Кіріспе
Әдебиет теориясындағы формалистік қозғалыс. Жаңа сын – 20 ғасырдың ортасында американдық әдебиет сын тұжырымына басымдық білдірген әдебиет теориясындағы формалистік қозғалыс. Ол әдебиеттің өзіне жеке, өзіне сіңген эстетикалық нысан ретінде қалай жұмыс істейтінін анықтау үшін, әсіресе поэзияны жақыннан оқуға баса назар аударды. Қозғалыс атауы Джон Кроу Рэнсомның 1941 жылғы «Жаңа сын» кітабынан алынған. Кембридж ғалымы И. А. Ричардстың, әсіресе оның «Практикалық сын», «Әдеби сын қағидалары» және «Мағынаның мәні» еңбектері, эмпириялық ғылыми тәсіл деп саналған нәрсені ұсынды, Жаңа сын әдістемесін дамытуға маңызды үлес қосты. Клеант Брукс, Джон Кроу Рэнсом және В. К. Уимсат та Жаңа сынға елеулі үлес қосты. Қасақана және эмоционалды қателік туралы идеяны Уимсат берді. Т. С. Элиоттың «Традиция және жеке талант» және «Гамлет және оның мәселелері» сияқты сын мақалалары да өте ықпалды болды, онда Элиот өзінің «персоналдылық теориясы» және «объективті коррелят» тұжырымдамаларын жетілдірді. Элиоттың Милтон мен Драйденді сынауы, «метафизикалық ақындар» деп аталатын ақындарға деген ұнауы және поэзиянің жеке емес болуы керек деген талабы Жаңа сын канонының қалыптасуына зор әсер етті.
New Criticism was a formalist movement in literary theory that dominated American literary criticism in the middle decades of the 20th century. It emphasized close reading, particularly of poetry, to discover how a work of literature functioned as a self contained, self referential aesthetic object. The movement derived its name from John Crowe Ransom's 1941 book The New Criticism. The works of Cambridge scholar I. A. Richards, especially his Practical Criticism, The Principles of Literary Criticism and The Meaning of Meaning, which offered what was claimed to be an empirical scientific approach, were important to the development of a New Critical methodology. Cleanth Brooks, John Crowe Ransom, and W. K. Wimsatt also made significant contributions to New criticism. It was Wimsatt who gave the idea of intentional and affective fallacy. Also very influential were the critical essays of T. S. Eliot, such as "Tradition and the Individual Talent" and "Hamlet and His Problems", in which Eliot developed his notions of the "theory of impersonality" and "objective correlative" respectively. Eliot's evaluative judgments, such as his condemnation of Milton and Dryden, his liking for the so called metaphysical poets, and his insistence that poetry must be impersonal, greatly influenced the formation of the New Critical canon.
Формализм теориясы
Жаңа сын АҚШ-тың солтүстігіндегі бұрынғы филологиялық және әдебиеттік тарих мектептеріне қарсы реакция ретінде қалыптасты, олар жеке сөздердің тарихы мен мағынасына, сондай-ақ олардың шетел және ежелгі тілдермен, салыстырмалы дереккөздермен және авторлардың өмірлік жағдайларымен байланысына назар аударды, мұндай тәсілдің негізінде 19 ғасырғы неміс ғылымының ықпалы болды. Жаңа сыншылар бұл тәсілдің өлеңнің мәтіні мен мағынасынан ауытқуға және оның эстетикалық сапасын сыртқы факторларды оқыту үшін толығымен елемеуге бейім деп есептеді. Екінші жағынан, Жаңа сыншылар әдебиетті бағалау мектебін де сынға алды, ол мәтіннің «сұлулығына» және моральдық тұрғыдан жоғары сапасына тоқталумен шектелді, бұл тым субъективті және эмоционалды болып көрінді. Олар мұны романтизмнің бір түрі деп санап, жаңа, жүйелі және объективті әдіс іздеді. Әдебиеттанушылар мен академиялық емес сыншылар поэзия мен әдеби тілдің ерекше эстетикалық тәжірибесінің сыртқы білім мен эмоционалдық шашқындаудың арасында жоғалып кеткенін сезді. Хизер Дуброу әдебиеттанудағы басым назардың «әдебиет арқылы этикалық құндылықтар мен философиялық мәселелерді зерттеуге, әдебиет тарихын іздеуге және саяси сынға» бағытталғанын атап көрсетті. Әдебиетке оның моральдық, тарихи және әлеуметтік контексті арқылы қарастырылды және әдебиеттану мәтіндерді талдауға назар аудармады. Жаңа сыншылар мәтіннің құрылымы мен мағынасы тығыз байланысты екенін және оларды бөлек талдаудың қажеті жоқ деп есептеді. Әдебиеттанудың назарын мәтіндерді талдауға қайта бағыттау үшін олар оқырманның реакциясын, автордың ниетін, тарихи және мәдени контекстті, сондай-ақ моральдық көзқарасты талдаудан шығаруға тырысты. Бұл мақсаттар Рэнсомның «Сын, Inc.» және Аллен Тейттің «Мисс Эмили және библиограф» еңбектерінде айқындалды. Жақын оқу (немесе мәтінді түсіндіру) француз әдебиеттануында кең таралған, бірақ АҚШ-та эстетикалық мәселелер мен қазіргі заманғы ақындарды зерттеу маңызды ғалымдардың емес, академиялық емес эссешілер мен кітап сыншыларының саласы болды. Жаңа сын бұл жағдайды өзгертті. Тексттік зерттеуге деген қызығушылықтары бастапқыда ескі ғалымдардың қарсылығына тап болғанымен, Жаңа сыншылардың әдістері 1970 жылдары феминистік әдеби сын мен структурализмге қарсы тұрғанға дейін американдық университеттерде жедел түрде басымдыққа ие болды. Басқа сындық теория мектептері де пайда болды, олар постструктурализм, деконструкционизм, Жаңа тарихилық және қабылдау зерттеулерін қамтыды. Жаңа сыншылар ешқашан ресми топ құрмағанымен, оларға Кеньон колледжінің профессоры Джон Кроу Рэнсомның сабақтары үлкен әсер етті, оның студенттері (барлығы оңтүстік өңірінен) – Аллен Тейт, Клеант Брукс және Роберт Пенн Уоррен Жаңа сын деп аталған эстетиканы дамытты. Тринити колледжінің америкалық зерттеулер профессоры Пол Лаутер үшін Жаңа сын – оңтүстік аграрийлерінің қайта жандануы. Клеант Брукс өзінің «Жаңа сын» атты эссесінде «Жаңа сын, Снарк сияқты, өте ұстамасыз жануар» деп атап өтті, яғни «Жаңа сынның» нақты анықталған манифесті, мектебі немесе ұстанымы болған жоқ. Дегенмен, бірқатар жазбалар өзара байланысты Жаңа сын идеяларын көрсетеді. 1946 жылы Уильям К. Уимсат және Монро Бердсли «Ниеттің қателігі» атты классикалық және даулы Жаңа сын эссесін жариялады, онда олар әдеби шығарманы талдауда автордың ниетінің немесе «көзделген мағынасының» маңыздылығына қарсы күшті пікір білдірді. Уимсат пен Бердсли үшін беттегі сөздер ғана маңызды болды, мәтіннен тыс мағыналарды енгізу маңызсыз және ықтимал алаңдатушы деп саналды. «Әсерлі қателік» атты тағы бір эсседе, ол «Ниеттің қателігіне» серіктес эссе болды, Уимсат пен Бердсли мәтінді талдаудың жарамды құралы ретінде әдеби шығармаға оқырманның жеке / эмоционалдық реакциясын да жоққа шығарды. Бұл қателік кейін әдебиет теориясының оқырмандық жауап мектебінің теоретиктері тарапынан жоққа шығарылды. Бұл мектептің жетекші теоретиктерінің бірі Стэнли Фиш өзі Жаңа сыншылармен оқыған. Фиш «Оқырман әдебиетінде» (1970) эссесінде Уимсат пен Бердслиді сынға алды. Жаңа сынның американдық орта және жоғары білім берудегі ең гүлденген кезеңі 1950 жылдардан бастап 1970 жылдардың ортасына дейінгі суық соғыс жылдары болды. Брукс пен Уорреннің «Поэзияны түсіну» және «Фикцияны түсіну» кітаптары осы дәуірде кеңінен таралды. Жаңа сын стилінде проза немесе поэзияның бір бөлігін зерттеу, үзілімді мұқият және нақты қарастыруды талап етті. Мәтіннің тақырыбын анықтау үшін ұйқас, өлшем, оқиға орны, кейіпкерлерді сомдау және сюжет сияқты формальды элементтер пайдаланылды. Тақырыпқа қоса, Жаңа сыншылар мәтіннің біртұтас түсіндірілуін анықтау үшін парадокс, екіұштылық, ирония және кернеуді де іздеді. Жаңа сын қазір американдық университеттерде басым теориялық модель болмаса да, оның әдістерінің кейбіреуі (мысалы, жақын оқу) әлі де әдеби сынның негізгі құралдары болып табылады және постструктурализм, деконструкционизм, Жаңа өсиеттік повестьтік сын және оқырмандық жауап теориясы сияқты келесі теориялық тәсілдердің негізін құрайды. Ол лингвистикалық бұрылыстың көріністерін болжады және логикалық позитивизммен маңызды идеологиялық және тарихи параллельдіктерді көрсеткені үшін мақталады.
Сын
Жаңа сын әдеби мәтіндерді автономды және тарихи контекстен бөлінген деп есептелді, ал оның өкілдері "әдебиеттің адамдық мағынасына, әлеуметтік функциясына және оның әсеріне қызығушылық танытпады" деп жиі айтылды. Теорияның оқырмандық жауап мектебінің белгісі ретінде Теренс Хоукс негізгі жақын оқу техникасы "оқушы мен мәтін – зерттеу нысаны ретіндегі оқырман мен мәтін – санасыз мағына тудыру процесінің өнімдері емес, тұрақты және тәуелсіз формалар" деген қағидатқа негізделгенін жазады. Ол бұл қағидатты "либералды гуманизм идеологиясы" деп атап, оны "жаңа сыншыларға" жатқызады, олар "өздерінің сындық процестеріндегі мүдделерді жасыруға тырысқандары" үшін айыпталады. Жаңа сынға тағы бір қарсылық – оның әдеби сынды объективті ғылымға айналдыруға тырысуы немесе кем дегенде "әдебиеттануды ғылым деңгейіне жеткізуге ұмтылуы". Мысал ретінде Рэнсомның "Criticism, Inc." атты мақаласын келтіруге болады. Бірақ Рене Велек оған қарсы пікір білдіріп, көптеген жаңа сыншылар өздерінің теориялық эстетикасын ғылымның "объективтілігінен" өзгеше етіп көрсететінін атап өтті. Велек "Жаңа сын: жақтаушылар мен қарсыластар" (1978) атты мақаласында жаңа сыншыларды қорғады.