Күн және ғарыш физикасы
-
Жұлдыз атмосферасының сыртқы қабаты - Корона
Жұлдыз атмосферасының сыртқы қабаты – корона. Плазмадан тұрады, миллиондаған км-ге созылады. Күн коронасын толық күн тұтылу кезінде көруге болады.
-
Магнитосфера мен плазманың шекарасы
Магнитосфера шекарасы: Магнитопауза – планетаның магнит өрісі мен күн желi арасындағы кескін қабат. Күн желi қысымына байланысты орны өзгерiп отырады.
-
Ионосфераның F қабаты
Ионосфераның F қабаты: биіктігі 150-800 км, еркін электрондардың ең жоғары концентрациясы, F1 және F2 қабаттары. Атмосфера, ғарыш зерттеулері.
-
Оңтүстік Атлант Аномалиясы: Жердің магнит өрісінің әлсіреу аймағы
Оңтүстік Атлант аномалиясы – Жердің магнит өрісі ең әлсіз болатын аймақ. Спутниктік жүйелерге радиация қаупі жоғары, өріс күшейіп келеді.
-
Жердің магнит сферасындағы сақиналық ток және оның әсері
Жердің магнит сферасындағы сақина тогы – ғарыш радиациясынан қорғау, геомагниттік дауылдарға әсер ететін, энергиялы бөлшектердің ағыны.
-
Жердің магнит өрісін модельдеу құрылғысы
Жердің магнит өрісін модельдеуге арналған террелла – ғылыми құрал. Уильям Гильберт және Кристиан Биркеланд зерттеулері, сондай-ақ ауралық құбылыстар.
-
Жайнаманың нұсқалары: молния тудырған өте төмен жиілікті электромагниттік толқындар
Жайнаманың VLF толқындары: Көкнайдың қоздырған дыбыстық жиіліктері (1-30 кГц). Иондық және магниттік қабаттарда таралуы, дыбысқа айналдыру мүмкіндігі.
-
Жер және планеталардың магниттік өрісін тудыру механизмі
Жер және планеталардың магниттік өрісін тудыратын "динамо" теориясы. Ағымдар, айналу және өткізгіштік негізгі факторлар. Тарихы мен дамуы.
-
Жаһандық электромагниттік резонанстар: Найза таралғаннан туындайтын Шұман толқындары
Шуман резонанстары – жер және ионосфера арасындағы молния оқиғаларынан туындайтын, 3-60 Гц жиілікті электромагниттік толқындар. Қазақстанда зерттелуде.
-
Жер қыртысындағы табиғи электр тогы
Жер қыртысындағы табиғи электр тогы: telluric тогының пайда болу себептері, күннің әсері, геологиялық зерттеулердегі маңызы.
-
Күннің дірілі: Гелиосейсмология және Күн құрылымын зерттеу
Күнсілкінісі: гелиосейсмология – Күннің құрылымын дыбыр толқындары арқылы зерттеу. Күннің ішкі құрылымын, динамикасын анықтауға көмектеседі.
-
Күннің хромосферасындағы плазма ағындары
Күннің хромосферасындағы плазма ағындары – спикулалар. Диаметрі 300 км, жылдамдығы 15-110 км/с. Құрамы, пайда болу себептері әлі зерттелуде.
-
Күннің коронасын зерттеуге арналған EIT телескопы
SOHO ғарыш станциясының EIT телескопы арқылы күн коронасын ультракөк сәулеленуде зерттеу. Короналық масса шығарылымдары, короналық саңылаулар туралы ақпарат!
-
Төмен жиілікті плазма толқындары
Плазма толқындары: Альфвен толқындары, магнит өрісінде иондардың тербелісі, төмен жиілікті, плазма физикасы, толқын жылдамдығы, иондар массасы.
-
Күннің ең төмен белсенділік кезеңі
Күннің 11 жылдық цикліндегі ең төмен белсенділік кезеңі – күн минимум. Күн дақтары мен жарқыраулар азаяды, 9-14 жылға созалады.
