Кіріспе

Философиялық жүйе

Эпикурейлік – б.з.д. 307 жыл шамасында ежелгі грек философы Эпикурдың іліміне негізделген философиялық жүйе. Эпикур Демокриттің ізбасарларының бірі болды, ол атомшыл және материалист еді. Оның материализмі діни күмәнділікке және жалпы түрде ырым-жырымдар мен құдайлардың араласуына қарсы күреске әкелді. Эпикурейлік бастапқыда Платоншылдыққа қарсы келді, ал кейіннен оның басты қарсыласы стоицизм болды. Бұл гедонизмнің бір түрі, себебі ол ләззатты өзінің жалғыз ішкі мақсаты деп жариялайды. Дегенмен, ауырсыну мен қорқыныштан құтылудың ең үлкен ләззат екендігі туралы ұғым және қарапайым өмір салтын ұстану, оны күнделікті түсініктегі гедонизмнен ерекшелендіреді. Киреналық философ Аристипп сияқты, Эпикур әлемнің құрылысын білу және тілектерді шектеу арқылы атараксия (тыныштық пен қорқыныштан босау) және апония (денелік ауырсынудың жоқтығы) күйінде шамалы, тұрақты ләззатты іздеуді ең үлкен жақсылық деп санады. Сәйкесінше, Эпикур және оның ізбасарлары көбінесе саясаттан қашып жүрді, өйткені ол оларды наразылыққа және олардың ізгілік пен жан тыныштығын іздеуіне кедеріл келтіретін құштарлыққа әкелуі мүмкін еді. Эпикурдың өзінің жазғандарының көп бөлігі сақталмаған. Диоген Лаэртій Эпикурдың үш хатын, сондай-ақ Эпикурейлік ілімдерінің тізімін сақтап қалды; алайда, оның идеялары кейінгі шәкірттерінен де тәуелсіз куәліктерде кездеседі. Лукрецийдің «Жаратылыстың табиғаты туралы» (латынша «De rerum natura») атты эпикалық поэмасы Эпикурейліктің негізгі аргументтері мен теорияларын біртұтас еңбекте ұсынады. Эпикурейлік мәтіндердің көптеген үзінділері Геркуланумдағы Папирустар вилласынан табылған папирустарда сақталған, олардың көпшілігі Эпикурей философы Филодем немесе оның ұстазы Сидондық Зенонның еңбектері, сондай-ақ Эпикурдың өзінің шығармаларының фрагменттері. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырында өмір сүрген бай Эпикурейшіл Диоген Оэноанда (қазіргі Түркиядағы Ликиядағы Оэноанда) философияның қағидалары жазылған портик қабырғасын тұрғызды. Эпикурейлік соңғы эллинистік дәуірде және рим дәуірінде гүлденді, және Антиохия, Александрия, Родос және Геркуланум сияқты жерлерде көптеген Эпикурейлік қауымдастықтар құрылды; біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңында Эпикурейлік іс жүзінде жойылды, оған басқа философиялар (негізінен неоплатонизм) қарсы тұрды, олар сол кезде өркендеп дамыды. Эпикурейлікке қызығушылық Ағарту дәуірінде қайта жанданды және қазіргі заманда да жалғасуда.

