Кіріспе

Өсімдік түрі
Шөптесін өсімдік

Саурық (гравиола, гуябано деп те аталады, Латын Америкасында гуанабана деп белгілі) – Annona muricata кең жапырақты, гүлді, мәңгі жасыл ағашының жемісі. Ол Америка мен Кариб теңізінің тропикалық аймақтарына тән және кеңінен таратылған. Жас бұтақтары түкті. Жемістері қою жасыл және тікенді. Олар жұмыртқа пішіндес және 30 см-ге дейін ұзын болуы мүмкін. Олардың қабығы шырынды, қышқыл, ақшыл. Саурық өсірушілерге көмектесу және осы әлемдік маңызы бар өсімдіктер отбасының геномдық ресурстарын одан әрі дамытуға ынталандыру мақсатында 2021 жылы Annona muricata геномы толық секвенцияланды.

Ас үй

Жемістің қабығында жеуге жарамды ақ түсті жұмсақ масса, аздаған талшық және қорытылмайтын қара тұқымдары болады. Бұл жұмсақ массадан жеміс нектары, коктейльдер, жеміс шырындары, сондай-ақ тәттілер, сорбелер мен мұздақтың хош иістендіргіштері дайындалады. Бұл жеміс Фиджиде де өте танымал. Тұқымдар әдетте дайындамада қалдырылады және оны жеу кезінде ғана алынып тасталады, егер дайындау үшін блендер қолданылмаса. Сондай-ақ, көшедегі сатушылардың тамақтандыру орындарында сатылатын жаңа жеміс шырындарында да осы жеміс жиі қолданылады. Индонезияда бұл жеміс көбінесе "сирсак" деп аталады және кейде "додол сирсак" деп аталатын тәтті де жасалады, ол сорпаның жұмсақ массасын суда қайнатып, қоспа қарамделдегенше және қатып қалғанша қант қосып дайындалады. Филиппинде оны "гуябано" деп атайды, бұл атау испан тіліндегі "гуанабана" сөзінен алынған. Оны піскен күйінде жейді немесе шырын, коктейль немесе мұздақ жасау үшін пайдаланады. Кейде жапырақтарын етті жұмсарту үшін қолданады. Вьетнамда бұл жеміс оңтүстікте "mãng cầu Xiêm" (Сиам сорпасы), ал солтүстікте "mãng cầu" (сорпа) деп аталады және одан коктейль жасауға немесе сол күйінде жеуге болады. Камбоджада бұл жеміс "tearb barung" деп аталады, яғни "батыс құрма алмасы" деген мағынаны білдіреді. Малайзияда оны малай тілінде "durian belanda" ("голландиялық дуриан") деп атайды, ал Шығыс Малайзияда, әсіресе Сабахтың Дусун халқы арасында "lampun" деп атайды. Көптеген адамдар оны піскен кезде шикі жейді немесе "ais kacang" немесе "ais batu campur" дайындағанда бір компонент ретінде пайдаланады. Әдетте жемістер піскенде ағаштан жиналып, қараңғы жерде толық пісіп жетіледі. Оның гүлдері ақ түсті және өте жағымды иіске ие, әсіресе таңертең. Бруней Даруссалам халқы үшін бұл жеміс "durian salat" деп белгілі, ол кеңінен қол жетімді және оңай өсіріледі. Сорпа жапырақтары Индонезияда дәрілік шөп ретінде сатылады және қолданылады. Жапырақтары көбінесе шай жасау үшін қайнатылады.

Синоним ретінде кіші түрлер

Annona muricata var. borinquensis Анона мурикатаның жапырақтары аннонамин қамтиды, ол кватернерлік аммоний тобын қамтитын апорфин класындағы алкалоид. Өсімдік сонымен қатар ксантон класына жататын лихексантонды да қамтиды.

Нейротоксикалық әсері бар

Мемориал Слоан Кетеринг қатерлі ісік орталығы ескертеді: "гравиоладан алынған алкалоидтар нейрондық дисфункцияға себеп болуы мүмкін". Лабораториялық зерттеулерде аннонацин нейротоксикалық екені анықталды. 2010 жылы Францияның денсаулық өнімдерінің қауіпсіздігі агенттігі "байқалған атипикалық Паркинсон синдромының жағдайлары Аннона мурикатаны тұтынумен байланысты екенін растау мүмкін емес" деген қорытынды жасады.

Қатерлі ісікпен емдеу туралы жалған мәлімдемелер

2008 жылы АҚШ Федералды сауда комиссиясы шөптесін рак ауруын емдеу үшін қолдануды "жалған" деп мәлімдеді және Bioque Technologies компаниясы сатқан шөптесін сығындысының "қандай да бір рак түрін алдын алуға, емдеуге немесе басуға қабілетті екенін көрсететін сенімді ғылыми дәлелдер жоқ" екенін айтты. Сондай-ақ 2008 жылы Ұлыбританияда Triamazon деген шөптесі өнімінің сатылуына қатысты сот ісі Ұлыбританияның Онкологиялық заңы бойынша адамдарға рак ауруын емдеуді ұсынғаны үшін бір адамның қылмыстық жазаға тартылуына әкелді. Бұл шараны бастаған кеңестің өкілі: "Адамдарды олардың әсері туралы негіссіз мәлімдемелер жасап, дәлелсіз өнімдерді сатушылардан қорғау қазір де бұрынғыдай маңызды" деді. Memorial Sloan Kettering Cancer Center және Cancer Research UK шөптесін қолдану арқылы рак ауруын емдеудің сенімді клиникалық дәлелдермен қолдау таппағанын мәлімдеді. Cancer Research UK-тің сөзінше, "Интернеттегі көптеген сайттар гравиола капсулаларын рак ауруын емдейтін құрал ретінде жарнамалап, насихаттайды, бірақ олардың ешқайсысы беделді ғылыми онкологиялық ұйымдармен қолдау таппаған" және "гравиоланың рак ауруын емдейтінін көрсететін ешқандай дәлел жоқ".