Квебек ұлтшылдығы: тарихы мен саяси идеологиясы

Кіріспе

Солтүстік Америка саяси идеологиясы

Квебек ұлтшылдығы немесе квебектердің ұлтшылдығы – квебек ұлтының мәдени жақындығын, мүдделерін қорғау және оның саяси заңдылығын мойындауды басымдыққа қоятын сезім және саяси доктрина. Бұл 19 ғасырдың басынан бері Квебек саясатындағы маңызды қозғалыс және орталық мәселе болып табылады. Квебек ұлтшылдығы жылдар бойы түрлі саяси, идеологиялық және партиялық өзгерістер мен формаларды бастан өткерді. Квебек ұлтшылдығы Канададан Квебектің тәуелсіздігі үшін күресте орталық рөл атқарады. Көптеген топтар мен саяси партиялар өздерін квебек ұлтшылдары деп жариялайды. Квебектің тәуелсіздігін емес, оның құқықтарын кеңейтуді және Канададағы ерекшелігін қорғауды көздейтін автономистік саяси партиялар, мысалы, Coalition Avenir Québec, де квебек ұлтшылдары екенін мәлімдейді. Квебек ұлтшылдығы алғашқыда «француз канадалық ұлтшылдығы» деп белгілі болды. Бұл термин «Квебек ұлтшылдығы» деп ауыстырылды.

Жаңа Франция

Жаңа Франция қонысы Маритимнен Роки тауларына дейін және Гудзон шығанағынан Мексика шығанағына дейін созылған 7 аймақтан тұрды. Бұл аумақ кең болғанымен, көп күш-жігер қазіргі Канаданы отарлауға жұмсалды. 17 ғасырдан кейін, жаңадан келген француз қоныс аударушылары Жаңа Францияның жеріне бейімделді. Уақыт өте келе, олар өңірлік канадалық өзіндік ерекшелікті қалыптастырды. Бұл жаңа акценттердің пайда болуында, жаңа аңыздар мен әңгімелердің құралуында, қоғамдық ерекшеліктердің дамуында және француз тілінің қолданылуында көрінді. Соңғысы қоныс аударушылардың langue d'oïl тілінен айырылуынан және колонияның білімді топтары қолданған стандартты француз тілін қабылдауынан туындады. Көптеген langue d'oïl тілдерінің біртегіс болуы жергілікті акценттің қалыптасуына әкелді. Осы кезеңде, жаңадан келген иммигранттар енді тек иммигранттар ретінде емес, канадалық және провинциялық өзіндік ерекшеліктері бар адамдар ретінде қарастырылды. Бұған қоса, отаршылардың 95% франкофон болды, ал қалған 5% ағылшын тілінде сөйледі. Бірақ бұл кейіннен келіспеушіліктерге себеп болды.

15341774 жыл

Канада алдымен француз отарлығы болды. 1534 жылы Жак Картье оны Франция үшін иеленді, ал 1608 жылы тұрақты француз қоныстануы басталды. Ол Солтүстік Америкадағы барлық француз колонияларын құрайтын Жаңа Францияның бір бөлігі болды. 1760 жылға дейін канадалық ұлтшылдық сыртқы ықпалдардан тәуелсіз дамыды. Алайда, Жеті жылдық соғыс кезінде британдықтар Француз және үндістер соғысы аясында Жаңа Францияға басып кірді және Ыбырайым жазығындағы шайқаста шешуші жеңіске жетті. Париж шартында Франция Гваделупа аралына алмасу шартымен Жаңа Францияға қатысты талаптарынан бас тартты. 1760 жылдардан бастап канадалық ұлтшылдық британдық конституциялық құрылымда дамыды. Парламенттен тыс қысымға қарамастан, британдық үкімет Квебек заңын қабылдады, ол канадалықтарға француз азаматтық құқығын қайта орнатуды, католик дінін еркін ұстануды және Париж шартына дейін болған аумақтық кеңейтімдерді қайтаруды кепілдік берді. Бұл Британияның Он үш колониямен қарым-қатынасына зиян келтірсе де, қазіргі уақытта татуластыру актісі ретінде қарастырылады және 18 ғасырда канадалық ұлтшылдықты таратуда тиімді болды (әсіресе американдық революциялық идеологияның қаупі мен жақындығын ескере отырып), бірақ революциялардан кейін лоялистердің келуімен тиімділігі азайды. Лоялистер Квебек провинциясын екі бөлікке – Үстіңгі Канада мен Төменгі Канадаға бөлді, соның салдарынан канадалықтар лоялистер тарапынан француз канадалықтары деп аталды. 1920-1950 жылдары осы дәстүршіл католик ұлтшылдығы клерикалдық ұлтшылдық деп белгілі болды.