Тарих

Эпикур Лесбос аралының астанасы Митиленде, содан кейін Лампсакиде оқытып, шәкірттер жинады. Афинада Эпикур мектебі үшін «Бақша» деп аталатын мүлік сатып алды, ол кейін Эпикур мектебінің атауы болды. Оның мүшелері Гермарх, Идомен, Колот, Поляен және Метродор болды. Эпикур достықты бақыттың маңызды бөлігі деп есептеді, ал мектеп афиналық философияның саяси аренада көрінуін қабылдамаған, шамалы түрде аскетикалық қауымдастық болған сияқты. Афиналықтар стандарты бойынша олар космополиттік болды, олардың қатарында әйелдер мен құлдар да болды. Қоғамдық шаралар, әсіресе ай сайын өткізілетін Эйкас жиыны, маңызды рөл атқарды. Кейбір мүшелері вегетариандық болды, себебі, аз ғана деректерге сүйенсек, Эпикур ет жемеген, бірақ ет жеуге тыйым салынбаған. Мектептің танымалдылығы артып, стоицизм, платонизм, перипатетизм және пирронизммен бірге эллинистік философияның басты мектептерінің біріне айналды, және бұл мектеп кейінгі Рим империясы кезеңінде де ықпалды болды. Геркуланумдағы Папирустар вилласының кітапханасынан табылған көмірленген жазулар Филодемнің, эллинистік дәуірдің соңғы эпикурейшісінің, және Эпикурдың өзінің көптеген еңбектерін қамтиды, бұл мектептің ұзаққа созылған танымалдылығын көрсетеді. Юлий Цезарь да эпикурейшілдікке бейім болды, бұл оның Катилинге қарсы сотта, Катилиндік қастандық кезінде стоик Катонға қарсы сөйлегенде, өлім жазасына қарсы шақыру жасауына себеп болды. Оның қайнағасы Луций Кальпурний Писо Кезонин де осы мектептің жақтасы болған. 2-ші ғасырда комедияшы Лукиан Самосаттық және философияны қолдаушы бай Диоген Оеноандалық көрнекті эпикурейшілер болды. Алайда, 3-ші ғасырдың соңына қарай оның ізі қалмады. Неоплатонизм мен перипатетизмнің, содан кейін христиандықтың үстемдігіне байланысты эпикурейшілдік төмендеді.

Физика

Геродотқа жазған хатында Эпикур физикалық әлемнің табиғатына қатысты үш қағиданы ұсынды, яғни бар нәрсе жоқ нәрседен пайда бола алмайды, жойылған нәрсе тоқтамайды, және қазір бар нәрсе әрқашан болды және әрқашан болады. Бұл қағидалардың мақсаты – әлемді құрайтын барлық нәрсе тұрақты және өзгермейтінін дәлелдеу еді. Эпикурей физикасы бүкіл ғалам екі нәрседен тұрады деп есептеді: материя мен бос кеңістік. Материя атомдардан тұрады, олар пішіні, мөлшері және салмағы өзгермейтін ұсақ денелер. Эпикурейлер атомдар өзгермейтін деп сенді, себебі әлем реттелген және өзгерістердің нақты және тұрақты себептері болуы керек, мысалы, өсімдік түрі тек сол түрінің тұқымынан ғана өседі, бірақ ғаламның сақталуы үшін оның құрамындағы негізгі элементтер өзгермеуі керек, әйтпесе ғалам жойылуы мүмкін. Атомдардың шексіз көптігіне байланысты, шексіз көп әлемдер немесе космостар бар. Өйткені материяның қозғалуы үшін бос кеңістік қажет. Материя мен бос кеңістіктен тұратын нәрсе бөлшектене алады, ал егер бір нәрседе бос кеңістік болмаса, онда ол бөлінуге мүмкіндік таппайды, себебі заттың бір бөлігі одан кішірек бөліктерге ажыратылмайды. Атомдар әрдайым төрт түрлі жолдың бірімен қозғалады. Атомдар бір-бірімен соқтығысып, кері секіріп кетеді. Бұл төмен қарай қозғалыс атомдар үшін табиғи, алайда, төртінші қозғалыс түрі ретінде, атомдар кейде кездейсоқ түрде әдеттегі төменгі бағытынан ауысады. Егер бұрылыс болмаса, адамдар себеп пен салдардың үздірілмейтін тізбегіне ұшырар еді.

