқықтар қозғалысының тағы бір көрнекті оқиғасы – 1963 жылдың тамызында Вашингтонда жұмыс және бостандық үшін өткен шеру болды. Ол Мартин Лютер Кингтің "Менің арманым бар" сөзімен есімде қалды, бұл сөз ұлттық мәтінге айналып, ұйымдастырушылардың алға жылжу үшін еңсеруге тиіс қиындықтарын басып тастады. Азаматтық құқық, діни және еңбек топтарының түрлі көшбасшыларын біріктіру өте күрделі болды. Шерудің атынан көрініп тұрғандай, осы көптеген мақсаттардың жақтастарын біріктіру үшін көптеген келісімдер жасалды. "Вашингтонда жұмыс және бостандық үшін шеру" шерудің біріктірілген мақсаттары мен әр көшбасшының мақсаттарына баса назар аударды. 1963 жылғы Вашингтон шеруін ұйымдастырушылар мен ұйымдық көшбасшылар, бейресми түрде "Үлкен алты" деп аталды, А. Филипп Рэндольф, Рой Уилкинс, Мартин Лютер Кинг, Уитни Янг, Джеймс Фармер және Джон Льюис еді. Олардың шыққан тегі мен саяси көзқарастары әртүрлі болғанымен, бұл ұйымдастырушылар мен көшбасшылар шерудің бейбіт өтуіне мүдделі болды және оның бейбіт және заңдылықты сақтауын қамтамасыз ету үшін өз маршалы болды. Шерудің сәттілігі әлі де талқыланып жатыр, бірақ әйелдердің дұрыс көрсетілмеуі мәселесі көтерілді. Көптеген әйелдер азаматтық құқықтар ұйымдары шеруді ұйымдастыруға қатысты, бірақ іс жүзінде әйелдер сөз сөйлеу құқығынан айырылып, сахнаның артында бейнелі рөлге ие болды. Кейбір әйел қатысушылар атап өткендей, шеру "Менің арманым бар" сөзімен есте қалуы мүмкін, бірақ кейбір белсенді әйелдер үшін бұл қара нәсілді әйелдерді азаматтық құқықтар үшін күресуге ғана емес, сонымен қатар феминистік қозғалысқа қатысуға шақырды. Азаматтық құқықтар қозғалысының маңызды жетістіктеріне "жеке бірақ тең" заңдық ережені жойған және сегрегацияны заңсыз деп жариялаған Браун против Білім беру кеңесі ісіндегі сот жеңісі, жұмыс істеу және қоғамдық орындардағы дискриминацияны тыйған 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңы, дауыс беру құқығын қалпына келтірген 1965 жылғы Дауыс беру құқығы заңы және тұрғын үйді сату немесе жалға берудегі дискриминацияны тыйған 1968 жылғы Азаматтық құқықтар заңы кіреді.

Қара күш қозғалысы

1967 жылы Қара күш қозғалысының пайда болуы (1966–1975) Мартин Лютер Кинг және басқалар жақтаған, сәтті азаматтық құқықтар қозғалысының бастапқы "біріккен күш" мақсаттарын біртіндеп жоюды бастады. Қара күштің жақтаушылары қаралардың өзін-өзі анықтау құқығын талап етті және интеграцияға тән ассимиляция африкалықтарды ортақ мұралары мен қадір-қасиетінен айырады деп мәлімдеді. Мысалы, теоретик және белсенді Омали Ешитела африкалықтар тарихи түрде өздерінің жерлерін, мәдениеттерін және бостандықтарын еуропалық отаршылдардан қорғау үшін күрескенін, ал басқа халықты және олардың байлығын тонаған қоғамға интеграциялану – сатқындық екенін айтады. Бүгінде Қара күштің көптеген жақтаушылары өзін-өзі қамтамасыз ету туралы аргументтерін өзгерткен жоқ. Расизм әлі де әлемдік деңгейде бар, және кейбіреулер АҚШ-тағы қара нәсілділердің көпшілігі АҚШ-тың "басты" мәдениетіне толыққанды сіңбегенін сенеді. Қаралар одан да зор қысымға ұшырады, бұл жолы орта және билеуші топтағы жаңа қара қабатындағы "өздерінің" адамдарының да қатысымен. Қара күштің жақтаушылары, әдетте, АҚШ-тағы қара нәсілділердің көпшілігінің осы тұңғыр тұрқы мен одан әрі қысымға ұшырауының себебі – Қара күштің мақсаттары толыққанды жүзеге асырылмауында деп санайды. Қара күш қозғалысының ең айқын көрінісі 1968 жылғы Олимпиадада болды, онда екі африкалық америкалық, Томми Смит және Джон Карлос, подиумда Қара күш сәлемі жасады. Бұл әрекет бүгінге дейін 1968 жылғы Олимпиаданың Қара күш сәлемі ретінде есте сақталады.