1950 жылдар

Тыныш революцияның радикалды өзгерістеріне дейін Квебек халқы өмірдегі дәстүрлі құндылықтарға, соның ішінде ұлттық тамырларына қайта оралуға көбірек мән берді. Осы кезеңдегі ұлтшылдық – ескі тәртіпті қайта жаңарту және католицизм негізінде құрылған француз канадалық ұлттың идеясын қалпына келтіруді білдірді. Діни және мемлекеттік билік тығыз байланысты болды, шіркеу мемлекеттік мәселелерге қатысты заңнаманы үлкен дәрежеде анықтап тұрды. Ұлтшылдық сонымен қатар консерватизмді де білдірді, яғни сыртқы әлемнің ықпалынан қашып, өз шекараларында қалып, жаңалықтарға жол бермейтін жағдайды қамтамасыз етуді мақсат етті. Квебек халқы провинциясы мен мәдениетін сыртқы прогрессивті идеялардан сақтап қалуға ұмтылды. Морис Дюплессис 1944 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, консервативті «Ұлттық одақ» партиясының жетекшісі ретінде он бес жыл бойы Квебек премьер-министрі қызметін атқарды. «Ұлттық одақ» партиясы ұлтшылдықтың дәстүрлі анықтамасын бағалап, қолдады. Бұл провинцияның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан жұмыс жүйесін сақтап, тек дәстүрлі құндылықтар шеңберінде ғана өзгерістер енгізуді білдірді. Осы себепті «Ұлттық одақ» партиясы әдеттегі өмір салтын сақтауды қалағандардың арасында қолдауға ие болды, ал провинцияның прогрессивті дамуын қалағандар оны жақтырмады. Дюплессис Квебекті өзгерту үшін жылдам индустрияландыру, урбанизация және провинцияның табиғи ресурстарын қарқынды дамытуды ұсынды. Провинцияның ағылшын тілінде сөйлейтін тұрғындары индустрияландыру мен урбанизацияның ескірген француз канадалық қоғамын ығыстыратынына үміттенді. Бұл өзгерістер француз канадалықтарды қалалық және индустриалды өмір салтына енгізді. Экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге жаңа мүмкіндіктер ашылды, бірақ бұл мәдени және тілдік ерекшелікті сақтаудың маңыздылығын азайтты. Ешбір саяси бағыт (толық тәуелсіздік, егемендік ассоциациясы, конституциялық реформалар немесе қазіргі Канада конституциясына қол қою) шешуші көпшіліктің қолдауын алмады және Квебек саясатында қайшылықтар сақталып қалды. Көптеген жаңалықтарда талқыланатын мәселе – қазіргі Квебек ұлтшылдығы «этникалық» ма, әлде «тілдік» немесе «аумақтық» сипатқа ие ме екендігі. «Аумақтық ұлтшылдық» тұжырымы (Жан Лесажтан бері барлық Квебек премьер-министрлері тарапынан қолдау көрсетілді) егемендік талап етушілердің көпшілігінің және Квебек федералистік ұлтшылдарының басым бөлігінің қолдауын табады. Квебек ұлтшылдығының мәніне қатысты пікірталастар жалғасуда, ал Квебек пен Канаданың басқа аймақтарынан келген зиялылар бұл тақырыпта зерттеулер жүргізіп, еңбектер жариялады, атап айтқанда, Куинс университетінің философия профессоры Уилл Кымличка және i=unset университетінің профессорлары Чарльз Блатберг пен Мишель Сеймур.