Сезімдік қабылдау

Эпикурейлер сезімдер де атомдарға байланысты екенін сендірді. Кез келген зат өзінен үнемі бөлшектер шығарып тұрады, олар бақылаушымен әрекеттеседі. Көру, иіс немесе есту сияқты барлық сезімдер осы бөлшектерге негізделген. Ал қателіктер біз осы сезімдерді қалай бағалаймыздығында туындайды. Мысалы, егер біреу алыстан дөңгелек көрінетін мұнараны көрсе, жақындағанда оның шындығында төртбұрышты екенін байқаса, бастапқы бағасы дұрыс емес екенін түсініп, қате пікірін түзетеді.

Шындық критерийі

Эпикур шындықтың үш критерийін ұсынды: сезімдер (aisthêsis), алдын ала түсініктер (prolepsis) және құштарлықтар (pathê). Кейінірек эпикурейшілер "ақыл-ойдың нақты бейнелеуі" (phantastikai epibolai tês dianoias) деп аталатын төртінші критерийді қосты. Бұл критерийлер эпикурейлердің білімді қалай алатынының әдісін құрады. Байқаушы қателікке ұшырап, оның көретін бейнесі қайықты дұрыс көрсетеді және бұрмаланбаған деп есептейді. Бұл, көрініс туралы шешімдерді негіздеуге мүмкіндік береді. Адамның алдын ала түсініктері – нәрселер туралы оның түсініктері, мысалы, біреудің жылқы туралы ұғымы, және бұл түсініктер уақыт өте келе сезімдік түйсіктер арқылы адам санасында қалыптасады. Алдын ала түсінікпен байланысты сөз қолданылғанда, бұл алдын ала түсініктер адамның ойына шақырылады. Біз көріп отырған нәрселер туралы үкім шығаруға алдын ала түсініктеріміз арқылы қол жеткізе аламыз. Мұндай нәрселерді біз басқа сезімдер арқылы емес, тікелей санамызда қабылдаймыз. Сондықтан Эпикур өмір бойы мүмкіндігінше көп ләззат алуды, бірақ оны шамадан тыс пайдаланбауды, яғни мұндай ләззатқа берілуден туындайтын азаптан сақтануды ұсынды. Саяси өмір ізгілік пен жан тыныштығын бұзатын құштарлықтарды, мысалы билікке немесе атақ-даңққа құштарлықты тудыруы мүмкін болғандықтан, саясатқа қатысудан бас тартылды. Бұдан әрі, Эпикур құдайлардан және өлімнен қорқуды жоюға тырысты, осы екі қорқынышты өмірдегі келіспеушіліктің басты себептері деп қарады.

Қуаныштымын .

Біз ләззатты мақсат және соңғы нүкте деп айтқанда, біз ысырапшылдықтың немесе сезімталдыққа берілудің ләззатын білдірмейміз, себебі кейбір адамдар бізді білмей, пікір қайшылығы немесе қасақана бұрмалау арқылы түсінуде. ләззат демек, денедегі ауырсызданудың және жанның тыныштығының болуы. Бұл үздіксіз ішімдік ішу мен той-думандардың тізбегімен емес, жыныстық құштарлықпен емес, сондай-ақ балық пен сәнді дастарқанның басқа да дәмді тағамдарының ләззатымен емес, жағымды өмірді қамтамасыз етеді; бұл әрбір таңдау мен қанағаттандырудың себептерін зерттеу, сондай-ақ жанды қамшитын сенімдерді жою. Эпикур «Менокейге хат». Эпикуршілер ең үлкен ләззаттың қандай екенін нақты түсінген, ал олардың этикасының басты назары ләззатты іздеуден гөрі ауырсынудан қашуға бағытталған. Эпикуршілік ләззатты екі негізгі санатқа бөлді: дене ләззаты және жан ләззаты. Дене ләззаты дене сезімдерімен байланысты, мысалы, дәмді тағам жеу немесе ауырсызданумен байланысты жайлылық сезімі, және тек қазіргі уақытта ғана болады. Жан ләззаты ақыл-ой процестері мен күйлерін қамтиды; қуаныш сезімі, қорқыныштан босау және жағымды естеліктер – бұл жан ләззатының мысалдары. Эпикуршілер осы ләззат түрлерін екі категорияға бөлді: кинетикалық ләззат және катастематикалық ләззат. Ауырсынудың болмауы, апония, және жанның алағайлануының жоқтығы, атраксия, – бұл катастематикалық ләззаттардың екеуі және көбінесе Эпикур үшін ең маңыздылары саналады. Кинетикалық ләззат – бұл әрекет немесе өзгерістерді қамтитын физикалық немесе психикалық ләззат. Дәмді тағам жеу, сондай-ақ тілектерді қанағаттандыру және ауырсынуды жою, өзі ләззатты әрекет саналады, бұл физикалық мағынадағы кинетикалық ләззаттың мысалдары. Эпикур пікірінше, қуаныш сезімі – ақыл-ойдың кинетикалық ләззатының мысалы. Эпикуршілік этиканың соңғы мақсаты – апония мен атраксияға жету. Мұны істеу үшін эпикурші өз тілектерін бақылауы керек еді, себебі тілектердің өзі ауырсыну тудырады. Табиғи және қажетті: Бұл барлық адамдарда туа біткен шектеулі тілектер; олар адам табиғатының бір бөлігі. Аштықпен дәмді тағам жегіміз келсе, бұл табиғи, бірақ қажет емес тілектердің мысалы. Байлыққа немесе атаққа ие болу тілегі осы санатқа жатады, және мұндай тілектерден аулақ болу керек, себебі олар соңында тек мазасыздыққа әкеледі.

