Кіріспе

Византиялық грек композиторы және әнұран жазушы (810–865)

Кассия, Кассия немесе Кассиани (шамамен 810 – 865 жылға дейін) – византиялық грек композиторы, әнұран жазушы және ақын. Ол византия музыкасында ерекше орын иеленеді, өйткені византиялық құлшылықта музыкасы сақталған жалғыз әйел ретінде танылады. Оның шамамен елу әнұраны қолға жетті, олардың көпшілігі стихера, бірақ кем дегенде 26-сы авторлығы нақты емес. Бұл мәселенің себебі – көптеген әнұрандар авторсыз, ал басқалары әртүрлі қолжазбаларда әртүрлі авторларға жатқызылған. Ол Константинопольдің батысындағы монастырьдың әйгілі анасы болды. Сонымен қатар, оған 261-нен астам эпиграмма мен ойлы өлеңдер жатқызылады. Кассия орта византия кезеңінде өз есімдерімен шығарма жазған кем дегенде екі әйелдің бірі ретінде белгілі, екіншісі – Анна Комнина. Оның ізімен келген Роман Мелодист және Андрей Криттік сияқты, оның еңбектерінің ең көне қолжазбалары оның өмірінен бірнеше ғасыр өткен соң ғана жазылған.

Атауы

Оның есімі – латынша Кассиус есімінің грек тіліндегі әйелдік түрі. Ол Кασσιανή (қазіргі айтылуы), Κασ(σ)ία (Kas[s]ia), Εικασία (Eikasia), Ικασία (Ikasia), Kassiani, Cas[s]ia, Cassiane, Kassiana деп әртүрлі жазылады. Қазіргі ағылшын тілінде композитор ретінде оған сілтеме жасағанда көбінесе "Кассия" аталымын қолданады, ал діни өміріне қатысты сілтемелерде Кассия немесе Кассиани қолданылады.

Өмір

Кассия 805 және 810 жылдар аралығында Константинопольде бай отбасында дүниеге келді және ерекше әдемі және ақылды болып өсті. Үш Византиялық тарихшы, Псевдо-Симеон Логофет, Георгий Монах (сондай-ақ Георгий Күнәкар) және Лев Грамматик, оның жас Теофил үшін оның әкесі Евфросина император жесірі ұйымдастырған «көрісу рәсіміне» (Византиялық ханзадалар/императорлар кейде қалыңдық таңдағанда алтын алма арқылы таңдайтын) қатысқандығын айтады. Кассияның сұлулығына тәнті болған жас император оған жүгініп: «Әйелден жамандық келді» деді, бұл Хауаның тәбәлігінен туған күнә мен азапты білдіреді. Кассия дереу: «Әйел арқылы жақсылық келді» деп жауап берді, бұл Мәриям арқылы Мәсіхтің дүниеге келуінен туған құтқарылу үмітін білдіреді. Дәстүр бойынша, сөздерінің нақты мағынасы: "Ἐκ γυναικὸς τὰ χείρω." "Kαὶ ἐκ γυναικὸς τὰ κρείττω." Оның жауабынан көңілі толмаған Теофил одан бас тартып, әйелі ретінде Теодораны таңдады. 843 жылы Кассия Константинопольдің батысында, Константин қабырғаларының жанында монастырь құрғаны және оның алғашқы әйелі болғаны белгілі болды. Көптеген ғалымдар мұны Теофилге үйленбей, императрица бола алмағанына байланысты ашуланғанымен байланыстырса, Теодор Студиттің хатында оның діни өмірге ұмтылуының басқа да себептері болғаны айтылған. Монастырь жақын орналасқан Студий монастырімен тығыз байланыста болды, ол 9 және 10 ғасырларда Византиялық діни кітаптарын қайта өңдеуде маңызды рөл атқарды, осылайша оның еңбектерінің сақталуын қамтамасыз етті (Курт Шери, 56 б.). Дегенмен, сол кезде діни өмір кең таралғандықтан, оның діни ынтасы да депрессияға немесе өнерге деген құштарлыққа себеп болуы мүмкін.

Шолу

Кассиани көптеген гимндер жазды, олар әлі күнге дейін Византия литургиясында қолданылады. Ол әлі жас қыз болған кезде ұлы Теодор Студитпен танысты, ол оның білімділігі мен әдеби стиліне әсерленді. Ол рухани поэзия ғана емес, сонымен қатар оны сүйемелдейтін музыканы да жазды. Ол өз заманының композиторлары арасында "ерекше және сирек кездесетін құбылыс" ретінде есептеледі. Оған кем дегенде жиырма үш нағыз гимн жатқызылады. Гимннің музыкасы баяу, қайғылы және мұңды, орындалу темпі мен стиліне байланысты оннан жиырма минутқа дейін созылады. Ол өте кең вокалдық диапазонды қажет етеді және Византияның жеке ән орындауларының ең қиын туындыларының бірі саналады, сондықтан әншілер оны жақсы орындауға үлкен мақтаныш сезінеді. Оны хорлар да бірыңғай айтады, көбінесе Византиялық бас дыбысының қосымша ырғағымен. Сенушілер сол кеште "Кассианиді тыңдау" үшін әдейі шіркеуге барады.