In the time leading up to the radical changes of the Quiet Revolution the people of Quebec placed more importance on traditional values in life which included going back to their nationalistic roots. Nationalism at this time meant restoring the old regime and going back to the concept of a French Canadian nation built upon Catholicism as it was in the past. The church and state were intertwined and the church greatly dictated legislature falling under the matters of the state. Nationalism also represented conservation, and in that, not being influenced by the outside world but rather staying within their own borders without room for exploration. Quebec was very closed minded wanting to keep their people and province untouched by the more progressive ideas from the rest of the world. Maurice Duplessis returned to win the 1944 election and stayed in the position of premier of Quebec for fifteen years whilst being the leader of the conservative Union Nationale party. The Union Nationale party valued and upheld the traditional definition of nationalism. This meant the province would upkeep its long established ways of operating with changes being made only within the scope of the conventional values. Because of this, the Union Nationale party was favored by those who wanted to stick to the accustomed lifestyle and disliked by those who wanted a progressive province being brought into the North American culture. Duplessis's main ideas to transform Quebec were through rapid industrialization, urbanization and a greater and faster development of the province's natural resources. English speakers of the province hoped that industrialization and urbanization would replace the outdated French Canadian society. These changes launched French Canadians into the urban and industrial way of life. There were new opportunities created to provide economic and social stability but by doing so, decreased the importance and significance placed upon cultural and linguistic survival. No political option (outright independence, sovereignty association, constitutional reforms, or signing on to the present Canadian constitution) has achieved decisive majority support and contradictions remain within the Quebec polity. One debated subject that has often made the news is whether contemporary Quebec nationalism is still "ethnic" or if it is "linguistic" or "territorial". The notion of "territorial nationalism" (promoted by all Quebec premiers since Jean Lesage) gathers the support of the majority of the sovereigntists and essentially all Quebec federalist nationalists. Debates on the nature of Quebec's nationalism are currently going on and various intellectuals from Quebec or other parts of Canada have published works on the subject, notably Will Kymlicka, professor of philosophy at Queen's University and Charles Blattberg and Michel Seymour, both professors at the i=unset.

Этникалық ұлтшылдық

Көптеген адамдар Квебектің ұлтшылдығы мен сепаратизмі этникалық негізде деп санайды және Квебектің ұлтшылдарының көзқарастары шешіліп, провинция ішінде таза франкофондық ақ халықты сақтауға бағытталған деп жиі айтады. Көптеген квебектік ұлтшылдар осы айыптауларды жоққа шығарса да, сепаратистік және ұлтшыл қозғалыстарды көпұлтты деп есептейді, екі қозғалыстың да территорияға емес, этникалық қағидаларға негізделгенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. Мысалы, Квебек премьер-министрі Жак Паризо 1995 жылғы Квебек референдумының сәтсіздігіне қатысты: «Шындығында, біз жеңілдік, бірақ неден жеңілдік? Негізінен, ақша мен этникалық дауыстардан» деді. ("C'est vrai, c'est vrai qu'on a été battus, au fond, par quoi? Par l'argent puis des votes ethniques, essentiellement."). Тағы бір мысал – Квебектің 21-заңының қабылдануы. Бұл заң кейбір мамандықтарда діни киім киюге тыйым салғаннан кейін дау тудырды. Бұл заң провинциядағы мұсылман қауымына үлкен әсер етті, көптеген адамдар оны қозғалыстың этникалық тамырының дәлелі деп, исламофобиялық және кемсітушілік деп атады. Ұлттық партиялардың көпшілігі заң исламофобиялық емес, секулярлық екенін мәлімдегенде, жаңа даулар туды. Parti Québécois (PQ) партиясының басшысы Пол Пламондон Квебек үкіметіндегі бір адамды заңды жүйелі расизм туралы сөйлеген кезде «жоғары тұрғандық» деп айтқаны үшін сынады, бұл мұсылман қауымы мен федералистердің PQ-ға наразылығын күшейтті. Квебектің ұлтшылдығы мен сепаратизмінің этникалық негізде екенін дәлелдеу үшін PQ 2020 жылдың 23 қарашасында Монреальде мигранттарды ассимиляциялауға және қалада француз тілін нығайтуға шақыратын наразылық акциясын өткізді. Бұл шараға 150-ден аз адам қатысты.