Саясат

Жақсы, дана және әділ өмір сүрмей, жағымды өмір сүру мүмкін емес, ал жақсы, дана және әділ өмір сүру жағымды өмір болмайынша мүмкін емес. Эпикурдың әділдік туралы түсінігі бастапқыда өзімшілдікке негізделген. Әділдік өзара пайдалы болғандықтан жақсы деп есептелді. Адамдар әділетсіздікке бармайтын, тіпті әрекет алғашқыда байқалмаса да, ұсталып, жазалануы мүмкін болғандықтан. Жазалау да, жазадан қорқу да адамды алаңдатады және бақытты болуына кедерілді етеді. Эпикурдың құрастырған әлеуметтік келісім теориясы, құдайдың бұйрығы емес, өзара келісімге негізделген. Эпикуршылар үшін барлық әлеуметтік қарым-қатынастарымыз бір-бірімізге қатысты қабылдауымызға, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге байланысты. Ешкім табиғатынан жоғары құндылыққа ие емес және екіншісін басып отыруға жаратылмаған. Эпикур қанағатты өмірдің негізі ретінде достық қарым-қатынастарды дамытуға ерекше мән берді. Эпикуршылар үшін қиындықтардан және қорқыныштан аулақ болу немесе босану – идеал. Эпикур өлімнен кейінгі өмірдің болу мүмкіндігін жоққа шығарды, бірақ өлімнен қорқудың қажеті жоқ екенін айтты: "Өлім біз үшін ештеңе емес, себебі тарап кеткен нәрсе сезімтал емес, ал сезімтал емес нәрсе біз үшін ештеңе емес". Осы ілімнен эпикурлық эпитафия пайда болды: Non fui, fui, non sum, non curo ("Мен болған жоқпын; Мен болдым; Мен жоқпын; Мен алаңдамаймын"), оны оның шәкірттерінің қабір тастарына жазып, Рим империясының көптеген ежелгі қабір тастарында кездестіруге болады.