Чикано қозғалысы

Чикано қозғалысы азаматтық құқықтар дәуірінде мексикалық американдықтарға саяси мүмкіндік беру және әлеуметтік интеграцияны, көбінесе ұлттық идеялар негізінде қамтамасыз етуді көздеді. Чикано қозғалысы 1960 жылдары өркендеп, 1970 жылдардың соңына дейін АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында белсенді болды. Қозғалыстың бастаулары одан бұрынғы азаматтық құқықтар күресінде жатыр, соған қоса сол дәуірдің мәдени және ұрпақтық саясаты да әсер етті. Қозғалыстың алғашқы қайраткерлері – Денвердегі Родольфо Гонсалес және Нью-Мексикодағы Рейес Тихерина – өткен жүз жиырма бес жылдың тарихын жасырған тарихи көзқарасты қабылдады, ол мексикалық американдықтар тарихының көп бөлігін бұрмалаған еді. Гонсалес және Тихерина АҚШ үкіметінің Гуадалупе-Идальго шарты бойынша берген уәделерін орындамағанын көрсеткен ұлтшылдыққа бас қосты. Осы көзқарас бойынша, мексикалық американдықтар жаулап алынған халық еді, олар жаңа ұлттың – кейін Ацлан деп аталған – өзінің туған жерін және мәдени мұрасын қайтаруы керек еді. Алайда, бұл тарих АҚШ-қа көшіп келген мексикалықтардың тарихын ескермеді. Сондай-ақ, 1960 жылдардағы АҚШ-тағы құжатсыз иммигранттардың құқықтарына да аз көңіл бөлді, бұл таңқаларлық емес, себебі көші-қон сол кездегідей саяси маңызға ие болған жоқ. Он жыл өткен соң, Калифорниядағы Берт Корона сияқты белсенділер құжатсыз жұмысшылардың құқықтарын қолдап, олардың мәселелерін қамтитын қозғалысты кеңейтуге көмектесті. 1960 жылдары қозғалыс нақты мәселелермен айналысқанда, көптеген белсенділер мексикалық американдықтарға тікелей қатысты мәселелерге назар аударды: білім беру және жұмыс мүмкіндіктерінің теңсіздігі, саяси құқықтарынан айырылу және полицияның зорлық-зомбылығы. 1960 жылдардың соңында студенттік қозғалыс әлемде белсенді болған кезде, Чикано қозғалысы 1968 жылы Денвер мен Шығыс Лос-Анджелестегі орта мектеп оқушыларының жаппай шерулері және 1970 жылы Лос-Анджелестегі Чикано мораторийі сияқты стихиялы шараларды тудырды. Бұл қозғалыс әсіресе жоғары білім беру саласында күшті болды, онда белсенділер MEChA, Movimiento Estudiantil Chicano de Aztlán ұйымын құрды, ол Чикано тану бағдарламаларын және жалпы этно-ұлттық күн тәртібін ілгерілетуге бағытталды.