Дүниежүзілік жазбалар

Кассияға эпиграммалар мен гномикалық тармақтардан тұратын 261 зайырлы әдебиет еңбегі жатқызылады. Олар ешқашан музыкаға жатқызылмаған, Теофил мен Михаил III билік құрған кезеңде жазылған. Оның өзге шығармаларындағы сияқты, бұл туындылары да классикалық грек әдебиетінің ықпалын көрсетеді, оны өмірінің басында зерттеген. Бұл әдеби жанрлар негізінен ерлердің үстемдігінде болғандықтан, оның үлесі ерекше саналған; византиялық зерттеуші Эндрю Меллас «мүмкін, бұл Кассия үшін артықшылық болған және оның өзгешелігін түсіндіреді» деп атап өткен. Эпиграмма жанры классикалық антикалық дәуірден бастап Византия империясына дейін бар болды, ол лирикалық және эпикалық поэзия арасындағы белгілі бір шеңберде анықталған. Олардың ұйымдастырылуы қатаң емес, әртүрлі формаларда келген, мысалы, жұп өлеңдерден бастап иамбикалық пентаметрге дейін. Бұл еңбектер көбінесе ұзақ дәстүрге негізделген, бірақ оның өзіндік жаңалықтарын да қамтиды. Осы жанрда ол зайырлы және рухани құндылықтарды бірінші болып синтездегені үшін ерекшеленеді. Туындылары зайырлы сипатта болғанымен, христиандардың өмірі үшін этикалық ұстанымдарды насихаттаған. Византиялық зерттеуші бұл тәсілді «көне даналық пен монастырлық шындықтың өзара сіңісуі» деп сипаттаған. Кассия грек поэзиясындағы дәстүрлі тақырыптардан бас тартып, жеке және жекелей мәселелерді талқылауға бейімдік танытқан. Этикалық идеалдармен қатар, Кассия қарастырған тақырыптарға этикалық идеалдар мен кемшіліктер (мысалы, «ақымақтық» және «достық»), әлеуметтік құрылымдар, әйелдік (әсіресе «сұлулық») және әйелдер құқықтарын қорғау кіреді. Бұл тәсіл жанрды византиялықтар үшін маңыздырақ және қолжетімдірек еткен, бірақ оның эпиграммаларының таралу деңгейі әлі де нақты емес. Оның эпиграммалары әріптесі Теодор Студиттің ұқсас туындыларын еске түсіреді және қысқа, тікелей баяндалуымен, көбінесе тапқыр немесе әзіл-қалжың элементтерімен сипатталады. Меллас айтуынша, олар «монастырьдағы монахтар мен достары үшін арналған катехизистің бір түрі болғанға ұқсайды». Кассияның гномикалық өлеңдері әлдеқайда қысқа, көбінесе бір тармақтан тұратын нұсқаулар болған. Олар көбінесе моральдық нақыл сөздерді қамтиды және эпиграммалар сияқты, ықшамдылықпен ерекшеленеді.

Портреттер

Оның император Теофилмен қарым-қатынасы төңірегінде көптеген құмарлық ойлар тудырылған. Гликас, Птохопродромос, Кодинос, Зонарас және Георгий Амартолос сияқты замандас тарихшылар оның иконоборшылық соғыстары кезінде Италияға жер аударылуын, ал кейін 867 және 890 жылдар аралығында Касос аралына қоныстанып, сол жерде қайтыс болғанын баяндады. Оны "Викингтер" телесериалының 5-ші маусымында Карима МакАдамс сомдайды. 2019 жылдың тамызында ағылшын әнші-әндерші Фрэнк Тернер өзінің "No Man's Land" альбомына оның көзқарасынан айтылған әнді қосты.

Діни мереке

Қасиетті Кассиани мерекесі Православ шіркеуімен 7 қыркүйекте тойланады. Ол иконаларды құрметтеуді күшпен қорғағандығы үшін Православие жексенбісінің (Ұлы оразаның бірінші жексенбісі) иконасында жиі бейнеленеді. 2022 жылы Кассия Епископальдық шіркеудің діни күнтізбесіне ресми түрде енгізілді, оның мерекесі 7 қыркүйекте аталады.