Тілдік ұлтшылдық

Квебектегі ұлтшылдықтың тағы бір маңызды көрінісі – француз тілі. Квебектік ұлтшылдықты тілдік деп санайтындар көбінесе Квебектік ұлтшылдыққа көпұлтты немесе көпмәдениетті француз тілінде сөйлейтін көпшілікті (ана тілі немесе қоғамдық орындарда қолданылатын бірінші тіл ретінде) қамтиды деген пікірін білдіреді. Квебектегі француз тілінің бекітілуі 1970 жылдардан бері Квебек ұлтшылдығының басты мақсаты болып келді. 1974 жылы Квебек заң шығарушы органы премьер-министр Роберт Бурса басшылығымен «Ресми тіл туралы» заң қабылдады. Бұл заң француз тілін Квебектің жалғыз ресми тілі етіп белгіледі, сондай-ақ қызмет көрсету, коммерциялық таңбалау, еңбек қатынастары және бизнес, білім беру, заң шығару және сот жүйесіндегі басты тіл ретінде орнықтырды. 1977 жылы бұл «Ресми тіл туралы» заң «Француз тілінің хартасымен» алмастырылды, ол Квебекте француз тілінің қолданысын кеңейтіп, нығайтты. Бұл харта премьер Рене Левеск басқаратын «Квебек партиясының» алғашқы үкіметі тарапынан қабылданып, оның мақсаты «француз тілін Үкімет пен Заңның тіліне, сондай-ақ жұмыс, оқыту, байланыс, сауда және бизнес салаларындағы қалыпты және күнделікті тілге айналдыру» болды. Квебектегі тілдік заңнамада 45 жылдық үзілістен кейін, 2022 жылы провинциялық заң шығарушы орган «Квебектің ресми және ортақ тілі – француз тіліне қатысты» заң қабылдады. Бұл заң көптеген мемлекеттік және жеке орындарда француз тілін қолдану талабын едәуір кеңейтті. Заң жобасының кіріспелік бөлімінде оның мақсаты нақты көрсетілген: «Бұл заң жобасының мақсаты Квебектің жалғыз ресми тілі – француз тілі екенін растау. Сондай-ақ, француз тілі Квебек ұлтының ортақ тілі екенін растайды». Бұл заң «Француз тілінің хартасына» түзетулер енгізіп, француз тілін заңнама, сот, азаматтық басқару, кәсіби ұйымдар, жұмыс берушілер, сауда және бизнес, сондай-ақ білім берудегі тіл ретінде бекітетін «жаңа негізгі тілдік құқықтарды» енгізді. Премьер-министр Франсуа Лего және оның «Аvenir Québec» коалициясы мұны Квебек ұлттығының орталық құндылығы болып табылатын француз тілін сақтау үшін қажет деп түсіндірді.