Америкалық үнділер қозғалысы

Бейбіт шерулер мен отырыстар жиі қолданылатын наразылық тактикасы болған кезде, Америкалық Үнділер Қозғалысының (АИМ) алғашқы күндері зорлық-зомбылыққа бейімділігі айқын байқалды. Кейбіреулері наразылық жиналыстарының спонтанды нәтижесі сияқты көрінді, бірақ басқалары мемлекеттік нысандарды қарулы түрде басып алуды қамтыды. 1969 жылғы Алькатраз аралын басып алу, көбінесе Ұлттық Үндістер Қозғалысымен (NAM) байланысты болғанымен, ұйым құрылғанға дейін болды, бірақ оның құрылуына түрткіс болды. 1970 жылы АИМ Миннеаполис маңындағы Әскери-теңіз күштерінің әуе стансасының тастап кетілген мүлігін басып алды. 1971 жылдың шілдесінде ол Қысқы бөгетті, Лак-Курт-Орель және Висконсин штатын басып алуға көмектесті. 1972 жылдың қарашасында белсенділер Вашингтондағы Үндістер істері жөніндегі бюроның бас кеңсесін басып алып, ғимаратты тонады және 24 адам тұтқындалды. 1973 жылы белсенділер Кастер округінің сот үйін басып алды, бірақ полиция тәртіпсіздіктерден кейін оны таратып жіберді. 1973 жылы Wounded Knee оқиғасында белсенділер мен әскери күштер қақтығысты. Қоршау 71 күнге созылды, нәтижесінде екі адам қаза тапты.

Гендерлік теңдік мәселелері

Егер феминизмнің бірінші толқынымен байланысты кезең сайлау құқығы сияқты толыққанды құқықтарға назар аударса (бұл әйелдердің 20 ғасырдың басында дауыс беру құқығын алуына әкелді), екінші толқын феминизмінің кезеңі әлеуметтік көзқарастарды өзгерту, экономикалық, репродуктивтік және білім беру теңдігі (ана болумен қатар мансапқа ие болу мүмкіндігі немесе бала тумау құқығы) сияқты мәселелермен айналысты және әйелдер арасындағы маргиналды топтардың құқықтарын қамтыды. 1963 жылдан 1982 жылға дейін жалғасқан жаңа феминистік қозғалыс экономикалық теңдік, барлық деңгейдегі саяси билік, кәсіби теңдік, репродуктивтік бостандық, отбасылық мәселелер, білім беру теңдігі, сексуалдық мәселелер және тағы да көптеген мәселелерді зерттеді.