Құдайлар

Эпикурейлік ілім құдайлардың бар екенін жоққа шығармайды, керісінше олардың әлемге араласуын жоққа шығарады. Эпикурейшілдікке сәйкес, құдайлар адам өміріне немесе ғаламның қалған бөлігіне ешқандай әсер етпейді – осылайша, ол қорқынышты ауа райы құбылыстарын құдайдың жазасы деп қарау идеясынан бас тартады. Эпикурейдің азат болуға тиіс қорқыныштарының бірі – құдайлардың іс-әрекеттеріне байланысты қорқыныш. Эпикурейлік құдайлардың қалай өмір сүретіні әлі де даулы мәселе. Кейбір ғалымдар эпикурейшілдік құдайлардың санадан тыс, материалдық нысандар ретінде бар екеніне (реалистік ұстаным) сенеді, ал басқалары құдайлар тек біздің санамыздағы идеал ретінде ғана бар екенін айтады (идеалистік ұстаным). Реалистік ұстаным бойынша, эпикурейшілер құдайларды физикалық және өлмейтін, атомдардан құралған жаратылыстар ретінде түсінеді, олар белгілі бір жерде жасайды. Олар метакосмос, яғни әлемдер арасындағы кеңістікте өмір сүреді. Керісінше, идеалистік (кейде шатасуды болдырмау үшін «реалистік емес ұстаным» деп аталады) ұстаным құдайларды ең жақсы адам өмірінің идеалистік формалары деп санайды және құдайлар адамның ұмтылуы тиіс өмірдің символы деп есептеледі. Бұл оның ең маңызды еңбегі саналады, бірақ ол көбінесе жоғалып кеткен. Папирустар вилласынан табылған күйдірілген папирустардан құрастырылған бірнеше үзінділер сақталған. Сақталған папирустардың көп бөлігі Неапольдің Ұлттық кітапханасында сақталады. Екінші кітаптың маңызды бөліктері Британ мұражайында сақталған. «Негізгі ілімдер» және Эпикурдың Геродотқа, Менокейге және Пифоклге жазған хаттары – эпикурейшілдік туралы ең сенімді жазбалар. Сол сияқты, Лукрецийдің «De rerum natura» поэмасы да Эпикурдың еңбегін ұстанған. «Негізгі ілімдердің» 39-40-шы тұжырымдары жақын достардың қауымдастығын қажет етеді.

Тетрафармакологиялық препараттар

Тетрафармакос немесе "Төрт бөліктен тұратын ем" – Гадаралық Филодемнің алғашқы төрт қағидаға негізделген, ең бақытты өмірді қалай өткізуге арналған негізгі нұсқаулары. Бұл поэтикалық қағиданы Эпикурдың бақыт туралы философиясын төрт қарапайым жолға сыйғызған белгісіз эпикуршы жасаған:

Құдайдан қорқудың қажеті жоқ, өлімге уайымдама; Жақсы нәрселерге оңай қол жеткізесің, ал жаман нәрселерді көтеру оңай. |Филодем| Геркуланум папирусы, 1005, 4.9–14.

Эпикурдың хаттары

Диоген Лаэрций Эпикурдың үш хатын сақтап қалған.

Геродотқа жазылған хат

Эпикурдың Геродотқа (тарихшы емес) жазған хаты эпикурлық философия мен табиғатты зерттеу әдісіне кіріспе ретінде жазылған. Онда атомдық теорияның қалыптасуына, көптеген әлемдер туралы ілімге және уақыт құбылысын түсіндіретін, ерте түрдегі салыстырмалылық қағидасын ұсынатын ежелгі әңгімелердің ең толық мәліметтері келтірілген. Эпикурдың Геродотқа жазған хаты "Табиғат туралы" I–XIII кітаптарының шолуы болып табылады.

Питоклге арналған хат

Эпикурдың Пифоклға жазған хаты – Диоген Лаэрцийдің «Ең батыл философтардың өмірі мен ойлары» еңбегінде сақталған екінші хат. «Пифоклға» хатында Эпикур олардың қалай орын алатыны белгісіз нәрселерді қарастырады. Оның ой жүйесі метеорологиялық құбылыстар арқылы түсіндіріледі: түрлі ауа райы құбылыстары, сондай-ақ ғарыштағы аспан денелері, мысалы, астероидтар, космостардың пайда болуы мен жойылуы және планеталардың ғарыш арқылы қозғалысы. Эпикур заманында, микроскоптар мен телескоптар сияқты қазіргі заманғы технологиялық жетістіктерге дейін, олар осы құбылыстар туралы білімімізді арттыруға мүмкіндік бермейтін, адам білімінің шегінде олардың себептерін немесе қалай пайда болғанын анықтау мүмкін емес нәрселердің мысалы болды. Эпикур осындай нәрселерге қатысты ақылға қонымды қорытындыларға, артық сенімсіздіксіз жету үшін, Атараксияны сақтау үшін қалай ойлауға болатынын түсіндіреді.