Another primary expression of nationalism in Quebec is the French language. People who feel that Quebec nationalism is linguistic have often expressed their opinion that Quebec nationalism includes a multi ethnic or multicultural French speaking majority (either as mother tongue or first language used in public). The entrenchment of the French language in Quebec has been a central goal of Quebec nationalism since the 1970s. In 1974, the Quebec Legislature passed the Official Language Act under Premier Robert Bourassa. This legislation made French the sole official language of Quebec and the primary language of services, commercial signing, labour relations and business, education, and legislation and justice. In 1977, this Official Language Act was superseded by the Charter of the French Language, which expanded and entrenched French within Quebec. This charter was passed by the first Parti Québécois government of Premier René Lévesque, and its goal was "to make French the language of Government and the Law, as well as the normal and everyday language of work, instruction, communication, commerce and business." After a 45 year hiatus in language legislation in Quebec, the provincial legislature passed An Act respecting French, the official and common language of Québec in 2022. This act greatly expanded the requirement to speak French in many public and private settings. The preliminary notes of the bill make its purpose clear: "the purpose of this bill is to affirm that the only official language of Québec is French. It also affirms that French is the common language of the Québec nation." This act amended the Charter of the French language and introduced "new fundamental language rights," such as reinforcing French as the language of legislation, justice, civil administration, professional orders, employers, commerce and business, and educational instruction. Premier François Legault and his Coalition Avenir Québec government justified this as necessary to preserve the French language that is central to Quebec nationalism.

Оттаваның ұлтты тануы

2006 жылғы 21 қазанда Канада Либералдық партиясының Квебек бөлімінің Бас арнайы кеңесінде 80%-дан астам қолдаумен Канада үкіметін Канада шегінде Квебек ұлтын мойындауға шақыратын резолюция қабылданып, ұлттық пікірталас бастауға себеп болды. Бір айдан кейін аталған резолюцияны парламентке алдымен i=unset, содан кейін Канаданың премьер-министрі Стивен Харпер әкелді. 2006 жылғы 27 қарашада Канаданың Төменгі палатасы «Квебек халқы біртұтас Канаданың құрамындағы ұлтты құрайды» деген мәлімдемесі бар ұсынысты қабылдады. 2021 жылы Квебектегі Франсуа Легоның i=unset үкіметі француз тілін жалғыз мемлекеттік тіл ретінде бекіту мақсатында француз тілінің хартасына және провинциялық конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Бұған жауап ретінде i=unset Төменгі палатада Легоның бастамаларының конституциялық екендігін мақұлдайтын және квебектердің ұлттық мәртебесін қайта бекітейтін ұсыныс енгізді. Палата 281–2 дауыспен, 36 қалыс дауыспен ұсынысты қабылдады.

Қазіргі ұлтшылдық

Квебектің бүгінгі күнгі ұлтшылдығы және оның квебек халқы, квебектер, канадалықтар және басқалар үшін мағынасы әркім үшін жеке-жеке айқындалады. Бүгінгі ұлтшылдық, кейбір жағынан, бұрынғыдан көбірек ашық сипатқа ие. Квебектердің өз провинциясына және Канада мемлекетіне деген байланысы – ортақ тақырыптың бірі.