Кеңес Одағы

1960 жылдары Брежневтің тұрақсыздық кезеңінің басында Кеңес Одағындағы диссиденттер назарын азаматтық, ал кейіннен адам құқықтары мәселелеріне бұрды. Азаматтық және адам құқықтары үшін күрес сөз бостандығы, ішкі сенім бостандығы, эмиграциялау құқығы, жазалау психиатриясы және саяси тұтқындардың тағдыры сияқты мәселелерге бағытталды. Бұл жаңаша ашықтықпен, заңдылыққа ұмтылыспен, кез келген «жер асты» және зорлықпен күреске ден қоймаумен ерекшеленді. Ол көптеген кеңестік диссиденттерге ортақ тіл мен мақсат табуға көмектесті, жастар субмәдениетінің белсенділерінен Андрей Сахаров сияқты ғалымдарға дейін диссиденттік ортадағы түрлі әлеуметтік топтар үшін себепкер болды. 1960 жылдары кеңестік диссиденттер моральдық және саяси баға беруден аулақ болып, құқықтық және процедуралық мәселелерге баса назар аудару арқасында «заңгерлік» көзқарасты қабылдады. Бірнеше жазушының маңызды сот процестерінен кейін (Синьявский-Даниэль ісі, Александр Гинцбург пен Юрий Галансковтың істері) және КГБ-ның диссиденттерге қарсы күшті шараларынан кейін, тұтқындалулар мен сот процестері туралы ақпарат самиздатта (рұқсат етілмеген баспасөз) кеңінен таралды. Бұл әрекет 1968 жылдың сәуір айында «Ағымдағы оқиғалар туралы хроника» басылымының құрылуына әкелді. Бұл ресми емес бюллетеньде Кеңес үкіметінің азаматтық құқықтар мен сот процедурасын бұзуы және КСРО азаматтарының осы бұзушылықтарға жауап беруі туралы жазылды. 1960-1980 жылдары азаматтық және адам құқықтары қозғалысындағы диссиденттер түрлі іс-шараларға қатысты: саяси қуғын-сүргінді және құқық бұзушылықтарды самиздат (рұқсат етілмеген баспасөз) арқылы құжаттау; жеке және ұжымдық наразылық хаттары мен петициялар; рұқсат етілмеген демонстрациялар; саналы түрде түрмеге отырғандарға өзара көмек көрсетудің бейресми желісі; және ең бастысы, халықаралық қауымдастыққа жүгінетін азаматтық бақылау топтары. Бұл іс-әрекеттердің барлығы зор жеке тәуекелмен байланысты болды және жұмыстан шығарудан бастап, оқудан қуылғандықтан, еңбек лагерьлерінде ұзақ жылдар бойы отыруға дейін, тіпті жазалау психиатриясына ұшырауға дейін салдарлары болуы мүмкін. Құқықтарға негізделген қарсылық стратегиясы адам құқықтары идеясымен бірікті. Адам құқықтары қозғалысына Валерий Чалидзе, Юрий Орлов және Людмила Алексеева сияқты тұлғалар кірді. КСРО-да адам құқықтарын қорғау жөніндегі бастамалық топ (1969) және КСРО-да адам құқықтары жөніндегі комитет (1970) сияқты арнайы топтар құрылды. Көптеген мүшелері түрмеге, еңбек лагерьлеріне, психиатриялық мекемелерге және жер аударылуға ұшыраса да, олар құқық бұзушылықтарды тіркеді, халықаралық адам құқықтары жөніндегі ұйымдарға өтініш жазды, петицияларға қол жинады және сот процестеріне қатысты. Адам құқықтары туралы ережелерді қамтитын Хельсинки келісімдеріне (1975) қол қою азаматтық құқық қорғаушыларға халықаралық құралдарды пайдалануға жаңа үміт сыйлады. Бұл Мәскеуде (Мәскеу Хельсинки тобы), Киевте (Украина Хельсинки тобы), Вильнюсте (Литва Хельсинки тобы), Тбилисиде және Ереванда (1976-1977) арнайы Хельсинки бақылау топтарының құрылуына әкелді.