Менокейге арналған хат

Эпикурдың Менокейге жазған хаты – оның этикалық тұжырымдамаларының эпистолярлық әдеби стильде жазылған, студентке арналған қысқаша мазмұны. Онда теология, құштарлықтардың иерархиясы, жалпы ләззатқа жету үшін дұрыс таңдау жасау және қажетсіз нәрселерден бас тарту, сондай-ақ эпикурейлік этиканың басқа да мәселелері талқыланады.

Эпикурея

Эпикурия – Герман Узенердің 1887 жылы жинаған Эпикурдың мәтіндері, үзінділері және куәліктерінің жинағы. Бұл еңбекте Эпикурдың ежелгі эпикурлық философиясының құндылықтары мен сенімдерін түсіндіретін жазбалары топтастырылған.

Басқа да ежелгі куәліктер

Эпикурейшілікті қолдаған ең алғашқы рим жазушыларының бірі Амафиний болған, алайда оның еңбегі бізге жеткен жоқ. Эпикурдың ілімдерін ұстанғандардың арасында философияның негіздері туралы «De rerum natura» атты поэмасын жазған Лукреций де болды. Гадаралық философ Филодем, 18-ғасырға дейін көбінесе маңызды емес ақын ретінде танымал болған, оның көптеген еңбектері, сондай-ақ Сидондық Зенонның дәрістері сияқты басқа эпикурейлік материалдар Папирустар вилласында табылғаннан кейін белгілілікке ие болды. Маңызды ақпарат көзі – римдік саясаткер және философ Цицерон, ол эпикурейлерді шексіз гедонистер деп сынаған, ізгілік пен борыш сезімінен мүлдем айырылған және қоғамдық өмірден қашқандары үшін айыптаған. Тағы бір ежелгі дерек көзі – Ликиядағы Оеноандада үлкен жазу қалдырған Диоген. Диоген Лаертий Эпикурдың қарсыластары таратып жүрген жалақай сөздер туралы хабарлаған. «Құдай – құдіретті, Құдай – жақсы, бірақ зұлымдық бар» деген бұл трилемма аргументі ежелгі грек скептиктерінің арасында кең таралған, ал Лактанций бұл аргументті дұрыс емес Эпикурға жатқызған болуы мүмкін, өйткені ол христиандық көзқарасынан Эпикурды атеист санаған. Рейнхольд Ф. Глейдің сөзіне сүйенсек, теодицея аргументі эпикурейлік емес, тіпті антиэпикурейлік академиялық көзден шыққандығы анықталған. Бұл трилемманың ең ерте нұсқасы пирроншыл философ Секст Эмпириктің еңбектерінде кездеседі. «Эпикорос» – еврей термині, мағынасы «еретик», Мишнада келтірілген, болашақ әлемде үлесі жоқ адамды білдіреді. Раввиндік әдебиет грек философы Эпикур туралы нақты мәлімет бермесе де, бұл термин философтың атына байланысты екені анық, оның еврей жазбаларына, яһуди дініндегі Құдайдың бірлігіне және яһудилердің болашақ әлемге сенуіне қайшы келетін көзқарастарына сілтеме жасайды.