-
Магнитосфера және плазма арасындағы шекара: Астрофизикалық құбылыстар мен ұшу объектілеріне әсері
Астрофизикалық объектілердің магнит сферасы мен плазма арасындағы соққы толқыны, ғарыш желдерінің әсері, кометалар және планеталар магнит сферасы.
-
Магниттік өрістің топологиялық өлшемі
Магниттік спираль: плазма физикасындағы магнит өрісінің байланысы, бұрылысы, және өрмелеуін өлшейтін шама. Астрофизика, күн шашулары, термоядролық зерттеулерде маңызды.
-
Ғарыштағы күшті радио толқындар шығаратын объектілер
Галактикадағы радио толқындар көзі: аспан радио объектілері, энергиялы процесс, Карл Янскидің ашуы. Әлемнің ең күшті радио шығарушылары туралы біліңіз.
-
Магниттік қайта қосылу процесі
Магниттік қайта қосылу: Плазма физикасының маңызды процесі, энергия алмасу, бөлшектерді үдету және күн жарқырауларын түсіндіруге көмектеседі.
-
Күн жүйесін толтыратын орта
Күн жүйесін толтыратын материя: ғарыштық шаң, космиялық сәулелер, күн желi. Күннен алшақтаған сайын тығыздығы төмендейдi. Гелиопауза шекарасы.
-
Юджин Паркер: Күн физигі және ғалым
Юджин Паркер (1927-2022) – американдық физик, күн желi мен Паркер спиралін болжаған. Короналды қыздыру мәселесiн зерттеген ғалымның өмiрi мен еңбектерi.
-
Күн бетіндегі ұзын тіл тәрізді құрылымдар
Күндегі жарқыраған тілдер: Күн бетіндегі немесе шекарасындағы prominence/filament құрылымдары. Тарихы, фотосуреттері және сипаттамасы.
-
Халықаралық гелиофизикалық жыл: Ғылыми ынтымақтастық пен зерттеулер
Халықаралық гелиофизикалық жыл – ғарыш физикасы, күннің әсері, планеталар ортасы зерттеу бағдарламасы. 2007-2009ж.ж. ғылыми ынтымақтастық, нәтижелер.
-
Күн дақтарының пайда болу механизмі
Күн дақтарының пайда болуын түсіндіретін Бэбок моделі туралы мақала. Күннің магниттік өрісі, дақтар циклы және оның 22 жылдық периоды қарастырылады.
-
Жұлдыз жарығының поляризациясы және астрономиядағы қолданысы
Жұлдыз жарығының поляризациясы: аспан денелерінің магниттік өрістерін зерттеуге көмектеседі. Шаң бөлшектерінен шағылысу поляризацияны тудырады.
-
Магнитосоникалық толқындар: төмен жиілікті қысымдық толқындар түрі
Магнитосоникалық толқындар: физикадағы төмен жиілікті, қысымдық толқындар. Магниттік өріспен өзара әрекеттеседі, екі түрі бар – жылдам және баяу.
-
Арктика мен Антарктидадағы мезосфералық жазғы эхосы (PMSE) құбылысы
Арктика мен Антарктидадағы мезосфералық жазғы эхосы (PMSE) құбылысы: радар сигналының күшеюі, ион қабаттары, температураның төмендеуі. Зерттеулер нәтижесі.
-
Ионосфераны зерттеуге арналған радарлар
Ионосфера радарі: ақпарат, тарихы, және ионограмма дегеніміз не? 1925 ж. Breit & Tuve ойлап тапқан, ғалымдар дамытқан технология туралы біліңіз.
-
Жердің магнит өрісінің ауытқулары және олардың себептері
Жердің магнит өрісіндегі ауытқулар – полюстік бағыттың 45° дейін өзгеруімен сипатталатын, бірақ толыққанды керілу емес, қысқамерзімді өзгерістер. Лашамп оқиғасы – жаһандық мысал.