Прага көктемі

Прага көктемі (чех. Pražské jaro, словак. Pražská jar, рус. пражская весна) – 1968 жылдың 5 қаңтарынан бастап 20 тамызына дейін Чехословакияда саяси либерализация кезеңі болды. Бұл кезде Кеңес Одағы және оның Варшава шартының одақтастары (Румынияны қоспағанда) елді басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чехословакия Кеңес Одағының ықпал аймағына, Шығыс блогына қарасты. 1948 жылдан бері елде тек Коммунистік партия ғана болды және ол КСРО арқылы басқарылды. Орталық және Шығыс Еуропаның басқа елдерінен айырмашылығы, 1948 жылы Чехословакиядағы коммунистердің билікті басып алуы басқа жерлердегідей қатыгез болғанымен, нағыз халықтық қозғалыс болды. Реформалар Венгриядағыдай жағдайға әкелмеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Иосиф Сталин Чехословакияны қалаған және Уинстон Черчилль мен Франклин Д. Рузвельтпен Праганы Қызыл Армияның босататыны туралы келісімге келді. Бірақ генерал Джордж С. Паттон басқаратын АҚШ армиясы қаланы одан бұрын босата алатын еді. Бұл соғыстан кейін кең таралған про-ресейлік (және про-коммунистік) пропаганда үшін маңызды болды. Халық Мюнхен келісімінде Чехословакияның Батыс елдері тарапынан сатқындыққа ұшырағанын әлі есінде сақтаған. Осы себептерге байланысты 1948 жылғы сайлауда халық коммунистерге дауыс берді, бұл ұзақ уақытқа соңғы демократиялық сайлау болды. 1960 жылдардың ортасынан бастап чехтер мен словактарда қолданыстағы режимге наразылық білдіретін көріністер көбейді. Бұл өзгеріс коммунистік партияның реформашыл топтарының Александр Дубчекті партия басшысы етіп тағайындауымен көрінді. Дубчек Чехословакиядағы саяси жүйені реформалауды, оны "адам беті бар социализм" деп атады. Бұл 1956 жылғы Венгриядағыдай ескі режимді толық құлатуды білдірмеді. Дубчек жүргізген реформалар қоғамның, соның ішінде жұмысшы табының кең қолдауын алды, бірақ Кеңес басшылығы оны Шығыс блогының басқа мемлекеттеріне және Кеңес Одағының қауіпсіздігіне қатер деп қарады. Чехословакия Варшава шартының қорғаныс шебінің ортасында орналасқан еді және оның қарсы тарапқа кеткені Суық соғыс кезінде қабылданбас еді. Алайда, биліктегі партияның, әсіресе жоғары деңгейдегі, айтарлықтай бөлігі партияның қоғамға деген ықпалын әлсіретуге қарсы болды және реформаторларды құлату үшін Кеңес Одағы басшылығымен тығыз байланыс жасады. Бұл топ елде көппартиялық сайлау және басқа реформалар туралы талаптардың көтеріліп жатқанын үреймен бақылады. 1968 жылдың 20 және 21 тамызы арасында Варшава шартының бес елінен келген әскерлер Чехословакияға басып кірді. Басқыншылық кезінде 5000-7000 совет танкысы көшелерді басып алды. Олардан кейін 200 000-600 000 Варшава шартының әскерлері келді. Кеңес тарапы өздеріне елге кіруге шақыру келгенін мәлімдеді, сонымен қатар Чехословакияның адал коммунистері оларға "қарсы революцияға қарсы бауырластық көмекке" мұқтаж екендерін айтқан. 1989 жылы табылған хат басып кіруге шақырудың болғанын растады. Варшава шартының әскерлері шабуыл жасаған кезде 72 чех және словак (соның ішінде 19-ы Словакияда) қаза тауып, жүздеген адам жараланды (1968 жылдың 3 қыркүйегіне дейін). Александр Дубчек халқына қарсылық көрсетпеуге шақырды. Ол бірнеше әріптестерімен бірге тұтқындалып, Мәскеуге әкелінді.

Аустралияның жергілікті тұрғындарының азаматтық құқықтары үшін қозғалысы

Австралия британдықтармен аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарынан тұратын түпкілікті халықпен келісім немесе мойындаусыз қоныстандырылды. Кейбір штаттарда дауыс беру құқықтарына шектеулер 1965 жылға дейін (Квинсленд штаты) сақталды, ал жер құқығы үшін ауыр күрес болды, Австралияда түпкілікті құқықтарды мойындау федералдық деңгейде 1993 жылы ғана күшіне енді. Абориген балаларын отбасыларынан күштеп алу арқылы мәдени ассимиляция 20-шы ғасырдың соңына дейін жалғасты. Басқа халықаралық азаматтық құқық қозғалыстары сияқты, прогреске ұмтылыс наразылықтарды (Австралиядағы "Азаттық саяхаты" және Аборигендердің шатыр елшілігін қараңыз) және 2004 жылғы Редферн және Палм аралындағы тәртіпсіздіктер сияқты әлеуметтік теңсіздікке жауап ретінде тудырды. Дискриминациялық заңдарды түзетуде маңызды қадамдар жасалса да, аборигендер өмір сүру ұзақтығы, нәрестелердің өлім-жітімі, денсаулық сақтау, түрмеге қамау, білім және жұмыспен қамту деңгейі сияқты маңызды көрсеткіштер бойынша өз теңдестерінен кем қалуда. Осы мәселені шешу үшін "Аралықты жабу" атты үкіметтік стратегия қолданылуда.