Газеттер мен журналдар

Абельсон, Дональд және басқалар. "Мыңжылдық және Z буынының франкофондары Квебек ұлтшылдығын бағаламайды: олар тек канадалықтар ретінде ғана емес, сонымен қатар провинциялық үкімет олардың мүдделерін жақсырақ білдіреді деп санайтын бейбіт буынға керісінше келеді" Maclean's, 26 тамыз, 2020 жыл. Бэнтинг, Кит және Уилл Кимлика. "Канадалық көпмәдениеттілік: жаһандық алаңдаушылықтар мен жергілікті пікірталастар". Британдық канадалық зерттеулер журналы, 23.1 (2010) онлайн. Бланше, Александр және Майк Медейрос. "Квебек тәуелсіздігіне қолдау көрсетудегі авторитарлық көзқарас, туыстық сезім және популизмнің ықпалы". Ұлттар және ұлтшылдық, 25.3 (2019): 803–821. Бри, Эвелин және Кэтрин Уэлет. "Ағылшын тіліне қатысудың 2018 жылғы Квебек сайлауларында Квебек тәуелсіздігіне қолдау көрсетуді анықтаудағы рөлі". Француз саясаты (2020). Кутюр Ганьон, Александр және Диана Сен-Пьер. "Жекелік, ұлтшылдық және Квебектегі мәдени және тілдік саясат". Өнерді басқару, құқық және қоғам журналы, 50.2 (2020): 115–130. Кутюр, Жоселин, Кай Нильсен және Мишель Сеймур (ред.). "Ұлтшылдықты қайта қарастыру", Канадалық философия журналы, қосымша том 22, 1996, 704 бет. Ферланд, Бенжамин және Люк Турджон. "Көпұлтты федерацияларда аздық ұлттарға қатысты басымдық көзқарасты түсіну: Канада мысалы". Publius: Федерализм журналы, 50.2 (2020): 188–212. Гаро, Пол Л. "Марияның армиясы: Квебек ұлтшылдығы және католик гетеродоксиясы". Квебектің мистикалық географиясы (Palgrave Macmillan, Cham, 2020) 55–83 беттер. Имберт, Патрик. "Франкофондар, көпмәдениеттілік және Канада, Квебек және Еуропадағы мәдениаралық қарым-қатынас". Франция мен Солтүстік Америкадағы азаматтық және жаттық жағдай (Palgrave Macmillan, Cham, 2020) 33–53 беттер. Кимлика, Уилл. "Канадалық болу". Үкімет және оппозиция, 38.3 (2003): 357–385 онлайн. Кимлика, Уилл. "Канадалық көпмәдениеттілік тарихи және салыстырмалы тұрғыдан: Канада бірегей ме?". Forum Constititionell, 13#1 (2003): 1–8 онлайн. Кимлика, Уилл. "Канададағы көпмәдениеттілік және азаматтықты дамыту". CPRN талқылау құжаты (2001): 47+ онлайн. Кимлика, Уилл. "Квебек: заманауи, плюралистік, ерекше қоғам", Dissent, Америкалық көпмәдениеттілік халықаралық аренада, 1998 жылдың күзі, 73–79 бет (архивтік нұсқа). МакГрэйн, Дэвид және Лолин Бердал. "Канадалық федералды саяси мәдениетті қайта қарастыру: Квебек пен Канаданың қалған бөлігі арасындағы айырмашылықтарды зерттеу". Publius: Федерализм журналы, 50.1 (2020): 109–134 онлайн. Рошер, Франсуа. "Квебек ұлтшылдығының даму параметрлері", JMS: Көпмәдени қоғамдар жөніндегі халықаралық журнал, 2002, 4 том, 1 нөмір, 74–96 беттер. ЮНЕСКО. (ISSN 1817 4574). Рошер, Франсуа. "Бір мәселенің өмірі мен өлімі: Канаданың саяси ғылымы және Квебек саясаты". Саяси ғылымдардың канадалық журналы, 52.4 (2019): 631–655 (онлайн). Венне, Мишель. "Квебек ұлтын қайта қарастыру", Policy Options, 2000 жылғы қаңтар-ақпан, 53–60 беттер (онлайн).