Қазіргі қайта өрлеу

XVII ғасырда француз францискандық діни қызметкер, ғалым және философ Пьер Гассенди эпикурейшілікті күшті қайта жаңғыртқан екі кітап жазды. Содан кейін, Гассендидің ықпалымен Уолтер Шарлтон ағылшын тілінде эпикурейшілік туралы бірнеше еңбек жариялады. Христиандардың шабуылдары жалғасты, олардың ең күштісі Кембридж платондары болды. Қазіргі заманда Томас Джефферсон өзін эпикурейші деп атады: «Егер уақытым болса, кішкентай кітабыма грек, латын және француз тілдеріндегі мәтіндерді қатар бағаналарда қосамын. Сондай-ақ, Гассендидің «Эпикур ілімдерінің жинағы» атты еңбегінің аудармасын қоса аламын деп тілеймін, өйткені стоиктердің жамандауына және Цицеронның сатиралық бейнелеуіне қарамастан, бұл ежелгі философияның қалған ең ұтымды жүйесі, ол бәсекелес секталарының артық көріністері сияқты зұлымдыққа ынта беруден гөрі жақсылыққа жетелейді және мінез-құлықты дамытады». Қазіргі эпикурейшілердің қатарында Гассенди, Уолтер Шарлтон, Франсуа Бернье, Сент-Эвремон, Нинон де-л-Энклос, Денис Дидро, Франсис Райт және Джереми Бентам бар. Францияда парфюмер және мейрамхана иесі Джеральд Гислен өзін эпикурейші деп атайды, ал Мишель Онфрей эпикурейшілікке постмодернистік көзқарас дамытуда. Стивен Гринблат өзінің «Сверв» атты кітабында өзін эпикурейшілік пен Лукрецийге жақын сезінетінін айтты. Гуманистік иудаизм де эпикурейшілік аталымын қабылдады.

Шығыс философиясымен ұқсастықтар

Кейбір ғалымдар эпикурейлік пен шығыс философияларының арасында, атап айтқанда, джайнизм, чарвака және буддизм сияқты атомдық тұжырымдаманы немесе құдайлық араласудың болмауын баса назар аударатын философиялармен параллельдер жүргізеді. Эпикурейлік, сондай-ақ, шектен тыс нәрсенің үлкен наразылыққа әкелетініне сенетін буддизммен де ұқсас.

Қате түсініктер

Қазіргі заманда эпикурейлік – өмірдің өнерін және сезімдік ләззаттардың рафинаттығын білетін адам; Эпикурейлік махаббатты немесе, әсіресе, жақсы тамақ пен сусынды біліммен пайдалануды білдіреді. Эпикурейлік ләззатты ең жоғары жақсылық (телос) деп есептегендіктен, ежелгі заманнан бері оны жыныстық шектен шығу және ысырапты тағамдар сияқты ұқыпсыз ләззаттарға шақырушы доктрина деп дұрыс түсінбеген. Бұл солай емес. Эпикур атраксияны (тыныштық, қорқудан босау) және апонияны (ауырсынудың жоқтығы) бақыттың ең биік деңгейі деп есептеді. Ол сондай-ақ, парасаттылықты маңызды мінез-құлық деп санады және шектен шығу мен тойымсыздықты атраксия мен апонияға қол жеткізуге кедеріл деп білді. Эпикур тамақтануда шамалылықты ұстасса да, шамалылықтың өзінде де мерекелікке қарсы болған жоқ, яғни, кейде сәнділікке бой беруге рұқсат берді. "Бақша" деп аталған оның қауымы Ейкастар (грекше εἰκάς, eíkosi, "жиырма") деп танылды, бұл грек айының жиырмасын тойлау болды, ол әдетте Аполлон құдайына қасиетті саналып, сонымен қатар Деметрдің құпияларына кірісу рәсімдерінің соңғы күніне сәйкес келді.

Негізгі көздер

Ұзақ, А. А. & Sedley, D. N. Гелленистік философтар, 1-том, Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1987. Мартин Фергюсон Смит (ред.), Оиноандалық Диоген. Эпикурейлік жазу, кіріспе, аударма және түсіндірмелермен, Неаполь: Библиополис, 1993.