Санат қатесі: нәрсеге тиісті емес қасиет тағайындау. Гилберт Райл ұғымын енгізді, сананы зат емес, қабілеттер жиынтығы деп түсіндірді. Психология, философия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қателік – бір нәрсеге мүмкін емес қасиетті тағу.
the fallacy
Ascribing an impossible property to a thing
Категория қатесі (немесе категориялық қате, санат қатесі) – белгілі бір санатқа жататын нәрселердің басқа санатқа жататын сияқты көрсетілуі, немесе, керісінше, осы қасиетке ие болуы мүмкін емес нәрсеге қасиет тағуы – семантикалық немесе онтологиялық қателік. Мысалы, крикет ойынының командалық рухты қамтитынын білген адам, әр ойыншының рөлі көрсетілгеннен кейін, "командалық рухты" қай ойыншы орындайды деп сұрайды.
A category mistake (or category error, categorical mistake, or mistake of category), is a semantic or ontological error in which things belonging to a particular category are presented as if they belong to a different category, or, alternatively, a property is ascribed to a thing that could not possibly have that property. An example is a person learning that the game of cricket involves team spirit, and after being given a demonstration of each player's role, asking which player performs the "team spirit".
Тарих
"Категориялық қателік" термині Гилберт Райл өзінің "The Concept of Mind" (1949) атты кітабында картезиандық метафизикадан туған сананың табиғаты туралы жаңылысуды жою үшін енгізді. Райл сананы материалдық емес заттан жасалған объекті ретінде қарастыру қателік деп санайды, себебі объектіге қатысты айтулар, мінез-құлықтар мен мүмкіндіктер жиынтығы үшін мағынасыз. Бұл тіркес кітаптың бірінші тарауында ұсынылған. Бірінші мысал Оксфордқа келген саяхатшы туралы. Саяхатшы колледждер мен кітапхананы көргеннен кейін: "Ал университет қайда?" деп сұрайды делінеді. Саяхатшының қателігі – университетті "физикалық инфрақұрылым элементтері" емес, "мекеме" санатына жатқызу болып табылады. Райлдің екінші мысалы – әскер бөлімінің маршын көрген бала. Батальондар, батареялар, эскадрильялар көрсетілгеннен кейін, бала бөлімнің қашан пайда болатынын сұрайды. "Марш батальондар, батареялар, эскадрильялар мен бөлімнің шеруі емес; ол бөлімнің батальондары, батареялары және эскадрильяларының шеруі болды." (Райлдің курсивтері). Оның үшінші мысалы – шетелдікке крикет ойынын көрсету. Бэтсмендер, боулерлер және филдер көрсетілгеннен кейін, шетелдік: "командалық рухтың атақты элементін кім қосады?" деп сұрайды. Ол сана мен дене туралы картезиандық дуализм категориялық қателікке негізделгенін дәлелдейді.
The term "category mistake" was introduced by Gilbert Ryle in his book The Concept of Mind (1949) to remove what he argued to be a confusion over the nature of mind born from Cartesian metaphysics. Ryle argues that it is a mistake to treat the mind as an object made of an immaterial substance because predications of substance are not meaningful for a collection of dispositions and capacities. The phrase is introduced in the first chapter. The first example is of a visitor to Oxford. The visitor, upon viewing the colleges and library, reportedly inquires, "But where is the University?" The visitor's mistake is presuming that a University is part of the category "units of physical infrastructure," rather than that of an "institution". Ryle's second example is of a child witnessing the march past of a division of soldiers. After having had battalions, batteries, squadrons, etc. pointed out, the child asks when is the division going to appear. "The march past was not a parade of battalions, batteries, squadrons and a division; it was a parade of the battalions, batteries and squadrons of a division." (Ryle's italics) His third example is of a foreigner being shown a cricket match. After being pointed out batsmen, bowlers and fielders, the foreigner asks: "who is left to contribute the famous element of team spirit?" He goes on to argue that the Cartesian dualism of mind and body rests on a category mistake.