Abelson, Donald, et al. "Millennial and Gen Z francophones don't value Quebec nationalism: In stark contrast to baby boomers who not only identify as Quebecers first but also believe the provincial government best represents their interests" Maclean's August 26, 2020
Banting, Keith, and Will Kymlicka. "Canadian Multiculturalism: Global Anxieties and Local Debates." British Journal of Canadian Studies 23.1 (2010) online. Blanchet, Alexandre, and Mike Medeiros. "The secessionist spectre: the influence of authoritarianism, nativism and populism on support for Quebec independence." Nations and nationalism 25.3 (2019): 803–821. Brie, Evelyne, and Catherine Ouellet. "Exposure to English as a determinant of support for Quebec independence in the 2018 Quebec elections." French Politics (2020). Couture Gagnon, Alexandre, and Diane Saint Pierre. "Identity, Nationalism, and Cultural and Linguistic Policies in Québec." Journal of Arts Management, Law, and Society 50.2 (2020): 115–130. Couture, Jocelyne, Kai Nielsen, and Michel Seymour (ed). "Rethinking Nationalism", in Canadian Journal of Philosophy, Supplementary Volume 22, 1996, 704 p.
Ferland, Benjamin, and Luc Turgeon. "Understanding Majority Attitudes toward Minority Nations in Multinational Federations: The Case of Canada." Publius: The Journal of Federalism 50.2 (2020): 188–212. Gareau, Paul L. "The Army of Mary: Quebec Nationalism and Catholic Heterodoxy." in The Mystical Geography of Quebec (Palgrave Macmillan, Cham, 2020) pp. 55–83. Imbert, Patrick. "Francophones, Multiculturalism and Interculturalism in Canada, Quebec and Europe." in Citizenship and Belonging in France and North America (Palgrave Macmillan, Cham, 2020) pp. 33–53. Kymlicka, Will. "Being Canadian." Government and opposition 38.3 (2003): 357 385 online. Kymlicka, Will. "Canadian multiculturalism in historical and comparative perspective: Is Canada unique." Forum Constititionell 13#1 (2003): 1–8. online. Kymlicka, Will. "Multiculturalism and Citizenship Building in Canada." CPRN Discussion Paper (2001): 47+ online. Kymlicka, Will. "Quebec: a modern, pluralist, distinct society", in Dissent, American Multiculturalism in the International Arena, Fall 1998, p. 73–79 (archived version)
McGrane, David, and Loleen Berdahl. "Reconceptualizing Canadian Federal Political Culture: Examining Differences between Quebec and the Rest of Canada." Publius: The Journal of Federalism 50.1 (2020): 109 134 online. Rocher, François. "The Evolving Parameters of Quebec Nationalism", in JMS: International Journal on Multicultural Societies. 2002, vol. 4, no.1, pp. 74–96. UNESCO. (ISSN 1817 4574)
Rocher, François. "The Life and Death of an Issue: Canadian Political Science and Quebec Politics." Canadian Journal of Political Science 52.4 (2019): 631–655. (online)
Venne, Michel. "Re thinking the Quebec nation", in Policy Options, January–February 2000, pp. 53–60 (online)

Газеттер мен журналдар

Бошмен, Жак. "Nationalisme québécois et crise du lien social", Cahiers de recherche sociologique, № 25, 1995, 101–123-беттер. Монреаль: Социология кафедрасы, UQAM. Куртуа, Стефан. "Хабермас және ұлтшылдық мәселесі: Квебек мысалы", Philosophiques, 27-том, № 2, 2000 жылғы күз. Дюфрен, Жак. "Квебектің ұлттық геном картасы", L'Agora, 1-том, № 10, 1994 жылғы шілде-тамыз. Гейдан Лакруа, Саэль. "Англиялық Канададағы ұлтшылдық: жасырылған шындық", L'Agora, 2003 жылғы 10 сәуір. Келли, Стефан. "De la laine du pays de 1837, la pure et l'impure", L'Encyclopédie de l'Agora, Cahiers d'histoire du Québec au XX siècle, № 6, 1996. Робитайль, Антуан. "Халық, не үшін? ", Le Devoir, 25 қараша 2006. Рой Бле, Каролина. "Патриоттардың жеңілісінен кейін клерикалды биліктің күшеюі", Les Patriotes de 1837@1838, 2006 жылғы 3 желтоқсан. Сеймур, Мишель. "Этностық негізде емес ұлтшылдық", Le Devoir, 26–27 сәуір 1999. Сеймур, Мишель. "Бір ұлт өз таңдауы бойынша конституция қабылдай ала ма? ", Philosophiques, Арнайы сан, 19-том, № 2 (1992 жылғы күз). Автор белгісіз. "L'ultramontanisme", Les Patriotes de 1837@1838, 2000 жылғы 20 мамыр.