-
Астрофизикалық плазма және оның ғарыштағы құбылыстары
Астрофизикалық плазма – ғарыштағы иондалған газ. Әлемдегі барлық материяның көп бөлігі осы күйде деп саналады. Энергиясы жоғары материя плазмаға айналады.
-
Сатурнның магнит өрісі және күн желтопарасы
Сатурн планетасының магнит өрісі: ашылу тарихы, радио толқындар арқылы анықталуы, Pioneer 11 ғарыш кемесінің өлшеулері.
-
Геомагниттік өріс бойымен ағындар
Биркеланд тогы – Жердің магнит өрісімен байланысқан электр тогы. Күн желi мен плазма қозғалысынан пайда болады, сондай-ақ солтүстiк және оңтүстiк шапақтардың пайда болуына себеп болады.
-
Кешіккен радио эхолар: Ұзақ соққан дыбыстар құпиясы
Ұзақ кешіккен эхолар (LDE) – радио толқындарының қайтарылуы, 2.7 секундтан астам кешігумен. 1927 ж. Норвегияда байқалған, себептері әлі зерттеледі.
-
Күннің әсері мен ғарыш ауа райы: қоғамға қауіптер мен зерттеулер
Lockheed Martin ғарыш зерттемелер мен күн физикасы лабораториясы: Күннің әсері, ғарыш ауа райы, жерге қауіптер мен технологиялық инфрақұрылымға тигізетін зияндары зерттеледі.
-
Күннің магнит өрісінің спиральді құрылымы
Күннің магнит өрісінің өзгеруі, гелиосфералық тоқ беті – күннен алысқа қарай бағытталған магниттік өріс аймақтарын бөледі. ☀️ Плазма, спираль, тоқ.
-
Жердің магнит өрісінде плазманың қозғалысы және магниттік сызықтар
Плазма, Жердің магнит өрісімен өзара әрекеттесу, магниттік күш сызықтары, магнитогидродинамика. Магнитосфера және күн желдің шекарасы зерттеледі.
-
Эрик Рональд Прист: Күннің магниттік құбылыстарын зерттеуші математик
Эрик Рональд Прист – британдық математик, күннің магниттік гидродинамикасы сарапшысы. Күннің құбылыстарын зерттеу, модельдеу және байқаулар.
-
Зарядталған бөлшектің шағылысу бұрышы
Зарядталған бөлшектің шағылысу бұрышы: Магнит өрісіндегі қозғалысын, бағытын анықтайды. Магнит сферасы, аврора, ток жүзілімі зерттеулерінде маңызды.
-
Күннің магниттік өрісін тудыратын физикалық процестер
Күннің магниттік өрісін тудыратын күн динамосы туралы біліңіз. Электр тогы, сұйық динамикасы және магнитгидродинамика заңдары түсіндіріледі. Зерттеу жалғасуда.
-
Күннің магниттік өрісі мен циклдарын зерттеуші ғалым Маусуми Дикпати
Ғалым Маусуми Дикпати күннің ішкі динамикасын, магниттік өрістерін және атмосфералық процестерді зерттейді. Күн физигі, зерттеуші.
-
Жердің магнит сферасындағы салқын плазма аймағы
Плазмасфера – Жердің магнитосферасының салқын плазмадан тұратын аймағы. Плазмапауза, VLF толқындары арқылы ашылды. Геомагниттік өріспен айналады.
-
Магниттік ағын түтігі: құрылымы мен қасиеттері
Магниттік түтік: кеңістіктегі магнит өрісінің цилиндр тәрізді аймағы. Түтік ішіндегі магниттік ағын тұрақты, ал өріс күші өзгеруі мүмкін. Астрофизикада маңызды.
-
Space physics
-
Supergranulation
-
Auroral chorus
-
Tachocline
-
Sudden ionospheric disturbance
-
Electrojet
-
Max Planck Institute for Solar System Research